Rzeźby w Parku Śląskim

Rzeźby w Parku Śląskim – zespół rzeźb znajdujących się na obszarze Parku Śląskiego.

Obejmuje:

  • dzieła tworzące Galerię Rzeźby Śląskiej – ekspozycję plenerową usytuowaną w pobliżu restauracji „Łania” (Aleja Łani nr 1),
  • rzeźby o charakterze dekoracyjnym, uzupełniające krajobraz parkowy, rozmieszczone w większości przy alejach spacerowych,
  • rzeźby o charakterze edukacyjnym – rekonstrukcje dinozaurów zgrupowane w Kotlinie Dinozaurów.

Rzeźby zróżnicowane są pod względem treści, materiału i stylistyki. Wykonywane były od lat 60. XX wieku przez uznanych rzeźbiarzy polskich, w znacznej większości związanych z Górnym Śląskiem.

W kwietniu 2011 roku 53 rzeźby zostały wpisane do rejestru zabytków ruchomych.

Galeria Rzeźby ŚląskiejEdytuj

Galeria Rzeźby Śląskiej – plenerowa ekspozycja rzeźb powstała z inicjatywy Jerzego Ziętka[1] jako realizacja pomysłu artystów katowickiego okręgu Związku Polskich Artystów Plastyków, w szczególności Jerzego Egona Kwiatkowskiego, Tadeusza Ślimakowskiego i Teresy Michałowskiej-Reuszerowej[2].

Pomysł polegał na zapraszaniu wybranych rzeźbiarzy do udziału w wystawie plenerowej. Artyści wykonywali na ekspozycję rzeźby gipsowe, z których (po ocenie komisji kwalifikacyjnej i widzów) kilka było wybieranych do realizacji w trwałym materiale tworząc stałą plenerową wystawę. Z czasem formuła wystaw została zmieniona – artyści przywozili szkice i na ich podstawie wybierane były projekty do realizacji[3].

Parkowe ekspozycje miały być wymieniane częściowo co dwa lata. Pierwszy plener miał miejsce w 1963 roku (wystawiono wówczas 18 prac), ostatni w 1983. Organizatorami wystaw byli Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku (obecnie Park Śląski) oraz Związek Polskich Artystów Plastyków[4].

Galeria nie posiada motywu przewodniego. Rzeźby reprezentują różnorodne tematy i warsztaty, ilustrują główne tendencje powojennej sztuki rzeźbiarskiej. Wartość galerii polegała na przybliżaniu przeciętnemu widzowi wybitnych dzieł sztuki. Dla artystów była to możliwość wymiany doświadczeń i pokazania swojego dorobku.

Od 2005 roku w ratowanie rzeźb zaangażowana jest Fundacja dla Śląska[5].

Kotlina DinozaurówEdytuj

 
Kotlina Dinozaurów

Na terenie Parku Śląskiego, w Śląskim Ogrodzie Zoologicznym, znajduje się zespół rzeźb o charakterze edukacyjnym przedstawiających różne gatunki dinozaurów naturalnej wielkości. Otwarcie Kotliny Dinozaurów miało miejsce w 1975 roku. Była to pierwsza w Polsce tego typu ekspozycja[6]. Inspiracją do jej powstania były prace wykopaliskowe na terenie pustyni Gobi, prowadzone w latach 1963–1971 przez polskich paleontologów. Dinozaury były zaprojektowane przez Wojciecha Skarżyńskiego, pracownika Instytutu Paleontologii PAN i uczestnika w/w wypraw do Mongolii. Wykonawcą prac była Katowicka Pracownia Sztuk Plastycznych. Przy tworzeniu zwierząt pracowali między innymi rzeźbiarze: Henryk Fudali, Waldemar Madej oraz Józef Sawicki, architekt wnętrz Jan Kosarz i architekt krajobrazu Zofia Ziembińska-Sznee. Nadzór naukowy prowadziła prof. Zofia Kielan-Jaworowska[7]. Wszystkie 16 modeli zwierząt wykonano z żelbetu.

