Skotniki (województwo świętokrzyskie)

wieś w województwie świętokrzyskim

Skotnikiwieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie sandomierskim, w gminie Samborzec[1].

Skotniki
wieś
Ilustracja
XVIII-wieczny dwór w Skotnikach
Państwo  Polska
Województwo  świętokrzyskie
Powiat sandomierski
Gmina Samborzec
Liczba ludności (2007) 484
Strefa numeracyjna 15
Kod pocztowy 27-650
Tablice rejestracyjne TSA
SIMC 0807056
Położenie na mapie gminy Samborzec
Mapa lokalizacyjna gminy Samborzec
Skotniki
Skotniki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Skotniki
Skotniki
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Skotniki
Skotniki
Położenie na mapie powiatu sandomierskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu sandomierskiego
Skotniki
Skotniki
Ziemia50°37′08″N 21°38′28″E/50,618889 21,641111

Miejscowa ludność katolicka przynależy do Parafii św. Jana Chrzciciela w Skotnikach[2].

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie tarnobrzeskim.

Przez wieś przechodzi szlak rowerowy zielony zielony szlak rowerowy z Sandomierza do Ujazdu.

We wsi znajduje się jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej, której prezesem był Feliks Piotrowski. Wchodzi ona w skład krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (KSRG)[3].

HistoriaEdytuj

Skotniki powstały prawdopodobnie za czasów panowania Mieszka I lub Bolesława Chrobrego[potrzebny przypis], ponieważ w tym właśnie okresie zakładano tzw. osady służebne, które miały na celu dostarczanie różnorodnych usług czy też towarów do grodu książęcego. Sama nazwa „skotnik” oznacza wygon wiejski dla bydła. W związku z powyższym osada ta zajmowała się hodowlą bydła.

W 1167 r. żona Bolesława Kędzierzawego przekazała osadę krakowskiej kapitule. W potwierdzeniu dochodu klasztoru koprzywnickiego z 1279 r. wymienione są dziesięciny ze Skotnik (de Scotenik).

Około 1276 r. w Skotnikach urodził się Jarosław Bogoria Skotnicki późniejszy arcybiskup gnieźnieński i zaufany doradca króla Kazimierza Wielkiego. Jego pradziadkiem był komes Mikołaj Bogoria, fundator w 1185 roku pobliskiego opactwa cystersów w Koprzywnicy. Wieś należała do uposażenia Opactwa Cystersów w Koprzywnicy. Jako "Scotenik" wymienił ją legat papieski, biskup firmański Filip w łacińskim dokumencie z lipca 1279 r. wystawionym w Budzie na Węgrzech, który potwierdza opatowi klasztoru Cystersów w Koprzywnicy prawo do pobierania dziesięciny z szeregu polskich wsi w tym między innymi ze Skotnik[4].

W latach czterdziestych XIV wieku rozpoczęto budowę kościoła w Skotnikach. Jego fundatorem był wyżej wspomniany Jarosław Bogoria Skotnicki. W 1376 r. wdowa po Pawle Skotnickim prowadziła spór z klasztorem w Koprzywnicy o wystawienie młyna nad rzeką Koprzywianką. W Skotnikach miał przebywać sam król Kazimierz Wielki, który dość długo czekał w miejscowym dworze na podanie obiadu. Zniecierpliwiony tą zwłoką zapytał o przyczynę – odpowiedziano mu, że Skotniki nie mają bieżącej wody i muszą po nią posyłać aż do rzeki Koprzywianki. Wskutek tego król wydał przywilej pozwalający sprowadzać wodę kanałami z rzeki.

W Skotnikach 13 stycznia 1894 r. przyszedł na świat Stanisław Grzmot-Skotnicki – żołnierz Pierwszej Kompanii Kadrowej Józefa Piłsudskiego, generał brygady Wojska Polskiego poległy we wrześniu 1939 r. w Bitwie nad Bzurą.

Majątek w Skotnikach (i sąsiadującej Bogorii Skotnickiej) był własnością rodziny Bogoriów Skotnickich od XII wieku (okres fundacji opactwa koprzywnickiego w 1185 r.) do reformy rolnej w 1944 r. Dwór obronny wraz z parkiem został odzyskany w 1997 r. przez Maksymiliana Skotnickiego - syna ostatniego prywatnego właściciela majątku.

ZabytkiEdytuj

  • Kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela z XIV w., wpisany do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A.716 z 20.01.1966 i z 6.07.1977)[5]
  • Cmentarz parafialny (nr rej.: A.717 z 13.06.1988)[5].
  • Zespół dworski (nr rej.: A.718/1-3 z 19.12.1957, z 6.03.1967, z 6.07.1977 i z 18.04.1985)[5]:
    • dwór z II połowy XVII w., przebudowany w końcu XVIII w. i w 1983 r.,
    • park z fosą z XVIII–XX w.

Dawne części wsi – obiekty fizjograficzneEdytuj

W latach 70. ubiegłego wieku przyporządkowano i opracowano spis lokalnych części integralnych dla Skotnik zawarty w tabeli 1[6].

Tabela 1. Wykaz urzędowych nazw miejscowych i obiektów fizjograficznych
Nazwa wsi – miasta Nazwy części wsi
– miasta
Nazwy obiektów fizjograficznych
– charakter obiektu
I. Gromada SAMBORZEC
  1. Skotniki
  1. Adolfów
  2. Grądy
  3. Klębin
  4. Na Starej Drodze
  5. Otoka
  6. Pod Bogorią
  7. Pod Klębinem
  8. Za Cmentarzem
  9. Zamoście
  1. Bogoryjskie Jezioro – jezioro
  2. Chłodne – łąka
  3. Choinki – pole
  4. Dodatki – pole
  5. Gorzkówka – pole
  6. Grądy – pole, łąka
  7. Karaśnie – stawy, pole, łąka
  8. Kępiastka – łąka, krzaki
  9. Klębin – pole
  10. Kościółek – pole, łąka
  11. Kowalówka – pole
  12. Księżyzna – pole
  13. Otoka – łąka
  14. Paździórki – łąka, pole
  15. Pępowiec – łąka
  16. Pod Szewcami – pole
  17. Przyłogi – pole, łąka
  18. Za Dworem – pole, łąka
  19. Za Kuchnią – pole

PrzypisyEdytuj

  1. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2013-03-9].
  2. Parafia pod wezwaniem Świętego Jana Chrzciciela. diecezjasandomierska.pl. [dostęp 2016-01-20].
  3. OSP Skotniki KSRG. samborzec.pl. [dostęp 2016-01-20].
  4. Piekosiński 1886 ↓, s. 144.
  5. a b c Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie. 2019-12-31. s. 54. [dostęp 2016-01-20].
  6. Leon Kaczmarek (red. nauk. zeszytu), Witold Taszycki (red. nauk. wyd.): Urzędowe Nazwy miejscowości i obiektów fizjograficznych. 32. Powiat sandomierski województwo kieleckie. Komisja ustalania nazw miejscowości i obiektów fizjograficznych (do użytku służbowego). Z: 33. Warszawa: Urząd Rady Ministrów. Biuro do Spraw Prezydiów Rad Nadzorczych, 1970, s. 49-50.

BibliografiaEdytuj

  • Franciszek Piekosiński: Monumenta Meadievii Historica. Codex diplomaticus Poloniae minoris, Volumes 9-10. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1886, s. 40-41.