Seweryn Nalewajko

Seweryn (Semerij) Nalewajko (Naliwajko) ukr. Северин Наливайко (ur. w Husiatynie, zm. 11 kwietnia 1597 w Warszawie) – kozacki ataman, przywódca powstania kozacko-chłopskiego na Ukrainie w latach 1595–1596[1].

Seweryn Nalewajko
Северин Наливайко

Seweryn (Semerij) Nalewajko
Ilustracja
Seweryn Nalewajko na XIX w. obrazie nieznanego autora
ataman
Data i miejsce urodzenia 1560
Husuatyn
Data i miejsce śmierci 11 kwietnia 1597
Warszawa
Przebieg służby
Stanowiska przywódca powstania
Główne wojny i bitwy Powstanie Kosińskiego
Bitwa pod Piątkiem
Powstanie Nalewajki
Bitwia nad Ostrym Kamieniem
Bitwa pod Łubniami
Rewers ukraińskiej monety 20 hrywien z wizerunkiem Nalewajki

ŻyciorysEdytuj

W starszej literaturze historycznej występuje jako Semen Nalewajko; w rzeczywistości nosił imię Semerij, co jest ukraińską oboczną formą imienia Seweryn[2].

Według legendy został ochrzczony w cerkwi pw. Świętego Onufrego w Husiatynie[3]. Jako syn kuśnierza z Husiatyna, który popadł w zatarg z dziedzicem miasteczka Marcinem Kalinowskim[4] i został zabity przez jego sługi, zbiegł w służbę żołnierską. Początkowo walczył przeciwko kozakom u Konstantego Ostrogskiego, skąd też do nich zbiegł[5]. Tam jako dowódca bandy łupieskiej wyprawiał się na Turków i Tatarów, pustosząc Mołdawię i Węgry.

W czasie powstania Kosińskiego uczestniczył w 1593 roku w bitwie pod Piątkiem[6]. W 1595 wykorzystując niepokoje miejscowych chłopów tzw. czerni, wywołane niedawnym powstaniem Kosińskiego, postanowił przemocą rozwiązać swój prywatny spór z Kalinowskim[7][8][9], co stało się zarzewiem kolejnej rewolty przeciw Rzeczypospolitej. Zdobył Mohylew i Słuck, dokonując licznych pogromów i rzezi mieszczan i Żydów. W porównaniu z innymi Kozakami charakteryzowało Nalewajkę szczególne okrucieństwo. Został pokonany przez hetmana Stanisława Żółkiewskiego w dniu 3 kwietnia 1596 roku w bitwie nad Ostrym Kamieniem i następnie po oblężeniu taboru w dniach 26.05-07.06 w bitwie pod Łubniami na uroczysku Sołonica, gdzie został pojmany przez własnych ludzi i oddany do niewoli w zamian za darowanie życia i majątku części Kozaków. Następnie został przewieziony do Warszawy, gdzie po dziesięciomiesięcznym śledztwie i torturach skazano go na karę śmierci. Miał być ścięty i poćwiartowany[10]. Wyrok wykonano na Górze Szubienicznej (na której wzniesiono ponad 200 lat później Cytadelę Warszawską)[11].

Według opowieści, które do dnia dzisiejszego są obecne wśród ludu ukraińskiego, Polacy mieli atamana upiec we wnętrzu miedzianego konia. Inna wersja mówiła o wole[12].

UpamiętnienieEdytuj

Seweryn Nalewajko jest bohaterem narodowym we współczesnej Ukrainie. Jego nazwiskiem nazwano ulice w wielu miastach, w szczególności na zachodzie kraju (m.in. we Lwowie i Winnicy), ma swoje pomniki. W 1998 Narodowy Bank Ukrainy wyemitował okolicznościową monetę o wartości 20 hrywien z jego wizerunkiem.

PrzypisyEdytuj

  1. Tadeusz Łepkowski: Słownik historii Polski. Warszawa, 1973, s. 266.
  2. Dariusz Kołodziejczyk. (rec.) Jak Kozacy państwo budowali, a Lachy historię im pisali : (Maciej Franz, Idea państwa kozackiego na ziemiach ukrainnych w XVI–XVII wieku, Toruń 2005). „Przegląd Historyczny”. 98 (4), s. 578, 2007. 
  3. Історична довідка. (ukr.)
  4. Władysław Andrzej Serczyk, Na dalekiej Ukrainie. Dzieje Kozaczyzny do 1648 roku, Kraków: Avalon, 2008, s. 130.
  5. Karol Szajnocha, Dwa lata dziejów naszych, 1646-1648: opowiadanie i źródła, str. 71
  6. Jacek Komuda, Warchoły i pijanice, czyli, Poczet hultajów z czasów Rzeczypospolitej szlacheckiej. Fabryka Słów, 2004 s. 172.
  7. Autorzy podają że chodzi o Walentego Aleksandra, lub jego ojca Marcina.
  8. Jerzy Besala, Stanisław Żółkiewski, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1988, s. 108, ISBN 83-06-01583-5.
  9. Władysław Andrzej Serczyk, Na dalekiej Ukrainie. Dzieje Kozaczyzny do 1648 roku, Kraków: Avalon, 2008, s. 133.
  10. Jerzy Besala Tajemnice historii Polski, Wydawnictwo Publicat, s. 227
  11. Władysław Andrzej Serczyk: Historia Ukrainy. Ossolineum, 2001, s. 16-17
  12. Jerzy Besala: Tajemnice historii Polski. Wydawnictwo Publicat, s. 224

LiteraturaEdytuj