Otwórz menu główne

SMS Árpádprzeddrednot zbudowany dla austro-węgierskiej marynarki na początku XX wieku. Został zwodowany 11 września 1901 roku jako drugi okręt typu Habsburg[1]. „Árpád”, razem ze swoimi siostrzanymi okrętami, brał udział w ostrzale Ankony w czasie I wojny światowej. Ze względu na niedobór węgla, okręt został wycofany ze służby niedługo po bombardowaniu Ankony i przez resztę wojny służył jako okręt obrony wybrzeża.

SMS Árpád
Ilustracja
Model „Árpáda” w skali 1:50
Klasa Przeddrednot
Typ Habsburg
Historia
Stocznia Stabilimento Tecnico Triestino, Triest
Położenie stępki 10 czerwca 1899
Wodowanie 11 września 1901
 K.u.K. Kriegsmarine
Wejście do służby 15 czerwca 1903
Los okrętu Złomowany w 1921
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 8364 t (standardowa)
8965 t (maksymalna)
Długość 114,6 m
Szerokość 19,86 m
Zanurzenie 7,46 m
Napęd
dwie czterocylindrowe maszyny parowe potrójnego rozprężania o mocy 14307 KM,
16 kotłów parowych Belleville
Prędkość 19,65 węzła (36,39 km/h)
Zasięg 6670 km (3600 Mm) przy prędkości 10 węzłów
Uzbrojenie
3 × działo Krupp C97 kal. 240 mm L/40
12 × działo Krupp C96 kal. 150 mm L/40
10 × działo Škoda kal. 66 mm L/45
6 × działo Škoda kal. 47 mm L/44
2 × działo Škoda kal. 47 mm L/33
4 × karabin maszynowy kal. 8 mm
Wyrzutnie torpedowe 2 × 450 mm
Opancerzenie
Burty: 180-220 mm
Pokład: 40 mm
Wieże artyleryjskie: 210–280 mm
Kazamaty: 88–137 mm
Wieże dowodzenia: 150–200 mm (przednia), 50–100 mm (tylna)
Załoga 638

Spis treści

Budowa i konstrukcjaEdytuj

Główny artykuł: Pancerniki typu Habsburg.

SMS[a] „Árpád” był drugim pancernikiem w swojej klasie. Stępkę pod okręt położono 10 czerwca 1899 roku w stoczni Stabilimento Tecnico Triestino w Trieście. Po ponad dwóch latach budowy okręt został zwodowany 11 września 1901 roku. Po zakończeniu prac wykończeniowych, 15 czerwca 1903 roku „Árpád” został wprowadzony do służby w austro-węgierskiej marynarce wojennej[2]. Koszt budowy okrętu wynosił równowartość ówczesnych 480 tys. funtów[3].

 
Rzut z lewej burty i plan pokładu pancernika typu Habsburg; zacieniowana powierzchnia jest opancerzona

Jak wszystkie okręty z jego typu, „Árpád” miał 113,1 m długości na linii wody oraz 114,55 m długości całkowitej[4]. Szerokość wynosiła 19,86 m, a zanurzenie 7,46 m[5][6]. Wysokość wolnej burty wynosiła ok. 5,80 m na dziobie i około 5,50 m na rufie. Okręt miał wyporność 8364 ton. Załoga składała się z 638 oficerów i marynarzy[5].

Układ napędowy okrętu składał się z dwóch czterocylindrowych maszyn parowych potrójnego rozprężania poruszających dwa wały śrubowe. Były one zasilane w parę przez 16 kotłów parowych Belleville. Moc maszyn „Árpáda” wynosiła 14307 KM, co pozwalało mu osiągać prędkość maksymalną 19,65 węzła[4][7].

Kadłub okrętu został zbudowany z poprzecznych i podłużnych ram, a zewnętrzne płyty kadłuba były do nich przynitowane. Kadłub posiadał dno podwójne, które przebiegało przez 63% jego długości. Seria wodoszczelnych grodzi przebiegała od stępki do pokładu działowego; na okręcie było 174 przedziałów wodoszczelnych[8]. Wysokość metacentryczna okrętu wynosiła pomiędzy 0,82 m a 1,02 m. Po obu stronach kadłuba zamontowano stępki przechyłowe w celu zmniejszenia kołysania okrętu[9]. Płaski pokład główny był pokryty drewnem, a górne pokłady były pokryte linoleum lub wykładziną[10].

