Otwórz menu główne

Sarnowa (Rawicz)

dzielnica Rawicza, dawniej samodzielne miasto

Sarnowa – dawne miasto, obecnie osiedle Rawicza (województwo wielkopolskie). Najstarsza wzmianka mówiąca o Sarnowej jako mieście pochodzi z 1262 roku. Inni badacze podają jednak rok 1407 jako pewną datę, kiedy to Sarnowa otrzymała lokację miejską na prawie magdeburskim (pod nazwą Sarnowce). W dniu 1 stycznia 1973 r. obszar Sarnowej włączono do miasta Rawicza.

Sarnowa
Dzielnica Rawicza
Ilustracja
Dawny ratusz w Sarnowej
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat rawicki
Gmina Rawicz
Miasto Rawicz
W granicach Rawicza 1973
SIMC 0954610
Zarządzający Grzegorz Kubik
Populacja (2010[1])
• liczba ludności

1759
Nr kierunkowy 65
Kod pocztowy 63-900
Tablice rejestracyjne PRA
Położenie na mapie Rawicza
Mapa lokalizacyjna Rawicza
Sarnowa
Sarnowa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Sarnowa
Sarnowa
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Sarnowa
Sarnowa
Położenie na mapie powiatu rawickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu rawickiego
Sarnowa
Sarnowa
Położenie na mapie gminy Rawicz
Mapa lokalizacyjna gminy Rawicz
Sarnowa
Sarnowa
Ziemia51°37′55″N 16°54′24″E/51,631944 16,906667
Strona internetowa
Portal Portal Polska

HistoriaEdytuj

Czasy najdawniejszeEdytuj

Na terenie Sarnowej dotychczas nie przeprowadzano systematycznych badań archeologicznych. Jedynie w okresie międzywojennym prof. Konrad Jażdżewski w ramach prowadzonych badań w południowej wielkopolsce rzucił trochę światła na czasy pradawne. Udokumentowane znaleziska archeologiczne osadnictwa w Sarnowej pochodzą ze środkowej epoki kamiennej mezolitu – tzw. kultury tardenuaskiej. W młodszej epoce kamiennej tzw. neolicie w Sarnowej odnaleziono dwa stanowiska kultury pucharów lejkowatych. Z okresu tego pochodzą także odkryte stanowiska kultury dołkowo – grzebykowej w Sarnowej i Foluszu. Z neolitu pochodzą także ślady ceramiki tzw. bałtyckiej. Z epoki brązu natknięto się na cmentarzysko kultury łużyckiej.

Od wczesnego średniowiecza do XIII w.Edytuj

Z okresu wczesnośredniowiecznego pochodzi grodzisko wraz z fosą – najstarszy zabytek na terenie miasta. Zadaniem załogi grodu była obrona pogranicza oraz zabezpieczenie pobliskich dróg prowadzących z południa Europy przez Wrocław Gniezno w kierunku północy oraz ze wschodu na zachód przez Kalisz i Głogów. Jeden z najstarszych zapisków, z 1065 r. mówi o grodzie z czasów Bolesława Śmiałego. Kolejna wzmianka z pojawiającą się nazwą Sarnowa dotyczy roku 1110. W 1136 r. Sarnowa została wymieniona w Bulli Papieża Inocentego. W 1240 r. wymieniono Sarnowę wśród 10 wsi, z których parafia w Nieparcie otrzymywała dziesięciny. W 1248 r. mowa jest o Sarnowej w dokumencie wystawionym przez wielkopolskiego księcia Przemysła I. 7 czerwca 1262 r. zapisany został dokument księcia wielkopolskiego Bolesława, w którym po raz pierwszy użyto słów „civitatem nomine Sarnow”, czyli „miasto zwane Sarnov”.