Wykaz rzeźbEdytuj

Galeria Rzeźby ŚląskiejEdytuj

Zdjęcie Nazwa rzeźby Czas powstania Autor Uwagi
  Siedząca Gerard Grzywaczyk rzeźba z piaskowca[8]
  Dwie góralki Jerzy Egon Kwiatkowski rzeźba zniszczona, pozostały fragmenty nóg postaci[8]
  Dziewczyna 83 1983 Leopold Trybowski
  Dziewczyna z kwiatem Czesław Dukat
  Dziewczyna z ptakiem Henryk Piechaczek
  Ewa 1965 Angelina Jura-Petrucco
  Jelonki Stanisław Hochuł
  Kolarze Zdzisław Cierniak Rzeźba wykonana z żywicy epoksydowej
  Kompozycja Zygmunt Brachmański
  Kozice Stanisław Hochuł
  Kwiaciarka Czesław Dukat
  Lato Zygmunt Brachmański
  Lot 1963 Tadeusz Ślimakowski
  Matka z dzieckiem 1968 Jerzy Kwiatkowski
  Miotacz Zygmunt Brachmański
  Motyl Joanna Ambroziak-Hanasiewicz
  Muzykanci Stanisław Pietrusa
  Na pływalni Stanisław Hochuł
  Pastuszek Artur Cienciała
  Pączkowanie 1983[?] Mirosław Kiciński
  Pąk Krystyna Pławska-Jackiewicz
  Płetwonurek 1963 Fryderyk Kubica
  Pocałunek Mirosław Kiciński
  Postać Siedząca[9] Jacek Sarapata[9]
  Ptaki Urszula Kaczmarczyk
  Rodzina 1963[10] Jerzy Kwiatkowski
  Rozdarcie Joachim Krakowczyk
  Rytm II Andrzej Szczepaniec
  Symbioza Joachim Krakowczyk
  Totem 1966 Józef Trenarowski rzeźba pierwotnie postawiona przy Sankodromie[8]
  Urząd Jerzy Kędziora
  Wilki 1966 (data przybliżona) Anna Dębska rzeźby pierwotnie postawione przy Sankodromie[8], zdemontowane (stan na 2017 rok)[11]
  W objęciu 1968 Augustyn Dyrda
  Zakochani I 1963 Augustyn Dyrda
  Zakochani II 1965 Augustyn Dyrda
  Zbliżenie Henryk Fudali

Pozostałe rzeźby na terenie parkuEdytuj

Zdjęcie Nazwa rzeźby Czas powstania Autor Uwagi
Czapla nieznany
  Dron 2014[12] Julita Wójcik Rzeźba interaktywna – przekaz z kamery umieszczonej na rzeźbie można oglądać na stronie internetowej parku
  Dziewczyna z dzbanem / Kobieta z dzbanem (fontanna) 2006 Zbigniew Januszewski Podarowana parkowi przez markę „Tyskie”. Skradziona w 2016 roku.
  Dziewczyna z kwiatem 1965 Tadeusz Sadowski
  Dziki nieznany
  Foki (fontanna) 1963 (data przybliżona) Tadeusz Sadowski
  Foki Tadeusz Sadowski
  Fryz przedstawiający budowniczych parku przed 1963 Jan Ślusarczyk Na fasadzie restauracji „Kamienny Kasztel”, przesłonięty szyldem
  Górnicy 1965 Marian Wnuk
  Górnik 1954 Stanisław Marcinów[13]
  Gromowładny 1980 (data przybliżona) Stanisław Hochuł
  Hutnik 1953 Jan Ślusarczyk[14] Pierwotnie znajdował się przed małym pawilonem wystawowym[14]
  Karlik i Karolinka 2005 Robert Sobociński Podarowana parkowi przez markę „Tyskie”
  Karolinka 1963[15] Leopold Trybowski[16]
  Kopernik 1959 Jerzy Bandura
  Krakowiak przed 1963 Jan Ślusarczyk[17] Przy kręgu tanecznym[17]
  Łanie (Gazele) 1967 Anna Dębska Rzeźba w rosarium, obecnie zdemontowana[11]. Planowane przywrócenie w 2020 roku.
  Mazur przed 1963 Jan Ślusarczyk (lub Stanisław Lisowski[18])
  Niedźwiedzica z małymi nieznany
  Niedźwiedzie nieznany
Pawie lata 60. XX Anna Dębska[16] zniszczona (2017)[16]
  Pelikany (fontanna) 1963 Tadeusz Sadowski
  Perkoz 1965 (data przybliżona) Anna Dębska Rzeźba przy stawie „Perkoz”, obecnie zdemontowana[11]. Planowane przywrócenie w 2020 roku.
  Piłkarze nieznany
  Popiersie Jerzego Ziętka[19] 1986 (data przybliżona) Dwuczęściowy pomnik z popiersiem Jerzego Ziętka oraz dwoma inskrypcjami: OŚRODEK HARCERSKI / IMIENI(A) GENERAŁA JERZEGO ZIĘTKA, WIELKIEMU PRZYJACIELOWI / ZUCHY HARCERZE INSTRUKTORZY / MAJ 1986
Prawie zakochani (Prawie zaręczeni) 2006[20] Jaakko Pernu
  Pylon I przy wejściu głównym przed 1957 nieznany Wejście główne do parku
  Pylon II przy wejściu głównym przed 1957 nieznany Wejście główne do parku
  Ryby (fontanna) 1963 Tadeusz Sadowski
  Rytm I Jan Ślusarczyk
  Rzeźba ogrodowa (Centaur) Andrzej Szczepaniec Rzeźba przeniesiona w 2012 roku z Galerii Rzeźby Śląskiej do holu siedziby dyrekcji WPKiW.
  Szczurołap Richard Adolf Zutt[21] (lub Emmanuel Frémiet[22]) W 1953 roku przywieziony do parku z Zabrza i ustawiony nad stawem, obecnie na terenie ZOO znajduje się kopia wykonana w GZUT, oryginał znajduje się w Muzeum Miejskim w Zabrzu
  Tablica generała Jerzego Ziętka Zygmunt Brachmański
  Tablica Kosmonautów po 25 października 1962 ? Inskrypcja na tablicy: DRZEWA PRZYJAŹNI ZASADZILI / 26. X. 1963 / W TIERIESZKOWA W. BYKOWSKI / KOSMONAUCI RADZIECCY
  Tańczący przed 1963 Stanisław Marcinów
  Tańczący (Trojak) przed 1963 Stanisław Marcinów[23]
  Żyrafa 1959 Leopold Pędziałek, Leszek Dutka
konstrukcja: Jerzy Tombiński[24]
Odlana w Gliwickich Zakładach Urządzeń Technicznych. Początkowo szara z fioletowym oświetleniem neonowym, w 1996 pomalowana na żółto w brązowe łaty, w 2011 wrócono do pierwotnej kolorystyki i wykonano nowe oświetlenie[25].
  Źrebaki 1965 Anna Dębska Po likwidacji Domu Turysty PTTK rzeźba została przeniesiona do ogrodu zoologicznego. Obecnie zdemontowana[11] Planowane przywrócenie w 2020 roku w nowym miejscu – przed siedzibą dyrekcji Parku Śląskiego.

