Martha Dandridge Custis Washington: Różnice pomiędzy wersjami

brak opisu edycji
(lit., drobne redakcyjne, linki zewnętrzne)
[[Grafika:Martha Washington.jpg|thumb|200px250px|right|Martha Washington]]
'''Martha Dandridge Custis Washington''' (ur. [[2 czerwca]] [[1731]] w [[Williamsburg (Wirginia)|Williamsburgu]], [[Wirginia]] - zm. [[22 maja]] [[1802]] w [[Mount Vernon (Wirginia)|Mount Vernon]], [[Wirginia]]) - pierwsza [[Stany Zjednoczone|amerykańska]] [[Pierwsza Dama]] (1789-1797).
 
== Biografia ==
[[Image:Martha Dandridge Custis.jpg|200px|thumb|left|Martha Dandridge, [[1757]] rok]]
Urodziła się [[2 czerwca]] [[1731]] w [[Williamsburg (Wirginia)|Williamsburgu]] w stanie [[Wirginia]] jako najstarsza córka farmera Johna Dandridgea (1700–1756) i Franceski Jones (1710-1785).
Urodziła się [[2 czerwca]] [[1731]] w [[Williamsburg (Wirginia)|Williamsburgu]] w stanie [[Wirginia]] jako najstarsza córka farmera Johna Dandridgea (1700–1756) i Franceski Jones (1710-1785). Należała do do możnej i znanej rodziny. Jej rodzice byli właścicielami plantacji w okolicach [[Williamsburg]]a, który był siedzibą [[Wielka Brytania|brytyjskiego]] gubernatora. Podobnie jak wiele kobiet w jej czasach, Martha rozwijała swoje talenty towarzyskie, lecz nie otrzymała znaczącej edukacji. Jej utrapieniem pozostała słaba znajomość [[gramatyka|gramatyki]] i pisowni, ale potrawiła sobie z tym problemem poradzić. Kiedy jako młoda wdowa musiała zająć się prowadzeniem interesów, zatrudniła sekretarza, któremu dyktowała listy, a następnie przepisywała je własną ręką. Jako pierwsza dama każdego dnia czytała kilka różnych gazet. Wytrwałość w dążeniu do celu była cechą wyraźnie się ujawniającą w charakterze Marthy już wtedy, gdy liczyła sobie ona kilkanaście lat.
 
MającJako 18śmiała lat17-latka wyszłazdobyłą za mąż zaserce Daniela Parke Custisa (1711-1757), bogatego plantatora. Jej przyszły mąż był ponaddwukrotnie starszy od niej. Mając 18 lat wyszła za mąż za Daniela. Mieli czworo dzieci:
*Daniel Custis (1751-1754)
*Frances Custis (1753-1757)
Wnuczka Johna Parke została żoną generała [[Robert E. Lee|Roberta E. Lee]], walczącego po stronie [[Skonfederowane Stany Ameryki|Konfederatów]] podczas [[Wojna secesyjna|wojny secesyjnej]].
 
Po śmierci męża, miała 26 lat i była uznawana za najbogatszą wdowę w stanie Wirginia. Spadek po mężu obejmował setki niewolników i 17 000 akrów upraw [[Tytoń|tytoniu]]. Sama zajęła się prowadzeniem interesów i mimo braków w wykształceniu korespondowała z partnerami handlowymi w odległym [[Londyn]]ie.
[[Image:George Washington at Mt. Vernon.png|thumb|300px|Martha Waszyngton z drugim mężem i dziećmi.]]
[[6 stycznia]] [[1759]] wyszła powtórnie za mąż, za [[George Washington|Georga Washingtona]], ówczesnego stanowego deputowanego. Państwo Washington nie mieli własnych dzieci. PrezydentPrzez Washingtonnastępne zmarł25 lat cieszyli się domowym szczęściem, doglądając plantacji i biorąc udział w życiu towarzyskim [[14 grudniaFredericksburg]]a, [[1799Alexandria|Alexandrii]]; przeżyli wspólnie 40 lat i 342 dniWilliamsburga.
 
Jeśli można w kilku słowach opisać życie Jerzego i Marthy Waszyngtonów, najlepszym określeniem będzie "pełniona z niechęcią służba". Gdy wubuchła wojna, Martha nie oczekiwała bezczynnie w Mount Vernon. Mimo obaw męża, dołączyła do niego na froncie. Podobno chwaliła się, że słyszała huk działa, który rozpoczął walki i była dość blisko, by usłyszeć jak cichnie altyreria, a przechwałki te nie odbiegały zbyt daleko od prawdy.
[[6 stycznia]] [[1759]] wyszła powtórnie za mąż, za [[George Washington|Georga Washingtona]], ówczesnego stanowego deputowanego. Państwo Washington nie mieli własnych dzieci. Prezydent Washington zmarł [[14 grudnia]] [[1799]]; przeżyli wspólnie 40 lat i 342 dni.
 
Zachował się w źródłach opis osoby Marthy Waszyngton, w [[1777]] roku towarzyszącej wojskom, którego autorką była odwiedzająca ją Martha Dangerfield Bland. Pisała do swej szwagierki: ''Ta zacna dama wydaje się być niezmiernie szczęśliwa, gdy przebywa u boku swego <<Staruszka>>, jak go nazywa. Często urządzamy konne przejażdżki - generał, jego pani, panna Livingston i jego adiutanci (...). Generał wówczas zrzuca maskę bohatera i zmienia się w miłego, skorego do pogawędki kompana. Czasem okazuje ogromny tupet - w sposób, jaki Ty, Fanny i ja tak lubimy''.
 
