Otwórz menu główne

Spłukiwanie, ablacja (łac. ablatio = odejście) – proces rzeźbotwórczy polegający na wymywaniu zwietrzeliny i gleby oraz ich przemieszczeniu w dół stoku przez wodę deszczową (ablacja deszczowa) lub roztopową (ablacja roztopowa)[1]. Spłukiwanie jest rodzajem erozji[2][3], choć według niektórych źródeł określanie go jako erozji wodnej gleby jest niezupełnie prawidłowe[4]. .

Czynniki mające wpływ na spłukiwanieEdytuj

Spłukiwanie jest typowe dla stoków bardziej stromych, na łagodniejszych często przechodzi w spełzywanie[5]. Wielkość spłukiwania zależy od wielkości opadów lub roztopów – czym więcej wody, tym spłukiwanie jest silniejsze oraz szaty roślinnej, która przez system korzeniowy blokuje ruchy masowe. Spory wpływ ma również geomorfologia i geologia terenu, gdyż stoki bardziej strome oraz mało spójne są bardziej podatne na spłukiwanie[5]. Najczęściej występuje na stokach lessowych, a także gliniastych o ubogiej pokrywie roślinnej; podatne na ablację są też stoki zaorane (ponieważ są pozbawione roślinności). Intensywność procesu jest zależna od ilości i natężenia opadów, a także od nachylenia stoku i rodzaju występującej na nim pokrywy roślinnej[4].

Wielkość spłukiwania nie zależy od strefy klimatycznej, gdyż występuje ono zarówno w strefie ciepłej jak i zimnej. Może jednak różnić się rodzajem. W strefie gorącej, w której nie występuje zamarzanie, dochodzi do spłukiwania deszczowego, szczególnie podczas gwałtownych burz. Z kolei w strefie zimnej dochodzi do spłukiwania roztopowego, kiedy to część ziemi jest jeszcze zamarznięta, a warstwa wierzchnia nie[5].

Spłukiwanie i inne procesy mogą prowadzić do powstania różnych form terenu – zarówno wklęsłych, np. rozłogów[6], jak i płaskich, np. równin denudacyjnych[7]. Podczas spłukiwania mogą powstać liczne strugi, które z czasem mogą przekształcić się w wąwozy[5].

Rodzaje spłukiwaniaEdytuj

Spłukiwanie można podzielić na[5]:

  • liniowe (linijne, bruzdowe) – woda wraz z materiałem spłukiwanym płynie widocznymi bruzdami;
  • powierzchniowe (warstwowe, pokrywowe) – woda wraz z materiałem spłukiwanym płynie całą powierzchnią;
  • rozproszone – pośrednie pomiędzy powyższymi, woda płynie licznymi kanałami, które nie mają widocznych brzegów.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Jan Flis: Terminy geograficzne. Wyd. V (zmienione). Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1999. ISBN 83-02-04531-4.
  2. Leksykon naukowo - techniczny z suplementem. Wyd. 4. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo - Techniczne, 1989. ISBN 83-204-0967-5.
  3. Ablacja deszczowa (pol.). encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2010-02-10].
  4. a b Spłukiwanie (pol.). Encyklopedia WIEM. [dostęp 2010-02-10].
  5. a b c d e Leszek Lindner (red.): Czwartorzęd osady metody badań stratygrafia. Warszawa: PAE, 1992, s. 70. ISBN 83-85636-01-3.
  6. Rozłogi (pol.). Encyklopedia WIEM. [dostęp 2010-02-10].
  7. Równina denudacyjna (pol.). Encyklopedia WIEM. [dostęp 2010-02-10].