Otwórz menu główne

Samookaleczenie

umyślne uszkodzenie własnego ciała

Samookaleczenie (ang. self-mutilation, self-harm) – umyślne, celowe uszkodzenie własnego ciała powodujące określone konsekwencje, takie jak np. krwawienie, zasinienie, oparzenie lub ból, jednak bez intencji samobójczych (głównym celem jest regulacja wewnętrznego napięcia)[1].

Zamierzone samouszkodzenie przy użyciu narzędzia ostrego
ilustracja
ICD-10 X78

CharakterystykaEdytuj

 
Rany cięte na przedramieniu – efekt samookaleczenia

Najczęstszymi formami samookaleczeń to nacinanie nożem, żyletką lub scyzorykiem skóry na ramionach, przedramionach i dłoniach (rzadziej gdzie indziej, m.in. na nogach), przypalanie zapalniczką, papierosem lub rozgrzanym przedmiotem, polewanie skóry substancjami żrącymi, uderzanie głową o ścianę, wbijanie w skórę ostrych przedmiotów (np. igieł, szpilek, agrafek, pinezek, cyrkli), a także intensywne zadrapywanie, czy szorowanie do krwi. W najnowszych klasyfikacjach diagnostycznych samookaleczenia często klasyfikuje się jako oddzielną kategorię, a nie jako objaw kliniczny w przebiegu innych zaburzeń[1].

U młodzieży zjawisko pojawia się najczęściej między 12, a 14 rokiem życia utrzymując się średnio przez około dwa lata mając charakter kompulsywny[1].

Do kategorii samookaleczenia nie należą: obgryzanie paznokci, wyskubywanie skórek, zdrapywanie strupów, trichotillomania (wyrywanie włosów, czy rzęs), rytuały plemienne, a także modyfikacje kulturowe (piercing, tatuaż). Osobno traktowane są samookaleczenia występujące w przypadku chorób (np. psychoz) lub po zażyciu substancji psychoaktywnych[1].

KryteriaEdytuj

Według klasyfikacji DSM-5 kryteriami diagnostycznymi samookaleczenia są:

  • powtarzalność (co najmniej pięć zdarzeń w przeciągu ostatniego roku),
  • obniżony nastrój, lęki, smutek, negatywna opinia o swojej osobie,
  • doznawanie ulgi pod wpływem bodźca samookaleczającego, świadomość rozwiązania trudności interpersonalnych,
  • kompulsywny charakter zachowań - trudność w opanowaniu chęci samookaleczenia, nawet mimo doświadczenia negatywnych konsekwencji[1].

Funkcje samouszkodzeń w życiu jednostkiEdytuj

Według Glorii Babiker i Lois Arnold samookaleczenia mają następujące funkcje:

  • związane z radzeniem sobie i przetrwaniem:
  1. regulacja napięcia i lęku,
  2. radzenie sobie z gniewem,
  3. unikanie,
  • związane z ja:
  1. wzmożenie poczucia autonomii i kontroli,
  2. odzyskanie poczucia rzeczywistości,
  3. okazja do zaopiekowania się sobą,
  • związane z radzeniem sobie z własnym doświadczeniem:
  1. demonstrowanie lub wyrażanie własnych doświadczeń traumatycznych,
  2. ponowne przeżywanie urazu,
  • związane z karaniem własnej osoby i byciem ofiarą:
  1. karanie się,
  2. oczyszczenie,
  3. karanie prześladowcy,
  4. radzenie sobie z dezorientacją w sferze doznań seksualnych,
  • dotyczące relacji z innymi ludźmi:
  1. komunikacja,
  2. karanie innych,
  3. wywieranie wpływu na zachowanie innych[1].

Kwestie prawneEdytuj

Samouszkodzenie nie jest co do zasady przestępstwem według polskiego Kodeksu karnego. Jednakże dopuszczenie się go w celu unikania służby wojskowej[2] lub zastępczej[3] podlega karze (odpowiednio: pozbawienia wolności do 3 lat i grzywnie, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 2 lat).

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f Sylwia Pawłowska, Ostre przedmioty - samookaleczenia wśród młodzieży, w: Remedium, nr 4(309)/2019, s.15-17, ISSN 1230-7769
  2. Art. 143 § 1 i 342 § 1 pkt 1 k.k.
  3. Art. 145 § 1 pkt 2 lit. a k.k.