Sojusz polsko-francuski

Sojusz polsko-francuski, także umowa polityczna francusko-polska, polsko-francuski sojusz wojskowy, polsko-francuskie porozumienie sojusznicze – traktat sojuszniczy zawarty w Paryżu 19 lutego 1921 r. pomiędzy Francją a Polską. Umowę w imieniu swoich krajów podpisali ministrowie spraw zagranicznych Eustachy Sapieha i Aristide Briand[1][2][3][4][5][6][7]. W 1922 Polska i Francja podpisały też umowę ekonomiczną, od której uzależniona była współpraca polityczno-wojskowa[4].

Sojusz polsko-francuski, gen. Tadeusz Kasprzycki i gen. Maurice Gamelin na manewrach we Francji, 1939

W grudniu 1925 r. postanowienia umów z lat 1921–1922 zostały potwierdzone w polsko-francuskim Traktacie Gwarancyjnym[8]. Elementy sojuszu wojskowego nowelizowano w maju 1939 r.[9][10]

Osobne artykuły: Kampania wrześniowaDziwna wojna.

Sojusz polsko-francuski był jednym z powodów, dla których Francja 3 września 1939 r. wypowiedziała wojnę Niemcom[10]. W okresie późniejszym natomiast polsko-francuski układ sojuszniczy stał się podstawą do tworzenia oddziałów Polskich Sił Zbrojnych na terytorium Francji.

Zobacz teżEdytuj

Czytaj więcejEdytuj

  • Jan Ciałowicz (1970). Polsko-francuski sojusz wojskowy 1921-1939. Państwowe Wydawnictwo Naukowe
  • H. Bułhak, “Józef Piłsudski wobec sojuszu polsko-francuskiego (szkic do tematu),” w: Józef Piłsudski i jego współpracownicy, ed. A. Suchoński, Opole, 1999

