Skrajna prawica

ideologia polityczna

Skrajna prawica – termin używany na określenie osób i ugrupowań o poglądach prawicowych, charakteryzujących się radykalnym programem lub metodami działania. W sprawach gospodarczych skrajna prawica zazwyczaj opowiada się za neoliberalnym kapitalizmem lub korporacjonizmem. Osoby o skrajnie prawicowych poglądach najczęściej dążą do wyróżnienia swojego narodu na tle innych. Niekiedy występują przeciwko zjawisku imigracji[1]. Większość ugrupowań skrajnej prawicy łączy również autorytaryzm i antykomunizm[2].

Joseph de Maistre, lider skrajnego, reakcyjnego nurtu legitymistów w czasie rewolucji francuskiej
Członkowie NSDAP i skrajnie prawicowej Niemieckiej Narodowej Partii Ludowej w okresie działania Frontu Harzburskiego

Historia i podział skrajnej prawicyEdytuj

Pojęcie to pojawiło się po rewolucji francuskiej i mianem skrajnej prawicy określano ugrupowania, które odmawiały przyjęcia republiki, a domagały się powrotu do monarchii[3]. Współcześnie ze skrajną prawicą wiążą się ruchy nacjonalistyczne, monarchistyczne, ksenofobiczne, rasistowskie, religijnie fundamentalistyczne czy też reakcyjne[4]. Skrajna prawica sama w sobie zawiera troistość, tzn. ma „swoją” prawicę, „swoje” centrum i „swoją” lewicę, oraz ekstrema[5].

Określenie „skrajna prawica” jest też używane do opisania ideologii faszyzmu, neofaszyzmu, narodowego socjalizmu i neonazizmu[6][7][8][9]. Nazizm jest szczególną formą konserwatyzmu[10], a jego rasistowska doktryna ma swoje korzenie w pismach myślicieli związanych z prawicą francuską (Arthur de Gobineau)[11].

Poszczególne odmiany faszyzmu charakteryzuje się jako skrajnie prawicowe ze względu na przekonanie, że rzekomo określona grupa ludności jest lepsza od innej i ma prawo dominować nad innymi grupami, które są jej zdaniem gorsze od nich[12]. Sam twórca ideologii faszystowskiej Benito Mussolini określał ruch jako prawicowy[13]. Takiej klasyfikacji sprzeciwia się część konserwatystów, którzy klasyfikują ten nurt polityczny jako hybrydowy[14] czy tercerystyczny[15].

Zdaniem Jacka Bartyzela[14] (byłego działacza skrajnych ugrupowań prawicowych)[16] w latach 30. XX wieku nazwę prawica skrajna upowszechniły środowiska lewicujące określając nim ideologie i ruchy radykalne łączące idee socjalizmu i nacjonalizmu (faszyzm i nazizm) − przez co obniżyły rangę samego pojęcia prawica. Sam nazizm określany jest przez niego jako wróg prawicy[14].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Parsons, Craig and Timothy M. Smeeding, Immigration and the transformation of Europe (Cambridge University Press, 2006) s. 18.
  2. Hiliard, Robert L. and Michael C. Keith, Waves of Rancor: Tuning in the Radical Right (Armonk,New York: M.E. Sharpe Inc., 1999, s.43
  3. Davies, Peter, The Extreme Right in France, 1789 to the Present: From De Maistre to Le Pen. London, England; New York City, United States: Routledge, 2002. s. 40
  4. Carlisle, Rodney P., ed., The Encyclopedia of Politics: The Left and the Right, Volume 2: The Right (Thousand Oaks, California, United States; London, England; New Delhi, India: Sage Publications, 2005) s. 693
  5. Rafał Łętocha (red.): Religia – polityka – naród. Studia nad współczesną myślą polityczną. Kraków: Nomos, 2010, s. 47-69.
  6. Peter Davies, Derek Lynch: The Routledge Companion to Fascism and the Far Right. Londyn: Routledge, 2002, s. 2-5. ISBN 0-203-99472-8.
  7. Carlisle, Rodney P.,The Encyclopedia of Politics: The Left and the Right, cz.2: The Right (Thousand Oaks, California, United States; London, England; New Delhi, India: Sage Publications, 2005) s. 694.
  8. Horst, Junginger, "The Study of Religion Under the Impact of Fascism" w: Numen Book Series, cz. 117 (Brill, 2008) s. 273.
  9. Eatwell, Roger: "A 'Spectral-Syncretic Approach to Fascism', The Fascism Reader, Routledge, 2003 s. 71–80
  10. Roger Woods: The Conservative Revolution in the Weimar Republic. Londyn: Palgrave Macmillan, 1996, s. 62-65. ISBN 978-1-349-39646-7.
  11. Hanna Arendt: Korzenie totalitaryzmu. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, 2008, s. 249-254. ISBN 978-83-61408-83-3.
  12. Woshinsky, Oliver H., Explaining Politics: Culture, Institutions, and Political Behavior (Oxon, England; New York City, United States: Routledge, 2008) s. 156.
  13. Benito Mussolini. Fascism: Doctrine and Institutions. (Rzym, Włochy: 'Ardita' Publishers, 1935) s. 26. Cytat z doktryny faszyzmu: „We are free to believe that this is the century of authority, a century tending to the 'right,' a fascist century.”
  14. a b c J. Bartyzel, Próba teoretyzacji pojęcia „prawica”, [w:] Religia - polityka - naród. Studia nad współczesną myślą polityczną, red. R. Łętocha, Kraków 2010, s. 55.
  15. Michał Szymański: Odchylenie lewicowe na konserwatyzm.pl? konserwatyzm.pl (strona zarchiwizowana)
  16. Jacek Bartyzel: antysemita, ultrakatolik, monarchista, oko.press [dostęp 2021-10-07].