Uzbrojenie główne pancernika składało się z trzech dział kal. 240 mm o długości lufy 40 kalibrów (L/40) zamontowanych w jednej podwójnej wieży artyleryjskiej na dziobie okrętu i jednej pojedynczej wieży na rufie. Działa typu C 97 zostały wyprodukowane przez firmę Krupp w Niemczech[4][6]. Szybkostrzelność dział wynosiła ok. dwóch strzałów na minutę przy użyciu pocisków przeciwpancernych o masie 229 kg. Artylerię średniego kalibru stanowiło dwanaście dział Kruppa C96 L/40 kal. 150 mm w kazamatach[4][6]. Dodatkowo okręt posiadał 10 dział kal. 66 mm L/45, 6 szybkostrzelnych dział kal. 47 mm L/44 i dwa szybkostrzelne działa kal. 47 mm L/33 jako obrona przed kutrami torpedowymi. Wszystkie te działa były zamontowane pojedynczo, na górnych pokładach i nadbudówce, lub w kazamatach na dziobie i rufie[4][b]. Na marsach, na obu masztach, okręty miały po dwa (czyli łącznie cztery) karabiny maszynowe kal. 8 mm[11]. Okręty typu Habsburg były chronione przez utwardzoną stal niklową. Główny pas opancerzenia w centralnej części okrętu, gdzie zlokalizowane były magazyny amunicji, maszynownie oraz inne krytyczne miejsca, miał grubość 220 mm. Na końcu sekcji centralnej pancerz zwężał się do 180 mm[4][7].

SłużbaEdytuj

Czas pokojuEdytuj

„Habsburg” i „Árpád” wzięły udział w swoich pierwszych manewrach floty w połowie 1903 roku. „Babenberg” był gotowy do aktywnej służby przed latem następnego roku i on również wziął udział w ćwiczeniach. Podczas manewrów trzy okręty typu Habsburg zaangażowały trzy pancerniki obrony wybrzeża typu Monarch w symulowaną bitwę[12]. Pancerniki typu Habsburg utworzyły I Dywizjon Pancerników, aktywny w regionie śródziemnomorskim[13]. W 1904 roku „Árpád” i „Habsburg” przeprowadziły rejs treningowy razem z pancernikami obrony wybrzeża typu Monarch[12]. Wraz z wprowadzeniem do służby nowego typu pancerników – Erzherzog Karl – pancerniki typu Habsburg zostały przeniesione do II Dywizjonu, a pancerniki typu Monarch do III Dywizjonu[12].

W roku 1911 jeden z pokładów nadbudówki „Árpáda” został usunięty w celu zmniejszenia wagi[1]. Rok wcześniej takiej samej modernizacji poddany został jego siostrzany okręt „Habsburg”[14]. Po przejściu renowacji oba okręty zostały przemianowane na okręty obrony wybrzeża[15].

I wojna światowaEdytuj

Na początku I wojny „Árpád” razem ze swoimi siostrzanymi okrętami został przeniesiony do IV Dywizjonu Pancerników, z powodu wprowadzenia do służby nowego typu pancerników – Tegetthoff. Mniej więcej w tym samym czasie trzy pancerniki oraz reszta austro-węgierskiej floty zostały zmobilizowane w celu osłony ucieczki SMS „Goeben” i SMS „Breslau”, od 28 lipca do 10 sierpnia 1914 roku. Te dwa niemieckie okręty stacjonowały na Morzu Śródziemnym i próbowały wyrwać się z Mesyny, która była blokowana przez brytyjskie okręty. Po tym jak niemieckim okrętom udało się zmylić pogoń i przedostać do Turcji, flota została odwołana. W tym czasie austro-węgierskie okręty były mniej więcej na wysokości Brindisi w południowo-wschodnich Włoszech[16]. Kiedy Włochy dołączyły do wojny po stronie Francji i Anglii, austro-węgierska marynarka ostrzelała kilka włoskich miast portowych wzdłuż wybrzeża Adriatyku. „Árpád” wziął udział w ostrzale Ankony 23 maja 1915 roku[5].

Po bombardowaniu Ankony, „Árpád” i jego siostrzane okręty powróciły do portu w Puli. Ze względu na niedostatek węgla, okręty pozostały tam do końca wojny[15]. Później „Árpád” został przemianowany na okręt obrony wybrzeża[1][17]. 18 grudnia 1917 roku admirał Maximilian Njegovan zarekomendował wycofanie przestarzałych wówczas pancerników typu Habsburg w celu zasilenia ich personelem załóg okrętów podwodnych i sił lotniczych, co zostało zaaprobowane przez cesarza Karola I 28 grudnia 1917 roku[18]. W roku 1918 pancernik został ponownie wprowadzony do służby jako okręt treningowy dla Austriackiej Akademii Morskiej[17]. Po wojnie „Árpád” razem ze swoimi siostrzanymi okrętami został przekazany Wielkiej Brytanii jako pryz, a następnie sprzedany do Włoch i zezłomowany w 1921 roku[1].

