Otwórz menu główne
Zobacz też: inne jednostki pływające o tej nazwie.

SMS Seeadler (niem. Morski orzeł) – trzymasztowy windjammer. Był jednym z ostatnich okrętów wojennych o napędzie żaglowo-parowym. Zwodowany i używany przez amerykańskiego armatora jako żaglowy statek handlowy Pass of Balmaha, został przejęty przez niemiecki U-36 i w 1916 przekształcony na rajdera w czasie I wojny światowej. Jako Seeadler w czasie 225-dniowego rejsu zatopił 15 statków, zatonął 2 sierpnia 1917 w Polinezji Francuskiej.

SMS „Seeadler”
Ilustracja
Pass of Balmaha, późniejszy SMS Seeadler
Klasa statek-pułapka, krążownik pomocniczy
Typ trzymasztowy windjammer
Historia
Stocznia R Duncan & co, Szkocja
Wodowanie 1888 jako Pass of Balmaha
 Stany Zjednoczone
Nazwa Pass of Balmaha
Wejście do służby 1888
Wycofanie ze służby 1915
 Kaiserliche Marine
Nazwa Seeadler
Wejście do służby 1915
Wycofanie ze służby 1917
Los okrętu rozbity na rafie 2 sierpnia 1917
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 1571 [BRT]
Długość 83,5 m
Szerokość 11,8 m
Zanurzenie 5,5 m
Napęd
żaglowy, 1 pomocnicza maszyna parowa o mocy 900 KM, 1 śruba
Prędkość 9 węzłów
Uzbrojenie
2 działa 105 mm
Załoga 64

Spis treści

Pass of BalmahaEdytuj

Zwodowany jako Pass of Balmaha przez stocznię Robert Duncan Company w szkockim Glasgow w 1888.[1] Pełnorejowy trójmasztowy windjammer o stalowym kadłubie, o wyporności 1571 BRT dla armatora amerykańskiego Harris-Irby Cotton Company z Bostonu.

Żaglowiec został przechwycony przez niemiecki okręt podwodny U-36 na Morzu Północnym w rejsie do Kirkwall.

Statek opuścił port w Nowym Jorku w czerwcu 1915 z zamiarem dopłynięcia do Archangielska z ładunkiem bawełny dla rosyjskiego wysiłku wojennego, dokąd nie dotarł, zatrzymany przez brytyjski krążownik pomocniczy Victorian u wybrzeży norweskich. Po inspekcji kapitan krążownika wskutek podejrzenie przemytu, nakazał amerykańskiemu kapitanowi Scottowi obrać kurs na Kirkwall w archipelagu Orkadów. Dla zabezpieczenia wykonania rozkazu na pokładzie żaglowca pozostawiono oficera i sześciu marynarzy.

Wbrew woli kapitana Scotta, brytyjski oficer nakazał zastąpienie neutralnej flagi USA banderą brytyjską, co czyniło statek jednostką należącą do strony biorącej udział w wojnie. Wkrótce potem niemiecki U-36 przejął jednostkę. Pragnąc uniknąć konfiskaty jednostki, Scott nakazał Brytyjczykom ukryć się w ładowni i ponownie postawił flagę amerykańską. Dowódca U-36, kapitan Ernst Gräff jednak rozkazał wywiesić na żaglowcu banderę niemieckiej floty wojennej i obrać kurs na Cuxhaven w celu dalszej inspekcji. Marynarze amerykańscy, obawiając się próby odbicia statku i rozlewu krwi, uwięzili Brytyjczyków w ładowni.

Pass of Balmaha dopłynął do Cuxhaven bez przeszkód i został poddany inspekcji niemieckiej. Kapitan Scott ujawnił brytyjskich marynarzy Niemcom, którzy ich uwięzili. W zamian za współpracę, Amerykanie zyskali prawo udania się do państwa neutralnego, jednak statek został przejęty przez niemiecką marynarkę wojenną[2].

SMS SeeadlerEdytuj

 
Działo kal. 105 mm na pokładzie SMS Seeadlera

W 1916 niemiecka flota była poddana blokadzie alianckiej na Morzu Północnym oraz borykała się z problemem braku zaopatrzenia w węgiel w bazach zamorskich. Sytuacja ta legła u podstawy decyzji o użyciu żaglowców jako okrętów wojennych.

"Seeadler" został wyposażony w silnik pomocniczy, ukryte ładownie, kajuty dla powiększonej załogi i jeńców, dwa ukryte działa kal. 105 mm, które w łatwy sposób mogły być wystawiane spod pokładu. Uzbrojenie uzupełniały dwa ukryte ciężkie karabiny maszynowe i broń palna załogi. Przejęcia statków były dokonywane bez zbędnej przemocy, uzbrojenie okrętu było w czasie jego korsarskiej kariery używane rzadko, a statki były zatapiane dopiero po zabezpieczeniu ich załóg. We wszystkich incydentach była jedna przypadkowa ofiara śmiertelna[3].

