Otwórz menu główne

Sapiehowie herbu Lis

ród szlachecki
Herb rodziny Sapiehów Lis
Wielki herb rodziny Sapiehów (1858–1859)

Sapiehowie (lit. Sapiegos, brus Сапегі) – magnacki ród książęcy herbu Lis (odmienny) pochodzenia rusińskiego, z czasem spolonizowany.

Spis treści

Krótka historia roduEdytuj

I RzeczpospolitaEdytuj

Jeden z najpotężniejszych rodów magnackich Wielkiego Księstwa Litewskiego, wywodzący się z ziem dzisiejszej Białorusi i Rosji. Pierwsze wzmianki o protoplaście rodu – Semenie Sopiże (Sapaczu) pochodzą z lat 40. XV w; mimo wielokrotnych prób dziejopisów nie udało się udowodnić pochodzenia rodu od Sunigajły, który przystąpił podczas unii horodelskiej ze strony litewskiej do herbu Lis. Spośród czterech synów Semena potomstwo dwóch wymarło w drugim pokoleniu, dwóch pozostałych założyło dwie linie rodu, żyjące do tej pory – potomkowie Bohdana założyli linię starszą, różańską, zwaną też siewierską bądź czerejską (Sapiehowie-Różańscy), potomkowie Iwana – linię młodszą, kodeńską (Sapiehowie-Kodeńscy).

Jednym z najważniejszych twórców potęgi rodu w XVI w., poza założycielami linii, był kanclerz wielki litewski, Lew Sapieha (ur. 1557). Poprzez doskonałe gospodarowanie odziedziczonymi dobrami, świeżymi nadaniami królewskimi i odpowiednimi mariażami z rodzinami Chodkiewiczów, Hlebowiczów czy Połubińskich, ród Sapiehów pod rządami Lwa doszedł do pierwszego szeregu rodów Rzeczypospolitej.

Jako że synowie Lwa nie pozostawili potomków, fortuna przeszła na potomstwo Jana Piotra, znanego z Potopu H. Sienkiewicza hetmana Pawła Jana i jego synów Kazimierza Jana i Benedykta Pawła. Ci dwaj ostatni doprowadzili do zebrania w swoich rękach praktycznie wszystkich ważniejszych urzędów w Wielkim Księstwie, co doprowadziło do wybuchu niezadowolenia społecznego i powstania. Potęga Sapiehów została złamana w bitwie pod Olkiennikami w roku 1700. Był to szczyt potęgi rodu.

W wieku XVIII ród Sapiehów pracował nad odzyskaniem utraconych wpływów i dóbr, nie osiągając jednak poprzedniej potęgi. Podczas wojny północnej Sapiehowie stanęli w większości po stronie Karola XII i Stanisława Leszczyńskiego. Także za Leszczyńskim stanęli podczas podwójnej elekcji roku 1733. Duża część rodu brała aktywnie udział w wydarzeniach konfederacji barskiej. W czasie obrad Sejmu Czteroletniego większość Sapiehów, z wyjątkiem Kazimierza Nestora, pozostała wobec projektów konstytucji sceptyczna.

Podkreśleniem świetności rodu było uzyskanie tytułu książęcego. W 1700 r. Michał Franciszek Sapieha z linii różańskiej otrzymał tytuł książęcy od cesarza Leopolda I, który wygasł jednak już w roku nadania. W 1768 r. sejm polski w uznaniu zasług oraz niekwestionowanej potęgi przyznał tytuł książęcy dla całego rodu.

Od czasu powstania rodu do 1795 roku ród Sapiehów wydał m.in.

  • 41 wojewodów
  • 14 kasztelanów
  • 4 hetmanów wielkich litewskich
  • 2 hetmanów polnych litewskich
  • 3 kanclerzy wielkich litewskich

nie licząc kilkudziesięciu osób piastujących wiele innych ważnych w czasie I Rzeczypospolitej urzędów.

Okres rozbiorówEdytuj

Utraciwszy wpływy polityczne Sapiehowie posiadali dalej ogromne majątki, dzięki którym mogli działać w zmienionych realiach. Do ciekawszych postaci tego okresu należą: podróżnik i geolog Aleksander Antoni, założyciel Akademii Rolniczej w Dublanach Leon Ludwik, czy powstaniec listopadowy Eustachy Kajetan. W momencie uzyskania autonomii galicyjskiej wielu członków rodu powróciło do działalności politycznej, działając w ramach nie tylko Sejmu Krajowego, ale także władz centralnych w Wiedniu. Do najwybitniejszych polityków II połowy XIX w. należeli m.in. Adam Stanisław, Władysław Leon.

Ciekawostką dotyczącą rodu w XIX w. jest związek z Sapiehami Pawła Edmunda Strzeleckiego, który fundusze na swoje podróże po Australii uzyskał zarządzając dobrami i pomagając spłacać ogromne długi księcia Franciszka Sapiehy.

II RPEdytuj

W okresie międzywojennym z rodu Sapiehów wyróżniają się zdecydowanie dwie postacie: ministra spraw zagranicznych Eustachego Kajetana i arcybiskupa krakowskiego, Adama Stefana. Nie byli to jednak jedyni przedstawiciele rodu działający w tym okresie, warto wymienić także np. założyciela PCK, Pawła.

1939 i późniejEdytuj

Rok 1939 był końcem rodu Sapiehów na terenie Polski. Ostatnim wybitnym członkiem rodu przebywającym na stałe w Polsce, przeciwstawiającym się dwóm największym reżimom XX w., był kardynał Adam Stefan Sapieha, zmarły w roku 1951. Pozostała część rodu była zmuszona w trakcie działań wojennych do opuszczenia kraju. Wielu Sapiehów poległo, a do najciekawszych postaci polskiego ruchu oporu należał m.in. delegat AK na Węgry, Andrzej Józef Sapieha.

Obecnie żyjący członkowie rodu przebywają przeważnie na stałe poza granicami kraju. Z obu linii żyje ok. 25 osób.

Członkowie roduEdytuj

Pokolenie 1Edytuj

Pokolenie 2Edytuj

Pokolenie 3Edytuj

Pokolenie 4Edytuj

Pokolenie 5Edytuj

Pokolenie 6Edytuj

Pokolenie 7Edytuj

Pokolenie 8Edytuj

Pokolenie 9Edytuj

Pokolenie 10Edytuj

Pokolenie 11Edytuj

Pokolenie 12Edytuj

Pokolenie 13Edytuj

Pokolenie 14Edytuj

Pokolenie 15Edytuj

Pokolenie 16Edytuj

  • Jan Paweł Sapieha (1935-). (Róż.)
  • Jerzy Andrzej Sapieha (1937-2010). (Róż.)
  • Eustachy Piotr Sapieha (1947–2005). (Róż.)
  • Teresa Jadwiga Sapieha (1948-). (Róż.)
  • Maria Gabriela z Sapiehów Beckmann (1949-). (Róż.)
  • Anna Joanna z Sapiehów Wodzicka (1951-). (Róż.)
  • Aleksander Leon Sapieha (1953-). (Kod.)
  • Stefan Adam Sapieha (1956-). (Kod.)
  • Jan August Popiel Sapieha (1956-).
  • Stanislaw Popiel Sapieha (1958-)
  • Grazyna Labuda z Popieli Sapiehow (1961-).

PałaceEdytuj

Inne zamki i pałace Sapiehów:

KlasztoryEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Sapieha E., Dom Sapieżyński, Warszawa 1995. Numery /112 przy nazwiskach oznaczają numery biogramów w/w pozycji.