Sejny

miasto i gmina w województwie podlaskim
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Sejny (ujednoznacznienie).

Sejny (lit. Seinai) – miasto powiatowe w północno-wschodniej części województwa podlaskiego, w powiecie sejneńskim. Położone na Pojezierzu Wschodniosuwalskim, nad Marychą (lewy dopływ Czarnej Hańczy).

Sejny
miasto i gmina
Ilustracja
Ulica Piłsudskiego w Sejnach
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Powiat sejneński
Burmistrz Arkadiusz Adam Nowalski
Powierzchnia 4,49 km²
Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności
• gęstość

5260[1]
1218,7 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 87
Kod pocztowy 16-500
Tablice rejestracyjne BSE
Położenie na mapie powiatu sejneńskiego
Mapa konturowa powiatu sejneńskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Sejny”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Sejny”
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa konturowa województwa podlaskiego, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Sejny”
Ziemia54°06′24″N 23°20′55″E/54,106667 23,348611
TERC (TERYT) 2009011
SIMC 0977918
Urząd miejski
ul. Piłsudskiego 25
16-500 Sejny
Strona internetowa
BIP

Według danych z 31 grudnia 2019 Sejny liczyły 5260 mieszkańców. Są najmniejszym miastem powiatowym w Polsce[2].

Prywatne miasto duchowne położone było w końcu XVIII wieku w powiecie grodzieńskim w województwie trockim[3].

PołożenieEdytuj

Sejny zajmują obszar 4,49 km² (2002)[4], w tym:

  • użytki rolne: 65%
  • użytki leśne: 2%

Miasto zajmuje obszar 4,49 km² (1 stycznia 2011)[5], stanowiąc 0,52% powierzchni powiatu.

Niedaleko Sejn znajduje się przejście graniczne z Litwą.

W latach 1975–1998 w województwie suwalskim.

Pochodzenie nazwyEdytuj

Jerzy Grodziński, który latach 1593–1602 założył nad rzeką Sejną miasteczko, nazwał je od swojego imienia Juriewo. Ta nazwa jednak się nie przyjęła – miasteczko nazwano Sejny od przepływającej przez nie rzeki (dziś Marycha). Słowo seina w języku jaćwieskim oznacza trawy porastające w tamtym czasie bujnie brzegi i zakola rzeki. Z języka jaćwieskiego wywodzi się więcej nazw (jezior, miejscowości itd.) w okolicach miasta.

Warunki naturalneEdytuj

Klimat umiarkowany ciepły, przechodzący w kontynentalny.

HistoriaEdytuj

 
Defilada polskiej kawalerii w Sejnach (1920 r.)
 
Dom Litewski i Konsulat Republiki Litewskiej w Sejnach
 
Dawny urząd pocztowy, wcześniej gimnazjum hebrajskie
 
Rondo w Sejnach
  • w 1422 roku Suwalszczyzna weszła w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego
  • 22 grudnia 1522 roku ziemię nad Sejną otrzymał od króla Zygmunta I jego dworzanin, kniaź Iwan Wiśniowiecki hetman wojsk królewskich, który wzniósł w nim dwór, odziedziczony przez kolejno jego syna Dymitra, drugiego syna Andrzeja, a potem jego córkę Annę z mężem Mikołajem Sapiehą
  • 1593 rok Jerzy Grodziński, leśniczy przełomski i starosta przeroski, kupił dwór od Sapiehów i w latach 1593–1602 założył przy nim miasteczko, które w późniejszym czasie nazwano Sejny
  • 1602 rok Sejny jako miasto prywatne Grodziński zapisuje sprowadzonym z Wilna dominikanom
  • z Sejnami jako starosta związany był Jan Kostka[6][7], herbu Dąbrowa, zm. w 1623 r, syn Krzysztofa i Anny Pileckiej,
  • 1655–1660 spalone i zniszczone przez Szwedów
  • ponowny rozwój w 2. poł. XVIII w., kiedy zbudowano murowany ratusz i drewniane hale targowe na 21 kramów. Dominikanie organizowali wówczas słynne odpusty, na które przybywało ok. 20 tysięcy wiernych.
  • od 1795 w zaborze pruskim, rok później, gdy władze pruskie skonfiskowały dobra zakonne, Sejny stały się miastem królewskim
  • 1804 – kasacja klasztoru, władze pruskie przenoszą zakonników do Różanegostoku
  • od 1807 w Księstwie Warszawskim
  • od 1807 do 1925 Sejny są siedzibą powiatu wigierskiego[8]
  • od 1815 w Królestwie Polskim
  • w latach 1818–1925 siedziba biskupstwa augustowskiego (wigierskiego)
  • 1818 r. – wielki pożar miasta i w latach następnych przebudowa, która ukształtowała jego dzisiejszy wygląd
  • 23–28 sierpnia 1919 r. – powstanie sejneńskie
  • 19 lipca 1920 r. – zajęcie Sejn przez wojska litewskie przy współdziałaniu z bolszewikami
Osobny artykuł: Bitwa o Sejny.
  • do września 1939 r. na obszarze powiatu suwalskiego województwa białostockiego w II RP
  • do września 1939 r. garnizon macierzysty Batalionu KOP „Sejny”
  • w latach 1807–1925, 1956–1975 i od roku 1999 miasto powiatowe
  • w okresie PRL-u (lata 1945–1989) miasto nie zanotowało większego rozwoju. Powstały tylko dwa liczące się zakłady przemysłowe: Zakład Mleczarski i Państwowy Ośrodek Maszynowy
  • 1969 – odsłonięcie Pomnika Braterstwa Broni na Placu Centralnym[9].