 
Wrak Seeadlera

21 grudnia 1916 pod dowództwem weterana bitwy jutlandzkiej kapitana Felixa von Lucknera "Seeadler" wyruszył w swój pierwszy rejs jako norweski statek z ładunkiem drewna i mimo brytyjskiej inspekcji (kapitan pracował wcześniej na norweskim statku, zamustrowano też członków załogi mówiących po norwesku) przeszedł przez blokadę. W czasie trwającego 225 dni rejsu przechwycił i zatopił 15 statków na Atlantyku i Pacyfiku. Wyjątkiem był francuski bark Cambronne, przejęty i zwolniony 21 marca, na którego pokład przekazał wiezionych przez siebie jeńców, którzy bezpiecznie przybyli do Rio de Janeiro w Brazylii 30 marca 1917.

Bojowy rejs Seeadlera zakończył się zatonięciem na rafie, kiedy to zakotwiczony okręt zdryfował u wybrzeża wyspy Mopelia 450 km od Tahiti w archipelagu Wysp Towarzystwa należącego do Polinezji Francuskiej. Cała załoga, 46 jeńców, broń i zaopatrzenie zostało uratowane. Luckner wraz z pięcioma marynarzami popłynął na Fidżi z zamiarem zdobycia innego okrętu. Mimo iż przedstawili się jako rozbitkowie z norweskiego statku, zostali pojmani i uwięzieni. Pozostała załoga opanowała 126-tonowy francuski szkuner Lutece 5 września 1917, któremu nadali nową nazwę Fortuna i na jego pokładzie udali się na Wyspę Wielkanocną, gdzie po zejściu na ląd 4 października zostali internowani przez chilijskie władze.

Owiany sławą kapitan von Luckner zyskał przydomek diabeł morski. Został przewieziony do Nowej Zelandii, przybywając 7 października 1917 do Auckland i następnie wysłany na wyspę Motuihe, z której uciekł wraz z towarzyszami na łodzi 13 grudnia, zyskując tym czynem dodatkową popularność[4].

Przejęte statkiEdytuj

 
Mapa rejsu Seeadlera i pozycje statków (1–2 Północny Atlantyk, 3–11 Środkowy Atlantyk, 12–14 Pacyfik)

Między 21 grudnia 1916 a 8 września 1917 Seeadler przejął szesnaście statków o łącznym tonażu 30 099 BRT. Jeśli nie wskazano inaczej, były to parowce.

  • Gladis Royle, 3268 BRT, przejęty i zatopiony 9 stycznia 1917.
  • Lundy Island, 3095 BRT, przejęty i zatopiony 10 stycznia 1917.
  • Charles Gounod, 2 199 BRT, francuski bark BRT, przejęty i zatopiony 21 stycznia 1917.
  • Perce, 364 BRT, szkuner, przejęty i zatopiony 24 stycznia 1917.
  • Antonin, 3 071 BRT, francuski bark BRT, przejęty i zatopiony 3 lutego 1917.
  • Buenos Ayres, 1811 BRT, włoski żaglowiec, przejęty i zatopiony 9 lutego 1917.
  • Pinmore, 2431 BRT, szkuner przejęty 19 lutego 1917, po przeniesieniu z jego pokładu zaopatrzenia zatopiony.
  • British Yeoman, 1953 BRT, bark żaglowy, przejęty i zatopiony 26 lutego 1917.
  • La Rochefoucauld, 2200 BRT, francuski bark, przejęty i zatopiony 27 lutego 1917.
  • Dupleix, 2206 BRT, francuski bark, przejęty i zatopiony 5 marca 1917.
  • Horngarth, 3609 BRT, przejęty i zatopiony 11 marca 1917.
  • Cambronne, 1833 BRT, francuski bark, przejęty i zwolniony 21 marca, przybył do Rio de Janeiro w Brazylii 30 marca 1917.
  • A. B. Johnson, 529 BRT, amerykański szkuner przejęty i zatopiony 14 czerwca 1917.
  • R. C. Slade, 673 BRT, amerykański szkuner przejęty i zatopiony 18 czerwca 1917.
  • Manila, 731 BRT, amerykański szkuner przejęty i zatopiony 8 lipca 1917.
  • Lutece - opis wyżej.

BibliografiaEdytuj


PrzypisyEdytuj

  1. Sailing Vessel PASS OF BALMAHA built by Robert Duncan & Co in 1888 for David R Clark and others (Gibson & Clark), Glasgow, Cargo, www.clydeships.co.uk [dostęp 2018-06-16].
  2. Pardoe, Blaine. The Cruise of the Sea Eagle: The Amazing True Story of Germany's Gentleman Pirate. Guilford, CT: The Lyons Press, 2005.
  3. http://web.archive.org/web/20161103141301/http://www.nzhistory.net.nz:80/sea-devil-captured-german-naval-captain-count-felix-von-luckner-arrives-at-auckland German 'Sea Devil' imprisoned in NZ
  4. http://homepages.ihug.co.nz/~tonyf/von/VonLuckner.html Count von Luckner's escape