Słoń a sprawa polska

syndrom doszukiwania się elementów polskości w najdrobniejszych przejawach rzeczywistości

Słoń a sprawa polska – syndrom doszukiwania się elementów polskości w najdrobniejszych przejawach rzeczywistości.

GenezaEdytuj

W XIX wieku sformułowanie to było używane na określenie szukania we wszystkich kwestiach związków z polską sprawą narodową[1]. Powiedzenie to upowszechnił Stefan Żeromski w Przedwiośniu. Polak, mający napisać rozprawę o słoniu, bez wahania napisał „Słoń a Polska”. W początkach XX wieku, jeszcze za czasów rozbiorów, wydawało się, że wszystko wiązało się ze sprawą polską, czyli dążeniem do odzyskania niepodległości[2]. Ta postawa była tak znana, że polska laureatka nagrody Nobla Maria Skłodowska-Curie podczas spotkania Międzynarodowego Komitetu Współpracy Intelektualnej Ligi Narodów (ang. International Committee of Intellectual Cooperation) w 1921 opowiedziała następujący dowcip:

W konkursie literackim na temat słonia Anglik przedstawił pracę: „Moje doświadczenia w polowaniu na słonie w Afryce Południowej”, Francuz napisał esej na temat: „Seksualne i erotyczne życie słoni”, a tytuł opowiadania Polaka – „Słoń a Polska Niezależność Narodowa”[3][4].

Współczesne znaczenieEdytuj

Obecnie pojęcie słonia a sprawy polskiej jest używane w znacznie szerszym kontekście. Syndrom ten jest przedmiotem satyry; Stanisław Barańczak wydał antologię parodii najbardziej znanych wierszy polskich, których ukrytym, ale głównym bohaterem okazuje się słoń, ten wielki przyjaciel Polski[5].

Powiedzenie to bardzo przypomina inne, rozpowszechnione w Szwecji – „słoń a Karol XII” – o zbliżonym znaczeniu.

PrzypisyEdytuj

  1. A. Kłosińska, E. Sobol, A. Stankiewicz: Wielki słownik frazeologiczny PWN z przysłowiami. Warszawa: 2005, s. 421–422..
  2. Leksykon polskich powiedzeń historycznych Maciej Wilamowski, Konrad Wnęka, Lidia A. Zyblikiewicz, wydawnictwo Znak
  3. cytowane w: Inazō Nitobe's Tozai Aifurete (ang. West Meets East), 1928.
  4. Did 1900 Bushido disseminator inspire Polish independence? Ko Hirano, Kyodo News, The Japan Times, 9 sierpnia 2003.
  5. Stanisław Barańczak, Bóg, trąba i Ojczyzna. Słoń a sprawa polska oczami poetów od Reja do Rymkiewicza, Stanisław Barańczak (oprac.), Wojciech Kołyszko (ilust.), Kraków: „Znak”, 1995, s. 52, ISBN 83-7006-576-7, OCLC 830051080.