Słońcówka sówkówka

gatunek owadów

Słońcówka sówkówka[1] (Villa hottentotta) – gatunek muchówki z rodziny bujankowatych i podrodziny Exoprosopinae. Zamieszkuje Palearktykę od Półwyspu Iberyjskiego po Syberię i Chiny. Larwyparazytoidami gąsienic motyli z rodziny sówkowatych. Owady dorosłe żerują na nektarze.

Słońcówka sówkówka
Villa hottentotta
(Linnaeus, 1758)
Ilustracja
Imago, samica
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Gromada owady
Rząd muchówki
Rodzina bujankowate
Podrodzina Exoprosopinae
Plemię Villini
Rodzaj słońcówka
Gatunek słońcówka sówkówka
Synonimy
  • Musca hottentotta Linnaeus, 1758
  • Aspiloptera hottentotta (Linnaeus, 1758)
  • Anthrax flava Hoffmansegg in Wiedemann, 1818
  • Villa hottentota var. pamirica Belanovsky, 1950
  • Nemotelvs primvs Schaeffer, 1766
  • Nemotelvs secvndvs Schaeffer, 1766
  • Villa suprema Becker, 1916
  • Nemotelvs tertivs Schaeffer, 1766

TaksonomiaEdytuj

Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1758 roku przez Karola Linnesusza w dziesiątym wydaniu Systema Naturae pod nazwą Musca hottentotta. Jako miejsce typowe wskazano Europę[2].

MorfologiaEdytuj

Muchówka o ciele długości od 11 do 19 mm, ubarwionym czarno i porośniętym złotymi łuskami oraz złotymi, żółtymi i czarnymi włoskami[3]. Ubarwieniem i pokrojem ciała upodobniona jest do żądłówek[1]. Niemal kulista głowa[4] ma na twarzy oprócz łusek włoski barwy żółtej[3]. Łuski na potylicy są złociście żółte[5]. Tułów jest krótki, lekko wypukły na przedzie i wyraźnie spłaszczony z tyłu[4]. Tarczka ma szczecinki tarczkowe brzeżne ubarwione czarno. Przezmianki są żółte[3]. Na tegulach brak kontrastowego ubarwienia srebrnego, występują tam łuski ciemnobrązowe, czasem zmieszane z żółtobiałymi. Skrzydła są przezroczyste, tylko na przedniej krawędzi i u nasady delikatnie jasnobrązowawo lub żółtawo przyciemnione[1][5]. Odnóża tylnej pary mają na stronie grzbietowej łuski dorównujące długością szczecinkom tam umieszczonym[5]. Odwłok jest krótki i szeroki[4]. Na przednich krawędziach tergitów od drugiego wzwyż łuskowate włoski układają się w jasne lub żółte przepaski[4], u samicy wyraźniej odgraniczone niż u samców[1]. W przypadku tergitów od drugiego do czwartego przepaski te po bokach zajmują całą ich szerokość, prawie sięgając tylnych ich naroży. Na tergicie trzecim u samicy szerokość jasnej przepaski jest podobna jak na tergicie czwartym, ewentualnie niewiele mniejsza[3][5]. Po bokach tergitów piątego i szóstego obu płci występują kępy czarnych włosków. Wierzchołek odwłoka u samicy ma wieniec długich, zakrzywionych szczecinek[3].

Ekologia i występowanieEdytuj

Owad ten zasiedla ciepłe i otwarte stanowiska, jak murawy kserotermiczne, murawy psammofilne, kwieciste łąki i pobrzeża lasów[1]. Larwyparazytoidami gąsienic motyli z rodziny sówkowatych, w tym rolnicy tasiemki[5]. Owady dorosłe żerują na nektarze[1].

Gatunek palearktyczny[4]. W Europie znany jest z Portugalii, Hiszpanii, Irlandii, Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Niemiec, Szwajcarii, Austrii, Włoch, Malty, Danii, Szwecji, Norwegii, Finlandii, Estonii, Łotwy, Litwy, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Białorusi, Ukrainy, Rumunii, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry, Macedonii Północnej, Albanii, Grecji oraz europejskiej części Rosji[6][7]. W Afryce Północnej zamieszkuje Maroko i Algierię. W Azji znany jest z Turcji, Gruzji, Armenii, Azerbejdżanu, Syberii, Uzbekistanu, Turkmenistanu, Tadżykistanu, Kirgistanu, Mongolii oraz Chin[7]. W Polsce jest owadem nieczęstym, ale najpospolitszym z rodzaju słońcówka[1].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g Villa hottentotta – Słońcówka sówkówka. W: Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2021-06-27].
  2. C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 590. (łac.)
  3. a b c d e Przemysław Trojan: Klucze do oznaczania owadów Polski cz. XXVIII Muchówki – Diptera, zeszyt 24 Bujanki – Bombyliidae. Warszawa: PWN, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1967.
  4. a b c d e Frank M. Hull, Bee flies of the world: the genera of the family Bombyliidae, Washington: Smithsonian Institution Press, 1973, DOI10.5962/bhl.title.48406, ISBN 0-87474-131-9.
  5. a b c d e Morten Falck. The Norwegian species of Villa Lioy, 1864 (Diptera, Bombyliidae). „Norwegian Journal of Entomology”. 56, s. 120–130, 2009. 
  6. Villa hottentotta (Linnaeus, 1758). W: Fauna Europaea [on-line]. [dostęp 2021-06-27].
  7. a b N.L. Evenhuis, D.J. Greathead: World catalog of bee flies (Diptera: Bombyliidae). Revised September 2015. Bishop Museum, 2015. s. 290-532. [dostęp 2019-04-26]. [zarchiwizowane z tego adresu].