DemografiaEdytuj

31 grudnia 2012 roku miasto liczyło 5641 mieszkańców[10].

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 5641 100 2960 52,47 2681 47,53
powierzchnia 4,49 km²
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
1256,35 659,24 597,10

Około 8% populacji stanowią Litwini[11].

  • Piramida wieku mieszkańców Sejn w 2014 roku[12].
     

Wielonarodowość i wielokulturowośćEdytuj

Sejny od wieków zamieszkują nie tylko Polacy. Gdy zostało założone, dla rozpowszechnienia handlu i przemysłu, sprowadzono Żydów, którzy zasiedlali je do II wojny światowej (w 1885 roku stanowili 75% mieszkańców, a w 1931 24%[13]). Mieszkali i nadal mieszkają w Sejnach także Litwini. Miasto zamieszkiwali również Rosjanie, Niemcy, Białorusini oraz wiele innych. Każda z tych narodowości wniosła do życia miasta własną kulturę i tradycję[potrzebny przypis].

LitwiniEdytuj

W Sejnach znajduje się konsulat Republiki Litewskiej, działa szkoła podstawowa i gimnazjum z litewskim językiem nauczania Žiburys („Światełko”), która prowadzi także przedszkole.

GospodarkaEdytuj

W Sejnach rozwija się przemysł spożywczy.[potrzebny przypis] Największym zakładem tej branży jest mleczarnia Sejnmlek z zakładem serowarskim i proszkownią. Ponadto mieści się tu gorzelnia i zakłady drzewne.

TransportEdytuj

Miasto położone jest przy drodze krajowej nr 16 prowadzącej do granicy z Litwą (w Ogrodnikach). Ma dobre połączenie drogowe z Augustowem i Suwałkami. Przewozy autobusowe zapewnia przedsiębiorstwo PKS Suwałki.

ZabytkiEdytuj

 
Bazylika Nawiedzenia NMP i klasztor dominikański. W głębi kościół Matki Boskiej Częstochowskiej – dawny zbór ewangelicki
Rejestr zabytków

Do rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa wpisane są następujące obiekty[14]:

  • część miasta, XVI/XVII, XIX w. (nr rej.: 74 z 24.11.1956 oraz 19 z 23.02.1979)
  • zespół klasztorny dominikanów (nr rej.: 1 z 9.02.1979):
  • kościół poewangelicki, obecnie kościół Matki Boskiej Częstochowskiej, poł. XIX w. (nr rej.: 658 z 10.03.1989)
  • Kaplica św. Agaty (nr rej.: 379 z 17.05.1983) – kaplica postawiona na placu św. Agaty przed bazyliką, zbudowana około 1789 r. z fundacji parafian. Na jej postawienie wpływ miały liczne pożary nawiedzające miasto. W kaplicy znajduje się obraz św. Agaty z połowy XVIII w. Fresk na sklepieniu wyobrażający „Kuszenie Chrystusa” namalował w latach 50. XX wieku Stanisław Kaźmierczyk. Na dachu stoi figura św. Agaty wykonana w drewnie lipowym w 1828. Kute ogrodzenie budowli w 1904 jest dziełem miejscowych rzemieślników.
  • Synagoga zbudowana na miejscu Starej Synagogi (nr rej.: 171 z 20.04.1960 oraz 37 z 23.05.1979)
  • Biała Synagoga z lat 1860–1870 (nr rej.: 170 z 20.04.1960 oraz 15 z 19.02.1979)
  • cmentarz rzymskokatolicki „stary”, 1. połowa XIX w., ul. Głowackiego (nr rej.: 519 z 23.07.1986)
    • kaplica rodziny Wolmerów, 1830 (nr rej.: 378 z 17.03.1983)
    • ogrodzenie z bramami, XIX w.
  • ratusz miejski z 1846 (nr rej.: 177 z 15.02.1962 oraz 14 z 17.02.1979)
  • poczta, ul. Piłsudskiego 35, koniec XIX w. (nr rej.: 1011 z 14.10.1994)
  • dawny pałac biskupi, obecnie dom mieszkalny, ul. Piłsudskiego 28, 1841 (nr rej.: 377 z 17.03.1983)
Inne obiekty
  • figura Matki Bożej Sejneńskiej słynąca wieloma cudami i łaskami. Sprowadzona do Sejn w 1602, jej koronacja odbyła się 7 września 1975
  • pomnik powstania sejneńskiego
  • pomnik Antanasa Baranauskasa
  • pomnik wdzięczności poległym w walce
  • kamienice w centrum