Od XV wieku do końca RzeczypospolitejEdytuj

W 1407 r. Jerzy Donin wraz z matką Małgorzatą na mocy przywileju króla Władysława Jagiełły przeniósł Sarnowę z prawa polskiego na tzw. prawo magdeburskie. 1 VII 1421 r. utworzona została parafia katolicka. Pierwszy drewniany kościół ufundowali Jerzy Donin i jego matka Małgorzata, a fundację zatwierdził biskup poznański Andrzej Łaskarz. Kościół parafialny w Sarnowej został konsekrowany w 1488 r. W czasie wojny trzynastoletniej Sarnowa wystawiła w 1458 roku 4 pieszych na odsiecz oblężonej polskiej załogi Zamku w Malborku[2]. W 1516 r. dziedzic Grzegorz Obornicki Skóra de Gay wyjednał u króla Zygmunta I przywilej potwierdzający prawo magdeburskie i zezwalający na odbywanie dwóch jarmarków. W 1539 r. dziedzic Mieszkowski wyjednał prawo do trzeciego jarmarku. 16 XII 1639 r. za zgodą króla Władysława IV powstało Bractwo Kurkowe. W pierwszej połowie XVII w. powstało przedmieście. Na skutek potopu szwedzkiego uległo zniszczeniu kilkadziesiąt budynków i obiektów przemysłowych. Odbudowa miasteczka została zahamowana przez pożar który wybuchł 16 X 1684 r. w którym spłonęło 40 domów. Do końca XVII w. zdołano odbudować powstałe zniszczenia. Dalszemu rozwojowi przeszkodziła wojna północna oraz występująca po niej epidemie w latach 1709–1711 oraz pożar miasta w 1724 r w którym spłonęły m.in. trzy browary. W kilkanaście miesięcy po pożarze miasto wystawiło nowy browar. W 1718 r. rozpoczęto budowę obecnie istniejącego kościoła parafialnego pw. św. Andrzeja i św. Doroty którego fundatorką była Joanna z Szołdrskich Zakrzewska. 26 kwietnia 1745 r. biskup poznański Józef Kierski konsekrował nowy kościół sarnowski. W 1780 r. powstała parafia ewangelicka. W 1787 r. wybudowano drewniany kościół ewangelicki. Zarówno w XVI, XVII, jak i XVIII w. w Sarnowej poza rynkiem z ratuszem i kilkoma obiektami użyteczności publicznej było kilka ulic. Sarnowa była otoczona wałem, a do jej wnętrza prowadziły dwie bramy: jedna od strony Rawicza, druga od strony Miejskiej Górki. Pod koniec istnienia I Rzeczypospolitej Sarnowa stała się poważnym centrum handlu bydłem. Rozwijający się handel osiągnął poziom 7 jarmarków rocznie.

ZaboryEdytuj

W wyniku II rozbioru Polski w 1793 r. Sarnowa znalazła się w zaborze Pruskim. W latach 1797–1800 organistą w sarnowskim kościele był Karol Kurpiński wybitny polski kompozytor. W dniu 15 VII 1804 r. rozpoczęła działalność katolicka szkoła parafialna. 17 IX 1809 r. w pożarze Sarnowej spalił się m.in. ratusz z aktami miejskimi. W 1837 r. wybudowany został obecny ratusz, a w 1870 r. dobudowano wieżę zegarową. W 1870 r. wybudowano nowy budynek szkoły ewangelickiej. W 1878 r. wybudowano nową szkołę katolicką. 7 IX 1885 r. poświęcono nową synagogę. W 1898 r. uruchomiona została linia kolejowa Rawicz – Kobylin, w Sarnowej uruchomiono stację kolejową. W 1911 r. powstała w Sarnowej Ochotnicza Straż Pożarna.

Powstanie WielkopolskieEdytuj

10 I 1919 r. polscy mieszkańcy Sarnowej tworzą oddział powstańczy i opanowują miasto. Niestety nie doczekawszy się pomocy w dniu 11 stycznia zostają wyparci przez wojska niemieckie. Między Sarnową a Miejską Górką przebiegała linia frontu. Szczególnie zaciętą bitwę o miasto toczono w dniach 5–6 II 1919 r. gdzie walki toczyły się na ulicach, a do działań wprowadzono pociąg pancerny. Na mocy postanowień Traktatu Wersalskiego Sarnowa wróciła do macierzy.