U boku swego męża Martha pomagała przepisywać wojskową korespondencję, co w czasach przed wynalezieniem kserokopiarek i [[Internet]]u było ciężką i niewdzięczną pracą. Dzięki temu poznała sekrety wojskowego wywiadu i strategii, warunki życia w armii i sposoby zapewniania jej zaopatrzenia.
[[Image:Lafayette and washington.jpg|300px|thumb|left|Martha i Jerzy Waszyngtonowie przyjmujący bohatera rewolucji.]]
Martha całą duszą była oddana w sprawy wojny. Tworzyła organizacje kobiet, które miały wspomagać walczących. Ich członkinie spotykały się międzyinnymi w [[Kennmore Inn]] we Fredericksburgu, wzniesionym w [[1752]] roku początkowo jako miejska rezydencja siostry Jerzego, Betty. Kobiety pomgały przygotowywać bandaże, pokować odmierzone porcje prochu, by żołnierze w ogniu bitwy mogli szybko nabić karabiny lub muszkiet, zajmowały się rannymi w szpitalach. Starały się też ulżyć rodzinom walczących oraz tym, którym Brytyjczycy spalili domostwa, wybili żywny inwentarz lub zniszczyli plony. Wysiłki lady Waszyngton ściągnęły na nią wrogość Brytyjczyków, którzy w pewnej chwili zagrozili nawet, że wezmą ja do niewoli.
 
Wnuk Marthy, Custis Waszyngton, wspominał, że weterani, których odsyłano od drzwi gabinetu generała Waszyngtona, z radością spotykali się z panią Waszyngton. Często wręczała im niewielkie kwoty w formie podarunków i uwielbiała słuchać ich wojennych opowieści, rewanżować się także swoimi wspomnieniami. Czasem wstawiała się za weteranami, którzy mieli jakieś zatargi z prawem i nalegała, by mąż skorzystał dla nich z prawa łaski.
 
Martha uważała obowiązki pierwszej damy za nużące. Pierwsza dama w więksozśći z radością spełniała swoje obowiązki, lecz nie te, które wiązały się z podejmowaniem gości, wydawaniem przyjęć i innymi wydarzeniami publicznymi. Pociągało ją za to wszystko, co miało związek z walką zbrojną w okresie wojny o niepodległość. Za czasów Waszyngtona Dom Prezydenta został przeniesiony z [[Nowy Jork|Nowego Jorku]] do Filadelfii. W obu tych miastach Martha nie tylko musiała sprostać obowiązkom żony prezydenta, lecz wraz z mężem tworzyła też zwyczaje odpowiadające wizerunkowi nowej republiki.
 
Najłatwiejsze byłoby naśladowanie protokołu [[europa|europejskich]] dworów z ich, tak często spotykanymi, zmanierowaniem, przerostem form i sztywną etykietą. Dzieciństwo i młodość spędzone w pobliżu Williamsburga z pewnością przyzwyczaiły Marthę do takiego modelu życia towarzyskiego. Jednak generał i jego małżonka nadali rozrywkom w [[Biały Dom|Białym Domu]] inny wyraz. Ich głównym celem była legitymizacja młodej republiki. Starali się zrealizować ten cel poprzez sformułowanie protokołu, który stanowił niełatwe połączenie zasad plebejskiej równości i arystokratycznego poważania hierarchii.
[[Image:Martha-Washington-by-Andrews.jpg|200px|thumb|Martha Dandridge Custis Washington, obraz namalowany w [[1878]] roku.]]
Martha była pierwszą małżonką prezydenta, która zastąpiła męża podczas publicznych uroczystości. Ponieważ Jerzy Waszyngton czuł się na tyle chory, że uniemożliwiało mu to wzięcie udziału w nabożeństwie poświęconym pamięci generała Nathanaela Greene'a, bohatera [[Rewolucja amerykańska|rewolucji]], żona zajęła jego miejsce wśród dygnitarzy i członków [[Kongres]]u.
 
Martha ubierała się prosto, lekceważąc panującą modę. Ulubionym jej środkiem lokomocji był jednak złocony powóz, którego używała codziennie, udając się z wizytą. Niebawem gazety zaczęły krytykować pierwszą damę, że zachowuje się jak królowa. Inni natomiast narzekali, że protokołowi Białego Domu brakuje dworskiej elegancji, a europejska monarchinii z pewnością potrafiłaby zgromadzić wokół siebie królewską świtę, która robiłaby lepsze wrażenie. Po raz pierwszy, a przecież nie ostatni, prasa wysuwała zarzuty pod adresem pierwszej damy.
 
Martha podobno wyrażała opinię na temat polityki prezydenta, zwłaszcza zagranicznej. W swoich listach pierwsza dama wyrażała pogłąd, że czas uciszyć animozje czasów rewolucji i przywrócić dorbe układy z [[Anglia|Anglią]]. Niewiadomo do jakiego stopnia poglądy Marthy wpłynęły na politykę Waszyngtona. Udzielne przez nią rady pozostały w sferze prywatnej, niewiele z nich zatem znalazło odbicie w zachowanej korespondencji.
 
Prezydent Washington zmarł [[14 grudnia]] [[1799]]; przeżyli wspólnie 40 lat i 342 dni. Po śmierci męża pierwsza dama zniszczyła całą prywatną korespondencję, którą prowadzili przez tyle burzliwych lat publicznego życia. Martha nie będąc już żoną prezydenta, otwarcie wyrażała swoje polityczne zapatrywania, dzieląc się nimi z przyjaciółmi, którzy odwiedzali ją w Mont Vernon.
 
Martha zmarła [[22 maja]] [[1802]], 2 lata i 159 po swoim mężu. Pochowani są w [[Mount Vernon (posiadłość)|Mount Vernon]].
697

edycji