Smerek (wieś)

wieś w województwie podkarpackim

Smerek (w latach 1977–1981 Świerków[5]) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie leskim, w gminie Cisna[6][7], w Bieszczadach. Leży przy DW897. Wieś graniczy ze Strzebowiskami oraz z Wetliną.

Smerek
wieś
Ilustracja
Kryty basen kąpielowy i hotel w Smereku
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat leski
Gmina Cisna
Wysokość 644 m n.p.m., inne źródło 550[1][2] m n.p.m.
Liczba ludności (2011) 132[3][4]
Strefa numeracyjna 13
Kod pocztowy 38-608
Tablice rejestracyjne RLS
SIMC 0347880
Położenie na mapie gminy Cisna
Mapa konturowa gminy Cisna, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Smerek”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko dolnej krawiędzi po prawej znajduje się punkt z opisem „Smerek”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Smerek”
Położenie na mapie powiatu leskiego
Mapa konturowa powiatu leskiego, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Smerek”
Ziemia49°10′36″N 22°26′01″E/49,176667 22,433611

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

HistoriaEdytuj

Wieś położona jest 644 m n.p.m.[8], przy ujściu potoku Smerek (dawniej Smrek) do Wetliny (dopływ Solinki). Nazwa wsi Smerek pochodzi od słowackiej nazwy świerka (smrek)[9]. Wieś lokowana była na prawie wołoskim, powstała przez 1529 roku, należała pierwotnie do rodu Kmitów[9].

Założona została nad potokiem Niedźwiedź – dopływem Wetlinki. W 1580 roku przeszła z rąk Kmitów do rodziny Herburtów, a następnie zmieniała właścicieli[10]. W 1785 roku liczyła 410 mieszkańców[11]. Po 1908 roku majątek ziemski został wykupiony przez wiedeńską firmę handlu drzewnego i do jej przysiółka Beskid, położonego wyżej doprowadzono kolej wąskotorową[12]. W 1932 przedstawiciele rodziny Borek-Prek ze Lwowa (zapisywanej także Borck Prek), Lucja, Klementyna i Ksawery ze Lwowa, objęli wieś we własność; od 1938 do 1938 właścicielem był Lucjan Borek-Prek, zamieszkujący w pobliskiej Kalnicy[13]. Wieś leżała w pasie przenikania się wpływów łemkowskich i bojkowskich[14].

W pierwszej połowie XIX wieku i ponownie od lat 30. XX wieku we wsi działała szkoła[15]. W 1921 roku wieś liczyła 107 domów i 674 mieszkańców, w tym 564 wyznania greckokatolickiego, 58 rzymskokatolickiego i 43 żydów[11]. Dwór leżał na prawym brzegu potoku Niedźwiedź[16]. Z przemysłu, istniały dwa młyny wodne i tartak parowy w przysiółku Beskid, powstały ok. 1908-1909[17].

Bezpośrednio po działaniach II wojny światowej, w rejonie Smereka i pobliskich wsi stacjonowała sotnia UPA „Wesołego”, licząca poniżej 200 partyzantów[18]. Od połowy 1945 do połowy 1946 roku cała ludność wsi została przesiedlona przymusowo do Ukraińskiej SRR (przeznaczono do przesiedlenia 691 osób)[19]. Pod koniec lat 40. było tam jedynie kilka domów, po czym w latach 60. zbudowano nowe domy, PGR i ośrodek wczasowy PKP[18]. Wieś jest siedzibą sołectwa, obejmującego Jaworzec, Łuh i Zawój[18]. W 1995 roku liczyła 43 domy i 104 mieszkańców[11].

W 1875 roku powstała tam cerkiew pw. św. Wielkiego Męczennika Dymitra, zniszczona prawdopodobnie podczas II wojny św.[20]. Do 1947 miejscowa parafia należała do dekanatu baligrodzkiego, diecezji przemyskiej.Obecnie parafia w Baligrodzie pw. Niepokalanego Poczęcia NMP należy do dekanatu Lesko.

We wsi znajduje się duży obiekt hotelowy oraz kryta pływalnia z basenem kąpielowym o dł. 25 m, głębokość 3 m (przy zeskoku).

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Trasa 3 – Połonina Wetlińska z Brzegów Górnych i Smereka, [w:] Piotr Sieńko i inni, Niezbędnik turystyczny – Bieszczady, Piwniczna-Zdrój: Agencja Wydawnicza WiT, 2021, s. 60, ISBN 978-83-89580-21-4 (pol.).
  2. Trasa 4 – Jasło ze Smereka i Cisnej, [w:] Piotr Sieńko i inni, Niezbędnik turystyczny – Bieszczady, Piwniczna-Zdrój: Agencja Wydawnicza WiT, 2021, s. 60, ISBN 978-83-89580-21-4 (pol.).
  3. Wieś Smerek w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2017-03-19] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  4. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-03-18].
  5. Zarządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej I Ochrony Środowiska z dnia 9 sierpnia 1977 r. w sprawie zmiany nazw niektórych miejscowości w województwach: krośnieńskim, nowosądeckim, przemyskim, rzeszowskim i tarnobrzeskim (M.P. z 1977 r. nr 21, poz. 112)
  6. GUS. Wyszukiwarka TERYT
  7. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  8. Smerek, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. X: Rukszenice – Sochaczew, Warszawa 1889, s. 871.
  9. a b Kryciński (opr.) 1996 ↓, s. 315.
  10. Kryciński (opr.) 1996 ↓, s. 318.
  11. a b c Kryciński (opr.) 1996 ↓, s. 328.
  12. Kryciński (opr.) 1996 ↓, s. 335.
  13. Smerek (ang.). warholic.tripod.com. [dostęp 16 listopada 2014].
  14. Kryciński (opr.) 1996 ↓, s. 320.
  15. Kryciński (opr.) 1996 ↓, s. 325-326.
  16. Kryciński (opr.) 1996 ↓, s. 334.
  17. Kryciński (opr.) 1996 ↓, s. 335-337.
  18. a b c Kryciński (opr.) 1996 ↓, s. 324.
  19. Kryciński (opr.) 1996 ↓, s. 325.
  20. Kryciński (opr.) 1996 ↓, s. 330.

BibliografiaEdytuj

  • Stanisław Kryciński (opr.): Bieszczady. Słownik historyczno-krajoznawczy. Część 2. Gmina Cisna. Warszawa: Wydawnictwo Stanisław Kryciński, 1996. ISBN 83-85531-07-6.

Linki zewnętrzneEdytuj