Sokołowsko

wieś w województwie dolnośląskim

Sokołowsko (niem. Görbersdorf) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie wałbrzyskim, w gminie Mieroszów, w Górach Suchych w Sudetach Środkowych. Według Narodowego Spisu Powszechnego (2011-03) liczyło 944 mieszkańców[2]. Jest największą miejscowością gminy Mieroszów.

Sokołowsko
wieś
Ilustracja
Sokołowsko widziane z Włostowej
Państwo

 Polska

Województwo

 dolnośląskie

Powiat

wałbrzyski

Gmina

Mieroszów

Wysokość

540–590 m n.p.m.

Liczba ludności (2011-03)

944[2]

Strefa numeracyjna

74

Kod pocztowy

58-351[3]

Tablice rejestracyjne

DBA

SIMC

0853659

Położenie na mapie gminy Mieroszów
Mapa konturowa gminy Mieroszów, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Sokołowsko”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Sokołowsko”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Sokołowsko”
Położenie na mapie powiatu wałbrzyskiego
Mapa konturowa powiatu wałbrzyskiego, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Sokołowsko”
Ziemia50°41′13″N 16°14′11″E/50,686944 16,236389[1]
Strona internetowa

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa wałbrzyskiego.

Nazwa edytuj

Sokołowsko swoją nazwę zawdzięcza profesorowi Uniwersytetu Warszawskiego Alfredowi Sokołowskiemu, który przyczynił się do rozwoju uzdrowiska, prowadząc tu na przełomie XIX i XX w. badania nad klimatycznym leczeniem chorób płucnych.

Położenie geograficzne i klimat edytuj

Największa wieś położona w Górach Suchych (Sudety Środkowe) w Kotlinie Sokołowskiej na wysokości 540–590 m n.p.m.[potrzebny przypis], w dolinach potoku Sokołowca i Bednarskiego Potoku. Sokołowsko otaczają: od północnego zachodu Stożek Mały (zwany też przez miejscowych „Bocianią Małą”, „Bocianką”) 750 m n.p.m., od północnego wschodu masyw Bukowca 898 m n.p.m., od południowego zachodu Garbatka 797 m n.p.m., od południa i południowego wschodu Włostowa 903 m n.p.m. oraz od wschodu Suchawa 928 m n.p.m.

W Sokołowsku występują dwa poziomy klimatyczne o silnym zróżnicowaniu: poziom dna dolinnego (sanatoria) i poziom południowego stoku (od 600 do 620 m n.p.m.). Dno doliny charakteryzuje się zacisznością – prędkości wiatrów są tu minimalne. Na stokach wiatr znacznie przyspiesza. Wiatry z kierunków wschodnich są bardzo rzadkie. Sokołowsko jest najzimniejszą miejscowością tej części Gór Suchych. Występuje tu stosunkowo długa zima i krótkie lato, a także obfite opady deszczu, z których 61% spada latem, z maksimum w lipcu[4].

Historia edytuj

Trudno dzisiaj określić dokładną datę powstania osady. Była to wieś związana z zamkiem Radosno. Pierwsza wzmianka o Goerbersdorff pojawiła się w 1357 r., jako o istniejącej wsi założonej najprawdopodobniej przez zakon benedyktynów w Broumovie. Do końca XV w. miejscowość miała kilku właścicieli. W 1509 r. ówczesny Görbersdorf wraz z południową częścią księstwa świdnickiego nabył hr. von Hochberg, który założył rodową siedzibę w Książu. Do połowy XIX w. miejscowość nie różniła się niczym od innych wsi w dobrach Hochbergów. Zmiana w jej losach nastąpiła w 1849, kiedy na wypoczynek zajechała tu hr. Maria von Colomb. Zachwycona lokalnym krajobrazem nabyła działkę i otwarła zakład hydroterapeutyczny leczący metodą Vinceza Priessnitza. Kiedy popadła w długi w roku 1854, uzdrowisko przejął jej szwagier dr Hermann Brehmer.

W roku 1855 we wsi zostało uruchomione pierwsze na świecie specjalistyczne sanatorium dla osób chorych na gruźlicę, w którym zastosowano nowatorską metodę leczenia klimatyczno-dietetycznego. Na jego wzór został stworzony później, w 1868 roku, ośrodek leczenia gruźlicy w Davos. W późniejszym czasie Görbersdorf zyskał miano „śląskiego Davos”, chociaż to Davos powinno nazywać się „szwajcarskim Görbersdorfem (Sokołowskiem)”. Bliskim współpracownikiem Brehmera stał się Alfred Sokołowski. Uzdrowisko nie należało do tanich, lecz było dobrze zagospodarowane. Już przed rokiem 1888 posiadało pocztę i połączenia telefoniczne.

W roku 1887 przebywało tu 730 kuracjuszy. Pobyt Tytusa Chałubińskiego zaowocował pośrednio jego zainteresowaniem Zakopanem, gdyż rozpoczął poszukiwania okolicy zbliżonej do tego uzdrowiska, dla zorganizowania w Polsce takiego samego ośrodka leczenia gruźlicy. 22 października 1911 zmarł w sanatorium w wieku lat 25 węgierski historyk sztuki Leo Popper, przyjaciel Györgya Lukácsa. W latach 30. XX wieku zbudowano nieopodal 60-metrową skocznię narciarską.

Po kapitulacji Niemiec – 8 maja 1945 – wieś została zajęta przez wojska radzieckie, a wkrótce przekazana władzom polskim. Ludność niemieckojęzyczna została wysiedlona do Niemiec, zaś na jej miejsce przybyli polscy przesiedleńcy. W 1946 miejscowość nazwano Sokołowskiem dla uczczenia zasług prof. Alfreda Sokołowskiego[5].

