Sankcje w prawie

W prawie wyróżnia się trzy rodzaje sankcji, przez które rozumie się negatywne konsekwencje za niezastosowanie się do dyspozycji norm prawnych[1]:.

  • sankcje represyjne,
  • sankcje egzekucyjne,
  • sankcja nieważności[2].

Sankcje represyjne polegają na stosowaniu środków o wysokim stopniu dolegliwości, mających na celu wyrządzenie komuś przykrości, w tym poprzez ograniczenie jego wolności lub zmniejszenie wartości jego majątku[2].

Są to np.:

  • wszelkiego rodzaju kary pieniężne (grzywna, kara umowna, jaka należy się niezależnie od wysokości poniesionej szkody, pozbawienie pracownika premii lub innej części wynagrodzenia, obowiązek zapłaty nawiązki, jaka z definicji jest wyższa niż wysokość powstałej szkody lub niezależna od niej, obowiązek zapłaty świadczenia pieniężnego na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej itp.)
  • obowiązek zapłaty odszkodowania albo renty z tytułu wyrządzonej szkody lub zadośćuczynienia albo sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny z tytułu wyrządzonej krzywdy psychicznej; odebranie komuś wolności osobistej (kara pozbawienia wolności (tzw. potocznie więzienia), kara aresztu, zastosowanie wobec kogoś aresztu tymczasowego, areszt domowy)
  • konieczności nieodpłatnego wykonywania prac społecznych (tzw. kara ograniczenia wolności); pozbawienie życia (kara śmierci)
  • różnego rodzaju zakazy – np. zakaz prowadzenia pojazdów, zakaz wykonywania określonego zawodu albo pełnienia określonej funkcji (zwłaszcza kierowniczej w organach danego rodzaju), zakaz kontaktowania się z określonymi osobami, zakaz przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, zakaz wstępu na imprezy masowe, zakaz opuszczania określonego miejsca pobytu, zakaz promocji lub reklamy, zakaz korzystania z dotacji, subwencji lub innych form wsparcia finansowego ze środków publicznych, zakaz ubiegania się o zamówienia publiczne, zakaz dostępu do środków publicznych, zakaz korzystania z pomocy organizacji międzynarodowych, których czyjś kraj jest członkiem
  • wydalenie z jakiejś organizacji; złożenie kogoś z urzędu; przepadek przedmiotów lub korzyści majątkowej; pozbawienie praw publicznych lub wyborczych
  • pozbawienie lub ograniczenie praw rodzicielskich
  • podanie wyroku do publicznej wiadomości
  • konieczność dokonania przeprosin (podania sprostowania)
  • otrzymanie nagany lub upomnienia[3]

Sankcje egzekucyjne polegają na przymuszeniu adresata prawa do dostosowania się przez niego do tego, czego prawo od niego wymaga, lub doprowadzaniu do stanu zgodności z prawem na jego koszt, w tym w celu zapewnienia wykonania sankcji represyjnej, jeśli ktoś nie poddaje się jej dobrowolnie[4].

Są to np.

  • użycie przymusu fizycznego (siły fizycznej)
  • dokonywanie eksmisji z bezprawnie zajmowanego lokalu
  • doprowadzenie do jakiegoś miejsca (np. sądu)
  • przeprowadzenie wykonania zastępczego
  • „automatyczne” pobranie odpowiedniej kwoty z czyjegoś rachunku bankowego lub z czyjegoś wynagrodzenia za pracę[4]

Sankcja nieważności (zwana też czasem rygorem nieważności) polega na tym, że czynność prawna, przez którą można rozumieć zachowanie przewidziane przez prawo specjalnie do zgodnego z nim wywoływania określonych skutków prawnych (np. zawarta umowa, sporządzony testament, zawarte małżeństwo, oddanie głosu w wyborach), staje się z mocy prawa (ex lege) lub na żądanie drugiej strony albo osoby trzeciej, ewentualnie mocą decyzji sądu nieważna lub bezskuteczna względem jakichś osób[4].

Sankcja restytucyjna – sankcja egzekucyjna, która ma na celu przywrócenie stanu, jaki poprzednio istniał[4].

Sankcje bezwzględne i względneEdytuj

  • sankcje bezwzględne – są ściśle wyznaczone
  • sankcje względne – pozostawiają jakąś swobodę przy ich wymierzaniu, zwłaszcza w drodze wyboru spośród podanych alternatyw[4].

Sankcje sformalizowane i niesformalizowaneEdytuj

  • sankcje sformalizowane – wymierzane są w przepisanej do tego procedurze
  • sankcje niesformalizowane – wymierzane bez zachowania przepisanej na to procedury[4].

W prawie sankcje są sformalizowane[4].

Sankcje zinstytucjonalizowane i niezinstytucjonalizowaneEdytuj

  • sankcje zinstytucjonalizowane – wymierzają je instytucje państwowe lub ich pracownicy/funkcjonariusze
  • sankcje niezinstytucjonalizowane – wymierzane nie przez instytucje[4]

W prawie sankcje są zinstytucjonalizowane[4].

Sankcje skupione i rozsianeEdytuj

  • sankcje skupione – tylko niektóre podmioty mogą je wymierzać
  • rozsiane – wymierzane przez różne podmioty[4].

W prawie sankcje są skupione[4].

Lex imperfecta i lex perfectaEdytuj

Lex imperfecta (prawo niedoskonałe) – prawo (norma prawna), za którego naruszenie nie grozi żadna sankcja Lex perfecta (prawo doskonałe) – prawo, za którego naruszenie przewidziana jest sankcja[5].

Lex plus quam perfecta i lex minus quam perfectaEdytuj

Lex plus quam perfecta – prawo, jakiego przestrzeganie obwarowane jest zarówno sankcją nieważności, jak i sankcją represyjną Lex minus quam perfecta – prawo, którego nieprzestrzeganie zagrożone jest tylko sankcją represyjną, podczas gdy mogłoby ono być jeszcze zagrożone sankcją nieważności[5].

PrzypisyEdytuj

  1. M. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 73.
  2. a b M. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 73 przypis nr 3.
  3. M. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 73–74 przypis nr 3.
  4. a b c d e f g h i j k M. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 74 przypis nr 3.
  5. a b M. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 75 przypis nr 3.

BibliografiaEdytuj

  • Maciej Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Wydawnictwo CM, Warszawa 2019, ISBN 978-83-66704-82-4.