Smilcena Paleologina

Smilcena Paleologina (bułg.: Смилцена, Smilcena) – nieznana z imienia żona cara bułgarskiego Smilca. Księżniczka bizantyńska i caryca, w latach 12981299 regentka. Matka cara Iwana IV Smilca.

Smilcena Paleologina
caryca Bułgarii
caryca Bułgarii
Okres od 1292
do 1298
Jako żona cara Jerzego I Tertera
Poprzedniczka Maria Terter
Następczyni Eufrozyna
regentka Bułgarii
Okres od 1298
do 1299
W imieniu Iwana IV
Dane biograficzne
Dynastia Paleologowie
Ojciec Konstantyn Paleolog
Matka Irena Dukaina
Dzieci Iwan

CarycaEdytuj

Smilcena była córką Konstantyna Angelosa Komnena Dukasa Paleologa i Ireny Komneny Laskariny Branainy. Dokumenty historyczne nie przekazały jej imienia[1].

Smilec, jej przyszły mąż, był bojarem bułgarskim, który za panowania cara Jerzego I Tertera (1280-1292) zawładnął znacznymi terenami w środkowej Bułgarii (w Średniogórzu i nad dolną Maricą, aż po gród Sliwen)[2]. Żonaty z córką cara Konstantyna Ticha, która zmarła około 1292 roku; miał z nią troje dzieci:

  • syna Iwana, który obrał stan zakonny,
  • córkę Teodorę, która została wydana za przebywającego w niewoli tatarskiej nieślubnego syna Stefana Milutina, Urosza, przyszłego króla Serbii Stefana Deczańskiego
  • oraz nieznaną z imienia córkę[1].

Po ucieczce Jerzego I Tertera przed najazdem tatarskim, Smilec został w 1292 roku wyniesiony na tron carski przez stronnictwo protatarskie. Mniej więcej w tym czasie Smilcena wyszła za niego za mąż. Z małżeństwa tego urodził się syn:

Smilec zmarł w 1298 roku pozostawiając następcę tronu mającego nie więcej niż 6 lat[2].

                       
  1
córka Konstantyna Ticha
Smilec
(panował 1292–1298)
2
Smilcena Paleologina
 
   
   1  1  1  2
  Iwan
mnich Joasaf
Teodora
Stefan Deczański
NN córka
∞ Eltimir
Iwan IV Smilec
(panował 1298–1299)


RegentkaEdytuj

Chcąc zachować prawa syna do korony zagrożone przez opozycję wewnętrzną oraz interwencję tatarską, carowa wdowa przyzwała wygnanego przez męża despotę Eltimira, brata cara Jerzego I Tertera i oddała mu za żonę córkę męża z pierwszego małżeństwa, przyznając mu władzę nad ziemią kryńską w dolinie rzeki Tundży. Starała się też wykorzystując poparcie swego zięcia, syna króla serbskiego Stefana Milutina zawrzeć przymierze z Serbią[2]. Najwyraźniej udało jej się pokonać braci męża, Radosława i Wojsiła, dążących do przejęcia władzy w państwie, którzy ratowali się ucieczką na dwór bizantyński i oddali się na usługi rządu greckiego[3]. Próby zawarcia przymierza z królem serbskim zakończyły się natomiast niepowodzeniem[1].

Jesienią 1299 roku z rąk chana Złotej Ordy Toktaja zginął chan Nogaj. Jego syn Czaka, na czele wiernych sobie oddziałów, wraz z synem Jerzego I Tertera, Teodorem Swetosławem, będącym zakładnikiem tatarskim, zbiegli w granice Bułgarii. Regenci, carowa wdowa i Eltimir nie byli w stanie stawić im oporu. Teodor Swetosław skłonił bojarów tyrnowskich do obrania Czaki carem[2].

Iwan IV i jego dwór schronili się w dobrach Eltimira, gdzie przebywali nadal po objęciu władzy w 1300 roku przez bratanka Eltimira, Teodora Swetosława. W 1305 roku matka Iwana prowadziła w Konstantynopolu rozmowy z rządem bizantyńskim z ramienia syna lub Eltimira. Klęska zadana w tym samym roku Eltimirowi przez Teodora Swetosława położyła im jednak kres. Dalsze jej losy są nieznane[3].

Iwan IV spędził resztę życia na wygnaniu w Bizancjum jako Jan Komnen Dukas Angelos Branas Paleolog. Zmarł jako mnich około 1330 roku[1].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e Ch. Cawley: Medieval Lands.
  2. a b c d T. Wasilewski: Historia Bułgarii. s. 102.
  3. a b John V.A. Fine Jr.: The Late Medieval Balkans.

BibliografiaEdytuj