ŹródłaEdytuj

  1. "Polsko-francuski sojusz wojskowy 1921-1939", Jan Ciałowicz, Warszawa 1970 : [recenzja]. Przegląd Historyczny, Tom 63, Numer 1 (1972) s. 186-189. Zbigniew Landau, Jan Ciałowicz (aut. dzieła rec.) http://www.bazhum.pl/bib/article/30929/
  2. Piotr Stefan Wandycz (1962). France and Her Eastern Allies, 1919-1925: French-Czechoslovak-Polish Relations from the Paris Peace Conference to Locarno. U of Minnesota Press. s. 211–237. ​ISBN 978-0-8166-5886-2
  3. Henryk Bułhak, "Warszawa-Paryż-Genewa. Sojusz polsko-francuski a problem rozbrojenia w dwudziestoleciu międzywojennym (1919-1937)", Andrzej Maciej Brzeziński, Łódź 1997 : [recenzja] , Dzieje Najnowsze : [kwartalnik poświęcony historii XX wieku], 2001, 33, 3, s. 196-199 http://bazhum.pl/bib/article/70521/
  4. a b Mariusz Wołos, Sojusz polsko-francuski w nowym ujęciu , Czasy Nowożytne : periodyk poświęcony dziejom polskim i powszechnym od XV do XX wieku, 1998, 4, , s. 219-223 http://bazhum.muzhp.pl/media//files/Czasy_Nowozytne_periodyk_poswiecony_dziejom_polskim_i_powszechnym_od_XV_do_XX_wieku/Czasy_Nowozytne_periodyk_poswiecony_dziejom_polskim_i_powszechnym_od_XV_do_XX_wieku-r1998-t4/Czasy_Nowozytne_periodyk_poswiecony_dziejom_polskim_i_powszechnym_od_XV_do_XX_wieku-r1998-t4-s219-223/Czasy_Nowozytne_periodyk_poswiecony_dziejom_polskim_i_powszechnym_od_XV_do_XX_wieku-r1998-t4-s219-223.pdf
  5. Małgorzata Gmurczyk-Wrońska, Józef Piłsudski and the Polish-French Alliance (1926–1935), „Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej”, 54 (3), 2019, s. 65–80, DOI10.12775/SDR.2019.EN4.03, ISSN 2353-6403 [dostęp 2020-10-19] (ang.).
  6. Umowa z 19 lutego 1921 (Dz. U. 1922 nr 63, poz. 563), ustawa o ratyfikacji z 12 maja 1922 (Dz.U. 1922 nr 63 poz. 562), wymiana dokumentów 27 czerwca 1922 (Dz.U. 1922 nr 63 poz. 564), rejestracja w Sekretariacie Ligi Narodów 2 lipca 1923 (France and Poland - Political Agreement, signed at Paris, February 19, 1921 (1923) LNTSer 87; 18 LNTS 11). Konwencja wojskowa była tajna, tekst fr.: Documents Diplomatiques Francais: 1921 - Tome I (16 Janvier - 30 Juin) s. 217 - 219, załącznik z 21 lutego 1921 : tamże s. 235n, przekład angielski :Agreement between France and Poland February 19, 1921, at Paris, przekład polski : Źródła do historii powszechnej okresu międzywojennego - Tom pierwszy: 1917-1926 Poznań 1989, nr 49, s. 206 - 208. Omówienie rokowań : Geneza sojuszu polsko-francuskiego i Sojusze polityczno – wojskowe Polski w latach 1919 - 1926. Obie umowy dla ważności wymagały zawarcia umowy gospodarczej, co nastąpiło 6 lutego 1922 (umowa Dz.U. 1924 nr 16 poz. 149, ustawa o ratyfikacji z 12 maja 1922Dz.U. 1922 nr 71 poz. 634, wymiana dokumentów 2 sierpnia 1923 Dz.U. 1924 nr 16 poz. 150). Umowę gospodarczą zastąpiła zawarta 9 grudnia 1924 (umowa Dz.U. 1925 nr 67 poz. 468, ustawa o ratyfikacji z 19 maja 1925 Dz.U. 1925 nr 62 poz. 432, wymiana dokumentów 20 czerwca 1925 Dz.U. 1925 nr 67 poz. 469).
  7. Umowa z 19 lutego nakładała na strony obowiązek zachowania pokoju, współdziałanie zbrojne zależało od szczegółowego porozumienia (art. 3). Tajna konwencja w art. 1 ograniczała pojęcie wspólnego przeciwnika do Niemiec. W razie napaści ze strony Rosji Sowieckiej Francja zobowiązana była do zapewnienia Polsce bezpieczeństwa wobec Niemiec (art. 2), dostaw broni i sprzętu oraz wysłania doradców, udział sił zbrojnych został wykluczony (art. 3). Wartość tych zobowiązań osłabiona była przez ich tajność, traktat wersalski w art. 18 uzależniał ważność umów od ich zarejestrowania przez Sekretariat Ligi Narodów.
  8. Traktat Gwarancyjny pomiędzy Polską a Francją, podpisany w Londynie dnia 1 grudnia 1925 r., isap.sejm.gov.pl [dostęp 2020-10-19].
  9. 80 lat temu nowelizowano polsko-francuskie porozumienie sojusznicze, dzieje.pl [dostęp 2020-10-19] (pol.).
  10. a b I. W wypadku agresji niemieckiej przeciwko Polsce lub w wypadku zagrożenia żywotnych interesów Polski w Gdańsku, co wywołałoby zbrojną akcję Polski, Francuskie Siły Zbrojne rozpoczną automatycznie działania w sposób następujący: 1. Francja podejmie natychmiast działania powietrzne zgodnie z uprzednio ustalonym planem. 2. Gdy tylko część sił francuskich będzie gotowa (około trzeciego dnia I +), Francja stopniowo przystąpi do działań ofensywnych o ograniczonych celach. 3. Gdy tylko zaznaczy się główny wysiłek niemiecki przeciw Polsce, Francja głównymi siłami rozpocznie działania ofensywne przeciwko Niemcom (poczynając od piętnastego dnia I +) Protokół końcowy francusko-polskich rozmów sztabowych 15–17 maja 1939 w: Bellona, Londyn 1958 z. II s. 176–177.