Poza tym w Sejnach znajduje się Muzeum Ziemi Sejneńskiej w którym eksponowane są zbiory archeologiczne, numizmatyczne, dominikanów i biskupów w Sejnach.

KulturaEdytuj

W Sejnach odbywa się m.in. Międzynarodowy Koncert Organowy Młodych i Baltic-Satelid. Ponadto działa ośrodek „Pogranicze – sztuk, kultur, narodów”, który przekazuje historię, kulturę, tradycje i wielonarodowość Sejn.

W 2006 roku powstała orkiestra dęta przy OSP Sejny.

Wspólnoty wyznanioweEdytuj

 
Kaplica św. Agaty
Osobny artykuł: Sejny (stolica biskupia).

SportEdytuj

W mieście działa piłkarski klub sportowy Sejneński Klub Sportowy Pomorzanka, założony 1 września 1957 roku i używający barw czerwono-czarnych. Drużyna mecze rozgrywa na stadionie miejskim przy ul. Konarskiego 23A, mieszczącym 1000 widzów[16]. Trenerem jest Wojciech Milewski. Obecnie Pomorzanka Sejny występuje w klasie okręgowej w grupie podlaskiej. Posiada drużyny młodzieżowe: juniorów młodszych, żaków i orlików. W swojej historii klub używał nazw:

  • 1955 – 1957 – Pogoń Sejny
  • IV 1958 – VI 1959 – Iskra Sejny (w prasie jako Pogoń)
  • VII 1959 – 1966 – LZS Sejny (Ludowy Zespół Sportowy)
  • 1966/1967 – LKS Sejny (Ludowy Klub Sportowy)
  • 1967/1968 – MLKS Pomorzanka Sejny (Międzyzakładowy Ludowy Klub Sportowy)
  • 2004 – SKS Pomorzanka Sejny (Sejneński Klub Sportowy)

Sejny w mediach i utworachEdytuj

 
Ratusz miejski w Sejnach
  • Do Sejn – utwór Lonstara z płyty Co to jest to country.

Współpraca międzynarodowaEdytuj

Miasta i gminy partnerskie:   Onikszty[potrzebny przypis]

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym (stan w dniu 31.12.2019), stat.gov.pl, 30 kwietnia 2020 [dostęp 2020-04-23] (pol.).
  2. Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym (stan w dniu 31.12.2019), stat.gov.pl, 30 kwietnia 2020 [dostęp 2020-04-30] (pol.).
  3. Вялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 87.
  4. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  5. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r., Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 10 sierpnia 2011, ISSN 1505-5507 [zarchiwizowane z adresu 2013-12-20].
  6. Jan Obłąk, Jan Karol Konopacki, biskup nominat warmiński, Nasza Przeszłość. Wyd. Instytut Teologiczny Księży Misjonarzy, Kraków 1958, tom 8 s. 161.
  7. Jerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa. Wyd. Z.P. POLIMER Koszalin 2010, s. 82. ​ISBN 978-83-89976-40-6​.
  8. Piotr Skurzyński "Warmia, Mazury, Suwalszczyzna" Wyd. Sport i Turystyka – Muza S.A. Warszawa 2004 ​ISBN 83-7200-631-8​ s. 398
  9. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa ”Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945", Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, str. 696
  10. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2012 r. Stan w dniu 31 XII 2012 r.. stat.gov.pl. [dostęp 2014-07-17].
  11. http://web.archive.org/web/20140701232900/http://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultstronaopisowa/5743/1/1/nsp2002_tabl4.xls
  12. Sejny w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-11] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  13. Demografia – Sejny.
  14. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podlaskie. 2020-09-30. [dostęp 2018-04-04].
  15. Strona Staroprawosławnej Pomorskiej Cerkwi RP.
  16. Pomorzanka Sejny – informacje o klubie, seniorzypomorzankasejny.futbolowo.pl [dostęp 2019-04-13].

Linki zewnętrzneEdytuj