PrzypisyEdytuj

  1. Jarosz-Jałowiecka 2007 ↓, s. 8.
  2. Jarosz-Jałowiecka 2007 ↓, s. 10.
  3. Łukasz Respondek: Jedyna taka galeria w Gazeta Parkowa. Park Śląski w Chorzowie, listopad 2014, s. 8.
  4. Jarosz-Jałowiecka 2007 ↓, s. 13.
  5. Niedźwiedź ukryty w zaroślach – Mapa Miejsc Ciekawych, www.mapamiejscciekawych.pl [dostęp 2017-11-20].
  6. Śląski Ogród Zoologiczny – Strona główna, zoo.silesia.pl [dostęp 2018-08-21].
  7. Łukasz Respondek: Jak prajaszczury z pustyni Gobi zamieszkały w chorzowskim zoo. Park Śląski w Chorzowie, 30 stycznia 2015 (na gazecie błędnie podany rok 2014), s. 8.
  8. a b c d Marta Ostrowska: Galeria. W: Napraw sobie miasto [on-line]. [dostęp 2018-11-07].
  9. a b Zakończył się pierwszy etap autorskiej renowacji figur w Galerii Rzeźby Śląskiej. Miotacz już bez ubytków. Park Śląski, 2013-10-14. [dostęp 2018-08-18].
  10. Marian Sworzeń: Jerzy Egon Kwiatkowski. Urząd Miasta w Miołowie i Galeria Miejskiego Domu Kultury w Mikołowie, 2005, s. 8.
  11. a b c d Anna Malinowska: Wojewódzki konserwator zabytków obejrzał rzeźby w Parku Śląskim. „Jest źle”. W: wyborcza.pl Katowice [on-line]. Agora SA. [dostęp 2018-08-18].
  12. http://www.fakt.pl/katowice/dzielo-bedzie-mozna-ogladac-juz-za-kilka-dni,artykuly,486173.html, 14.01.2015.
  13. Śląski Park Kultury 1963 ↓, s. 48.
  14. a b Śląski Park Kultury 1963 ↓, s. 41.
  15. Park Śląski – Karolinka w renowacji. Rozpoczęło się odnawianie kultowej rzeźby, parkslaski.pl [dostęp 2017-11-20].
  16. a b c Anna Malinowska: Na ratunek rzeźbom w Parku Śląskim. „Karolinka” od lat zabita deskami. W: wyborcza.pl Katowice [on-line]. Agora SA, 2017-11-25. [dostęp 2018-08-18].
  17. a b Śląski Park Kultury 1963 ↓, s. 54.
  18. Śląski Park Kultury 1963 ↓, s. 53.
  19. Ośrodek Harcerski skończył 50 lat. Parkowe pół wieku z lilijką. Park Śląski, 2014-05-20. [dostęp 2018-08-18].
  20. Jarosz-Jałowiecka 2007 ↓, s. 49.
  21. Wyborcza.pl, katowice.wyborcza.pl [dostęp 2017-11-20].
  22. Śląski Park Kultury 1963 ↓, s. 72.
  23. Śląski Park Kultury 1963 ↓, s. 50.
  24. Park Śląski – Historia największej z parkowych rzeźb. Awangardowej „Żyrafy”, która zaprasza do zoo [ZDJĘCIA], parkslaski.pl [dostęp 2017-11-20].
  25. Galeria – zyrafa.naprawsobiemiasto.eu, zyrafa.naprawsobiemiasto.eu [dostęp 2017-11-20].

BibliografiaEdytuj

  • Hanka Jarosz-Jałowiecka: Rzeźby w Wojewódzkim Parku Kultury i Wypoczynku. Katowice: Fundacja dla Śląska, 2007. ISBN 978-83-60879-20-7.
  • Śląski Park Kultury. Władysław Niemirski, Karol Słotwiński (red.). Katowice: Nakładem Komitetu Budowy Wojewódzkiego Parku Kultury i Wpoczynku, Wydawnictwo „Śląsk”, 1963.