Sokół skalny

Sokół skalny[3] (Falco eleonorae) – gatunek średniej wielkości ptaka drapieżnego z rodziny sokołowatych (Falconidae), zamieszkujący basen Morza Śródziemnego, atlantyckie wybrzeże Afryki oraz brzegi Morza Czerwonego. Zimuje na Madagaskarze. Do Polski zalatuje wyjątkowo (do 2003 stwierdzony 10 razy)[4]. Nie wyróżnia się podgatunków[5][6].

Sokół skalny
Falco eleonorae[1]
Gené, 1839
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd sokołowe
Rodzina sokołowate
Podrodzina sokoły
Plemię Falconini
Rodzaj Falco
Gatunek sokół skalny
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     lęgowiska

     zimowiska

MorfologiaEdytuj

Cechy gatunku
Obie płci ubarwione jednakowo, ale samice są nieco większe od samców. Wierzch ciała łupkowoszary, spód brązowy z ciemnymi podłużnymi plamkami. Dziób czarny, nogi żółte. Ogon dłuższy niż u innych sokołów, skrzydła długie i smukłe. Występują dwie odmiany barwne: ciemna, prawie czarna, oraz znacznie częstsza jasna – z ciemnym „wąsem” na jasnych policzkach i wyraźnie kreskowanym spodem ciała.
Wymiary średnie
dł. ciała ok. 36–42 cm[5]
rozpiętość skrzydeł 84–105 cm[5]
masa ciała samca 350–390 g, samicy 340–460 g[5]
stosunek długości czaszki do dł. dzioba (u 1 okazu): 49 mm do 20 mm[7]

Zasięg występowania, środowiskoEdytuj

Zasięg występowania
Gniazduje na wyspach i wybrzeżach od Wysp Kanaryjskich i północno-zachodniego Maroka na wschód przez basen Morza Śródziemnego po Sporady, Limnos, Cyklady, Dodekanez, Kretę i Cypr. Zimuje głównie na Madagaskarze, jednak niektóre osobniki migrują na Maskareny lub do Mozambiku. Opuszcza kolonie lęgowe w środku października lub w listopadzie[5].
Biotop
Podczas rozrodu głównie wyspy i mniejsze wysepki, na zimowiskach na Madagaskarze również otwarte lasy[8]. W okresie lęgowym na większych wyspach, np. Sardynii i Sycylii, oraz w Afryce i Turcji gnieździ się na nadbrzeżnych klifach[9].

ZachowanieEdytuj

Gniazdo
Na półce skalnej lub na ziemi[8]. Często w zagłębieniu lub pod krzewem[9].
 
Jaja
Jaja
W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając od 1 do 4 jaj[9] w lipcu-sierpniu; dzięki temu wylęganie się młodych przypada na okres jesiennych migracji wróblowych[5]. Inkubacja trwa 28–30 dni, a młode opierzają się po 35–40 dniach życia. Młode samce zwykle pozostają zwykle w okolicach kolonii, za to młodociane samice bardziej się oddalają[9].
Pożywienie
Owady i małe ptaki[5]. W sezonie lęgowym specjalizuje się w polowaniu na migrujące ptaki wróblowe. Niekiedy kilka sokołów skalnych współpracuje ze sobą, tworząc „barierę” w odstępach kilkuset metrów, dzięki której każdy przelatujący ptak zostanie dostrzeżony[9].

Status i ochronaEdytuj

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje sokoła skalnego za gatunek najmniejszej troski (LC – least concern) nieprzerwanie od 1988 roku. W 2015 roku liczebność światowej populacji szacowano na 29 200 – 29 600 dorosłych osobników. Trend liczebności populacji uznaje się za wzrostowy[2].

W Polsce jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[10].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Falco eleonorae, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b Falco eleonorae. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Falconini Leach, 1820 (Wersja: 2019-04-14). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-09-08].
  4. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 261. ISBN 83-919626-1-X.
  5. a b c d e f g Orta, J., Kirwan, G.M. & Garcia, E.F.J.: Eleonora's Falcon (Falco eleonorae). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2014. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-08-02)].
  6. F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Seriemas, falcons (ang.). IOC World Bird List (v10.2). [dostęp 2020-09-08].
  7. 9. Czaszki. W: Roy Brown, John Ferguson, Michael Lawrence, David Lees: Tropy i ślady ptaków. Muza SA, 2006, s. 313. ISBN 83-7319-860-1.
  8. a b Eleonora's Falcon Falco eleonorae. BirdLife International. [dostęp 2 lutego 2016].
  9. a b c d e D. Lorenz: Falco eleonorae. W: Animal Diversity Web [on-line]. University of Michigan, 2002. [dostęp 2 lutego 2016].
  10. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).

Linki zewnętrzneEdytuj