Samuel Eilenberg

matematyk polski

Samuel Eilenberg (ur. 30 września 1913 w Warszawie, zm. 30 stycznia 1998 w Nowym Jorku) – polski i amerykański matematyk żydowskiego pochodzenia, jeden z czołowych przedstawicieli warszawskiej szkoły matematycznej, członek zagraniczny PAN.

Samuel Eilenberg
Ilustracja
Samuel Eilenberg (1970)
Data i miejsce urodzenia 30 września 1913
Warszawa
Data i miejsce śmierci 30 stycznia 1998
Nowy Jork
profesor nauk matematycznych
Alma Mater Uniwersytet Warszawski
Doktorat 1936
Polska Akademia Nauk
Status członek zagraniczny
Uczelnia Uniwersytet Warszawski
Uniwersytet Michigan

W roku akademickim 1930/1931 rozpoczął studia matematyczne na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Warszawskiego. W 1936 obronił pracę doktorską O zastosowaniach topologicznych odwzorowań na okrąg koła. 12 kwietnia 1939 wypłynął z Gdyni statkiem do Wielkiej Brytanii a następnie do USA, zabierając całe swoje matematyczne archiwum. Eilenberg zrezygnował z obywatelstwa polskiego w 1948 roku i przyjął obywatelstwo USA[1]. Topolog, współtwórca teorii kategorii, algebry homologicznej (z Henrym Cartanem)[2]  i nowoczesnej (aksjomatycznej) topologii algebraicznej (z Normanem Steenrodem)[3][4]. Miał zasadniczy wpływ na rozwój i język matematyki XX wieku. Wniósł wkład do teorii automatów[5]. Był pierwszym i przez dłuższy czas jedynym niefrancuskim uczestnikiem słynnej grupy matematyków, publikującej pod pseudonimem Nicolas Bourbaki. 17 maja 1991 został powołany na członka zagranicznego PAN. W 1996 roku doznał udaru mózgu. Po kolejnym udarze 2 lata później zmarł w Nowym Jorku.

Samuel Eilenberg był również znawcą i kolekcjonerem dzieł sztuki, zwłaszcza dalekowschodnich. O ile w świecie matematyków był znany jako Sammy, to w świecie sztuki był znany jako Profesor.

Razem z Saundersem Mac Lanem pracował nad przestrzeniami topologicznymi, znanymi obecnie jako przestrzenie Eilenberga-Saunders MacLane’a[6][7]. Efekty innych jego prac to ścisła definicja homologii singularnej, ciągi spektralne Eilenberga-Moore'a (z Johnem Moore'em), twierdzenie o przeszkodach (metoda), aksjomatyka Eilenberga-Steenroda teorii homologicznych i kohomologicznych (z Normanem Steenrodem), wyniki z topologicznej teorii wymiaru oraz z teorii węzłów.

Laureat Nagrody Wolfa z matematyki (1986)[8]. W 1991 r. został członkiem zagranicznym PAN[9].

Wybrane publikacjeEdytuj

  • Samuel Eilenberg, Tudor Ganea, On the Lusternik-Schnirelmann Category of Abstract Groups, „The Annals of Mathematics”, 65 (3), 1957, s. 517, DOI10.2307/1970062, JSTOR1970062 (ang.).
  • Samuel Eilenberg, John C. Moore, Limits and spectral sequences, „Topology”, 1 (1), 1962, s. 1–23, DOI10.1016/0040-9383(62)90093-9 (ang.).

PrzypisyEdytuj

  1. Stefan Jackowski, Samuel Eilenberg - wielki matematyk z Warszawy, „Wiadomości Matematyczne”, 50 (1), 2015, s. 21–43, DOI10.14708/wm.v50i1.651.c?
  2. Henry Cartan, Samuel Eilenberg, Homological Algebra, Princeton University Press, 1956 (Princeton Mathematical Series, vol. 19) (ang.).
  3. S. Eilenberg, N.E. Steenrod, Axiomatic Approach to Homology Theory, „Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America”, 31 (4), 1945, s. 117–120, DOI10.1073/pnas.31.4.117, PMID16578143, PMCIDPMC1078770 (ang.).c?
  4. Samuel Eilenberg, Norman E. Steenrod, Foundations of algebraic topology, Princeton University Press, 1952 (ang.).
  5. Samuel Eilenberg, Automata, Languages and Machines, New York: Academic Press, 1974–1976, ISBN 0-12-234001-9, OCLC 915666 (ang.).
  6. Samuel Eilenberg, Saunders MacLane, Relations Between Homology and Homotopy Groups of Spaces, „The Annals of Mathematics”, 46 (3), 1945, s. 480, DOI10.2307/1969165, JSTOR1969165 (ang.).
  7. Samuel Eilenberg, Saunders MacLane, Relations Between Homology and Homotopy Groups of Spaces. II, „The Annals of Mathematics”, 51 (3), 1950, s. 514, DOI10.2307/1969365, JSTOR1969365 (ang.).
  8. Samuel Eilenberg. Wolf Prize Laureate in Mathematics 1986, wolffund.org.il [dostęp 2020-03-26] (ang. • hebr.).
  9. Zmarli Członkowie Akademii, Polska Akademia Nauk [dostęp 2020-03-26].

Linki zewnętrzneEdytuj