Samuel Światopełk Bolestraszycki

polski urzędnik dworu królewskiego i wyznawca kalwinizmu, 1. połowa XVII wieku.

Samuel Światopełk Bolestraszycki herbu Lis (ur. w końcu XVI w., zm. po 1657 roku[1]) – sekretarz królewski Zygmunta III, wyznawca kalwinizmu, dziedzic dóbr Bolestraszyce[2].

Samuel Bolestraszycki
Samuel Światopełk Bolestraszycki
Herb
Herbu Lis
Data urodzenia

koniec XVI wieku

Data śmierci

po 1657 roku

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w kalwińskiej rodzinie szlacheckiej: jego bratem był m.in. Piotr Bolestraszycki; siostra Krystyna była drugą żoną Marcina Czuryły.

Poseł na sejm 1621 roku z ziemi przemyskiej, poseł na sejm 1624 roku z ziemi sanockiej[1].

W 1617 przetłumaczył z języka francuskiego traktat teologa kalwińskiego Piotra Du Moulin  Héraclite ou de la vanité et la misère de la vie humaine[3] (Heraklit albo o próżności i marności życia ludzkiego) pod tytułem Heraklit, albo o próżności dedykując go Annie, siostrze króla Zygmunta III[4]. Pozwany przez biskupa przemyskiego Achacego Grochowskiego przez sąd ziemski w Przemyślu o wydrukowanie książki „niejakiego Heraklita”, „naruszającej zasady wiary i moralności”, odwołał się do Trybunału Lubelskiego. W wyroku z 31 maja 1627 Trybunał uznał Bolestraszyckiego winnym zarzutów i skazał go na 6 miesięcy wieży in fundo (łac. w lochu) w zamku przemyskim, pod karą banicji w razie odmowy odsiadywania kary przed upływem 6 tygodni od daty wyroku, a ponadto na wysoką grzywnę. Książka została spalona przez kata na rynku lubelskim, plebejuszowi za jej czytanie zagrożono śmiercią i konfiskatą dóbr, szlachcicowi — infamią.

Wyrok spowodował oburzenie, protestowali zarówno dysydent Rafał Leszczyński, jak i katolik książę Jerzy Zbaraski[5].

Ówczesny hetman polny litewski Krzysztof Radziwiłł apelował w tej sprawie do króla Zygmunta: Gdyby nawet było w tej książce co zdrożnego, nikomu jednak nie jest nadana ani od W. Król. Mości, ani od Rzplej władza oczyszczania takiemi ofiarami panowania W. Król. Mości o utrzymaniu pokoju między dyssydentami (...) Żyje dotąd autor tego dzieła Piotr Molinus, a do tego pod królem katolickim, w samowładnem państwie, a jednak jest wolny i bezpieczny i liczne jego są cierpiane dzieła. Tam ani Sorbona, ani duchowieństwo, ani parlament [sąd paryski] nie może naruszyć pokoju, nie może dotknąć nikogo tak haniebnym dekretem [wyrokiem] a tu u nas, w wolnej Rzeczypospolitej, miałożby podobne uciemiężenie przyjąć się i rozkrzewić[6].

Jesienią 1627 Sejm[7] postanowił:

„Trybunał, iż potestatem condendarum legum (władzy stanowienia praw) nie ma, jeno według prawa od wszystkiej Rzeczypospolitej postanowionego, sądzić powinien, takich spraw, któreby w prawie opisane nie były, przypuszczać przed się nie ma, ani poenas irrogare (kar nakładać), ani nimi nikogo aggrarare (uciążać), nad to, jako są pospolitym oznaczone: a gdzieby się takowe dekreta, lub klauzuły ich nalazły, któreby vim legis saperent (w zakres prawodawczy wkraczały), albo pokóy pospolity wzruszały, jako to niektóre additamenta (dodatki) w pewnych dekretach na przeszłym trybunale lubelskim w sobie mają, do takich żaden pociągany być nie ma, i owszem mają nullitati subesse (ulegać nieważności)”[8].

Następnie Bolestraszycki wyjechał za granicę, znalazł w latach 1628–1629 schronienie na dworze Gabriela Bethlena w Siedmiogrodzie. Po jego śmierci w 1630 wrócił do kraju i oddał się pod opiekę Rafała Leszczyńskiego i Krzysztofa Radziwiłła. Obawiał się, że jako infamis z rozkazu biskupa Achacego Grochowskiego może zostać zatrzymany[9]. Brał udział w synodach wyznania kalwińskiego (m.in. w 1632, 1635, 1642); w 1634 był delegatem na konwokację generalną we Włodawie.

Jako że uchwała sejmowa nie wymieniała go imiennie, musiał nadal walczyć o rehabilitację.

Na sejmie 1647 otrzymał list żelazny od Władysława IV, ostatecznie został przywrócony do czci przez sejm koronacyjny Jana Kazimierza w styczniu 1649[10].

PrzypisyEdytuj

  1. a b Kazimierz Przyboś. Reprezentacja sejmowa ziemi przemyskiej w latach 1573-1695, w: Rocznik Przemyski Tom 34 ( 1998), Nr 4, s. 22.
  2. Bolestraszyce. res.pl. [dostęp 2017-10-08].
  3. Heraclite Ou De La Vanité Et Misere De la vie humaine
  4. Druga w Polsce egzekucya literacka : spalenie polskiego tłómaczenia Światopełka-Bolestraszyckiego dzieła francuzkiego Moulin'a, w r. 1627
  5. Aleksander Kraushar, Drobiazgi historyczne t. 1 Kraków 1891, Sprawa Bolestraszyckiego (s. 43 – 62).
  6. Heraklit Bibliografia Estreichera. Podobnie argumentował Jędrzej Moskorzewski, syn Hieronima. Kraushar, loc. cit. s. 58-60.
  7. Obradował w Warszawie od 12 października do 24 listopada. Władysław Konopczyński, Chronologia sejmów polskich 1493-1793 Kraków 1948, s. 148.
  8. Volumina Legum, t. 3, s. 263, f. 547. Uchwałę tę ponowiono w 1638 (tamże s. 444 f. 935) i 1726 (tom 6, s. 244, f. 436) z powodu podobnej sprawy Zygmunta Unruga.
  9. Bartłomiej Szyndler, Dzieje cenzury w Polsce do 1918 roku. Krajowa Agencja Wydawnicza Kraków 1993, s. 39.
  10. Volumina Legum, t. 4, s. 124 Restitucya urodzonego Samuela Bolestraszyckiego.