Okres międzywojennyEdytuj

Po odzyskaniu niepodległości burmistrzem wybrano Piotra Sobańskiego. Po nim funkcję tę obejmowali kolejno Teodor Grandke i Jakub Skowroński. W okresie międzywojennym z uwagi na zmiany polityczne i gospodarcze dobiegła trwająca ponad 150 lat supremacja w regionie sarnowskiego handlu bydłem. W 1922 r. ponownie powstało Bractwo Strzeleckie, które kontynuowało tradycje Bractwa Kurkowego powstałego w 1639 r. W 1923 r. założono Towarzystwo Powstańców i Wojaków, w tym samym roku zainaugurował swoją działalność chór im. Karola Kurpińskiego. 26 I 1936 r. założono klub sportowy, któremu później nadano nazwę Klub Sportowy „Sarnowa”. W okresie międzywojennym funkcjonowało w Sarnowej kino „Odeon”.

OkupacjaEdytuj

Okupacja niemiecka dla mieszkańców Sarnowej miała taki sam wymiar jak dla wszystkich Wielkopolan. Część mieszkańców wywieziono do pracy na terenie Niemiec, m.in. w niemieckich majątkach. Zamknięta została szkoła oraz kościół. Sarnowski las stał się zbiorową mogiłą dla 300 Żydów rozstrzelanych przez hitlerowców.

Lata 1945–1973Edytuj

Sarnowa została wyzwolona spod okupacji hitlerowskiej 22 I 1945 r. Stanowisko Burmistrza objął Franciszek Fogt. 14 III 1945 r. powstała Miejska Rada Narodowa. Jej przewodniczącym został Franciszek Stachowski. W 1946 r. majątek sarnowski przeszedł na własność Skarbu Państwa. W 1950 r. powstał Państwowy Ośrodek Maszynowy nr 205. W 1953 r. miasto zostało zradiofonizowane oraz powstała Spółdzielnia Produkcyjna. W 1955 r. Sarnowa została zelektryfikowana. 1 I 1973 r. decyzją Rady Ministrów Sarnowa została włączona w granice miasta Rawicza.

ZabytkiEdytuj

Na terenie obecnej dzielnicy Sarnowa znajdują się (m.in.):

  • fosa oraz pozostałości grodu obronnego stożkowego X-XIII w.
  • eklektyczny dwór wzniesiony XIX wieku,
  • zabytkowy zwarty układ miejski,
  • Rynek pokryty zabytkowym brukiem z wznoszącym się pośrodku budynkiem dawnego ratusza (zbudowany w 1837, rozbudowa w 1870 – dostawiono m.in. neogotycką wieżę; dzisiaj biblioteka),
  • barokowy kościół pw. św. Andrzeja Apostoła powstały w 1718 roku z fundacji Joanny z Szołdrskich Wyssogota-Zakrzewskiej.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Informacja uzyskana z UMiG Rawicz 16 marca 2010.
  2. Kodex dyplomatyczny Wielkiej Polski; Codex diplomaticus Majoris Poloniae zawierający bulle papieżów, nadania książąt, przywileje miast, klasztorów i wsi, wraz z innemi podobnéj treści dyplomatami, tyczącemi się historyi téj prowincyi od roku 1136 do roku 1597; zebrany z materyałow przez Kaźmierza Raczyńskiego byłego Generała W. Polskiego i Marszałka nadwornego koronnego przysposobionych; wydany przez Edwarda Raczyńskiego, Poznań 1840, s. 181.

BibliografiaEdytuj

  • Walerian Sobisiak „Dzieje Ziemi Rawickiej”
  • Janusz Hamielec „Sarnowa wybrane zagadnienia z dziejów miejscowości”
  • „Z Otchłani Wieków” zeszyt 3 Poznań 1926 str. 32

Linki zewnętrzneEdytuj