UwagiEdytuj

  1. „SMS” oznacza „Seiner Majestät Schiff”, czyli po niemiecku „Okręt Jego Wysokości”
  2. Zarówno Phelps (1901) jak i Noppen (2012) podają w miejsce dział 47 mm dwanaście dział kal. 37 mm

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Sieche 1985 ↓, s. 330.
  2. Sieche 1985 ↓, s. 333.
  3. C. N. Robinson, John Leyland: Lists of Ships. W: Naval Annual. T. A. Brassey (red.). Portsmouth: J. Griffin and Co., 1902, s. 205.
  4. a b c d e f Gardiner, Chesneau i Kolesnik 1979 ↓, s. 272.
  5. a b c Hore 2006 ↓, s. 91.
  6. a b c Noppen 2012 ↓, s. 10.
  7. a b Noppen 2012 ↓, s. 13.
  8. Phelps 1901 ↓, s. 25.
  9. Phelps 1901 ↓, s. 26.
  10. Naval Institute Proceedings 1901 ↓, s. 151.
  11. Phelps 1901 ↓, s. 27.
  12. a b c Sondhaus 1994 ↓, s. 158.
  13. Sundries 1904 ↓, s. 437.
  14. Greger 1976 ↓, s. 21.
  15. a b Cityofart.net 2010 ↓.
  16. Halpern 1995 ↓, s. 54.
  17. a b Lakatos 2010 ↓.
  18. Paul G. Halpern: The Naval War in the Mediterranean: 1914-1918. Routledge, 2015. ISBN 1-317-39185-3.

BibliografiaEdytuj

  • Sundries: IV. „The United Service Magazine”. 150 (July), s. 437, 1904. London: William Clowes & Sons (ang.). 
  • Robert Gardiner, Roger Chesneau, Eugene M. Kolesnik: Conway's All the World's Fighting Ships: 1860–1905. London: Conway Maritime Press, 1979. ISBN 978-0-85177-133-5. (ang.)
  • René Greger: Austro-Hungarian warships of World War I. Londyn: Ian Allan, 1976. ISBN 978-0-7110-0623-2. OCLC 2440180. (ang.)
  • Paul G. Halpern: A Naval History of World War I. Annapolis: Naval Institute Press, 1995. ISBN 978-1-55750-352-7. OCLC 57447525. (ang.)
  • Peter Hore: The Ironclads. London: Southwater Publishing, 2006. ISBN 978-1-84476-299-6. (ang.)
  • Notes on ships and torpedo boats, Section 2. W: Harry Phelps: Notes on the Year's Naval Progress, Issue 20. Office of Naval Intelligence, Government Printing Office, 1901. (ang.)
  • Naval Institute Proceedings. T. 27. Annapolis: United States Naval Institute, 1901. (ang.)
  • Austria-Hungary. W: Erwin Sieche: Conway's All the World's Fighting Ships: 1906–1921. Annapolis: Naval Institute Press, 1985. ISBN 978-0-87021-907-8. (ang.)
  • Lawrence Sondhaus: The Naval Policy of Austria-Hungary, 1867–1918. West Lafayette, IN: Purdue University Press, 1994. ISBN 978-1-55753-034-9. OCLC 28112077. (ang.)
  • Spencer E. Tucker: The Encyclopedia of World War I. ABC-CLIO, 2005. ISBN 978-1-85109-420-2. (ang.)
  • Ryan Noppen: Austro-Hungarian Battleships 1914–1918. T. 193. Botley, Oxford, UK: Osprey Publishing, 2012, seria: New Vanguard. ISBN 978-1-84908-688-2. OCLC 769990390. (ang.)
  • The Habsburg Class (1900/1904) (ang.). W: Austria's Habsburg Class Battleships (1902) [on-line]. CityOfArt.net. [dostęp 9 maja 2010].
  • Alex Lakatos: Habsburg Class (ang.). W: Habsburg Class Battleships-Austria Hungary [on-line]. battleships-cruisers.co.uk. [dostęp 9 maja 2010].