Po II wojnie światowej pozostało tutaj uzdrowisko o profilu przeciwgruźliczym. Pod naciskiem Stanisława Domina zmieniono profil leczenia w kierunku leczenia chorób dróg oddechowych. W latach 70. XX wieku miejscowość zaczęto przekształcać w ośrodek sportów zimowych dla potrzeb klubów wałbrzyskich, docelowo miał powstać Wojewódzki Ośrodek Sportów Zimowych. Jednak z braku środków finansowych nie wszystko udało się zrealizować. Pozostały tylko trasy biegowe (w tym nartorolkowa), które włączono do Biegu Gwarków.

Po II wojnie światowej status wsi Sokołowsko uzyskało dopiero na początku XXI wieku.

W młodości mieszkał tu reżyser filmowy Krzysztof Kieślowski. We wsi przypominają o tym fakcie dwie tablice pamiątkowe, w tym na domu, w którym mieszkał. W Sokołowsku, od 2011 roku, odbywa się cykliczny festiwal filmowy – „Hommage à Kieślowski”[6], poświęcony twórczości i osobie reżysera. Organizatorem Festiwalu jest «Fundacja Sztuki Współczesnej – In Situ».

W Sokołowsku urodził się także Jerzy Baczyński, redaktor naczelny tygodnika „Polityka”.

W 2007 dawne Sanatorium Brehmera zmieniło właściciela. Od tego czasu «Fundacja Sztuki Współczesnej – In Situ» odbudowuje, spalony w 2005 r. obiekt, tworząc w tym miejscu Międzynarodowe Laboratorium Kultury wraz z Archiwum Twórczości Krzysztofa Kieślowskiego.

«Sanatoria Dolnośląskie Sp. z o.o.» przeprowadziły remont zabytkowego szpitala „Biały Orzeł”. Kosztem 4,5 mln PLN budynek został przystosowany do prowadzenia opieki długoterminowej i rehabilitacji. Inwestycja w modernizację „Białego Orła” jest częścią planów gminy Mieroszów, mających na celu odzyskanie przez Sokołowsko statusu uzdrowiska[7]. Obecnie (2022) działa tu Dolnośląski Ośrodek Opieki Międzypokoleniowej "Biały Orzeł"

W Sokołowsku ma miejsce akcja książki Olgi TokarczukEmpuzjon.

Zabytki edytuj

Galeria: zabytki
 
Sokołowsko. Sanatorium dra T. Römplera, obecnie Biały Orzeł
 
Sokołowsko. Sanatorium dra T. Römplera, obecnie siedziba Zarządu Sanatoriów Dolnośląskich
 
Sanatorium dr Brehmera w Sokołowsku. Odbudowa prowadzona przez Fundację Sztuki Współczesnej In Situ
 
Wieżyczka sanatorium Grunwald
 
Front cerkwi św. Michała Archanioła
 
Cerkiew św. Michała Archanioła
 
Sokołowsko. Kościół
 
Sokołowsko. Ujęcie źródła leśnego
 
Sokołowsko. Sentencja na ujęcie źródła leśnego
 
Sokołowsko. Sentencja na ujęcie źródła leśnego
 
Jedna z tablic upamiętniających pobyt K. Kieślowskiego
 
Obserwatorium
 
Obserwatorium
 
Tablica upamiętniająca pobyt K. Kieślowskiego
 
Budynek
 
Sanatorium Brehmera
 
Sanatorium Brehmera
 
Sanatorium Brehmera
Galeria: Brehmer
 
Pomnik przy grobowcu
 
Pomnik przy grobowcu
 
Grobowiec w Sokołowsku

Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są[8]:

inne zabytki:

Wspólnoty wyznaniowe edytuj

Na terenie wsi działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:

Turystyka edytuj

  • Kino Teatr Zdrowie, ul. Główna 36
  • Festiwal Sztuki Efemerycznej Konteksty: 25–29 lipca
  • Sokołowsko Festiwal Filmowy Hommage a Kieślowski: wrzesień
  • Festiwal Muzyczny „Sanatorium dźwięku”: 8–10 sierpnia
  • źródełko leśne
  • galeria: ul. Słoneczna 2
  • Bieg Gwarków, odbywający się tu co roku, w 2006 r. przeniesiony w okolice schroniska Andrzejówka na Przełęcz Trzech Dolin

Szlaki turystyczne edytuj

Przypisy edytuj

  1. Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 126304
  2. a b GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 1189 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  4. Adam Schmuck, Klimat Sokołowska jako przykład klimatu miejscowości leczniczej w Sudetach, w: Czasopismo Geograficzne, PWN, Warszawa-Wrocław, tom XXIII/XXIV, zeszyt 69/1952/1953, s. 165.
  5. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. nr 44, poz. 85).
  6. Sokolowsko.org – Międzynarodowe Laboratorium Kultury Sokolowsko.org, www.insitu.pl [dostęp 2017-11-26] [zarchiwizowane z adresu 2017-01-16] (pol.).
  7. Za 4,5 mln zł zostanie zmodernizowany szpital w Sokołowsku, Onet.pl, 8 lutego 2014 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  8. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 189. [dostęp 2012-10-21].
  9. Janusz Czerwiński, Ryszard Chanas, Dolny Śląsk – przewodnik, Warszawa: Wyd. Sport i Turystyka, 1977, s. 275–276.
  10. Zameczek Friedenstein.
  11. Mapa turystyczna. [dostęp 2020-09-19].

Bibliografia edytuj

  • Góry Kamienne, Słownik geografii turystycznej Sudetów, tom 9, pod red. M. Staffy, Wrocław 1996, s. 188–197.

Linki zewnętrzne edytuj