Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 40 bajtów, 11 lat temu
m
robot dodaje: ne:जाँ जोर; zmiany kosmetyczne
[[ImageGrafika:Jean-Jaurès01.jpg|right|250px|thumb|Jean Jaurès]]'''Jean Léon Jaurès''' (ur. [[3 września]] [[1859]] w Castres, zm. [[31 lipca]] [[1914]] w [[Paryż]]u) - [[Francja|francuski]] przywódca [[socjalizm|socjalistyczny]].
 
Krytykował program skrajnej [[lewica|lewicy]], tzw. [[blankizm]] czy nawet [[anarchosyndykalizm]]. Walczył o pokój i proponował odwołanie się do formy strajku powszechnego w państwie uwikłanym w konflikt. Jego zdaniem socjalizm był najwyższą afirmacją praw jednostki. Wskazywał, iż rewolucja powinna prowadzić do przejęcia państwa i nadania mu nowych treści. Działacz [[Druga Międzynarodówka|II Międzynarodówki Socjalistycznej]]. Wypowiadał się za nauczaniem powszechnym, głosił poglądy [[antyklerykalizm|antyklerykalne]]. Był znakomitym mówcą i dziennikarzem. W [[1904]] r. założył ''[[L'Humanité]]'' - gazetę adresowaną do szerokich mas społecznych. Interesował się [[filozofia|filozofią]], [[literatura|literaturą]] i [[sztuka|sztuką]], był gruntownie wykształcony, przez pewien czas wykładał filozofię na uniwersytecie w [[Tuluza|Tuluzie]]. Zasłynął jako obrońca praw robotników i współtwórca pierwszej we Francji spółdzielczej huty w [[Albi]]. Napisał ''Nową armię'' i pięciotomową ''Socjalistyczną historię rewolucji francuskiej'' (w rzeczywistości historię [[ruch społeczny|ruchów społecznych]] we Francji od [[1789]] r. do końca [[XIX wiek]]u). Zginął w paryskiej kawiarni Croissant zastrzelony przez szowinistę [[Raoul Vilain|Raoula Vilaina]], którego skłoniła do tego czynu propaganda militarystów, przedstawiających Jaurèsa jako człowieka, który rzekomo wyrzekł się ojczyzny.
 
== Wczesne lata ==
Jaurès był synem kupca, któremu nie wiodło się zbyt dobrze. Chodził do paryskich szkół Lycée Louis-le-Grand i the École normale supérieure. Ukończył filozofię w [[1881]], potem przez dwa lata wykładał filozofię w Albi, a później na uniwersytecie w Tuluzie. Został wybrany republikańskim deputowanym do rady departamentu [[Tarn (departament)|Tarn]] w [[1885]]. W [[1889]] roku powrócił jednak do Tuluzy, gdzie zaangażował się w działalność lokalną, m.in. pomógł w założeniu wydziału medycyny na uniwersytecie w Tuluzie. Napisał także dwie tezy do swojej filozoficznej pracy doktoranckiej: ''De primis socialismi germanici lineamentis apud Lutherum, Kant, Fichte et Hegel'' (1891) i ''De la réalité du monde sensible''.
 
== Początek działalności lewicowej ==
[[ImageGrafika:Jean_Jaurès02.jpg|left|thumb|200px|Jean Jaurès przemawia do robotników pod [[czerwony sztandar|czerwonym sztandarem]].]]
W [[1892]] roku zdecydowanie poparł górników z [[Carmaux]], którzy zastrajkowali w proteście przeciwko zwolnieniu jednego z ich towarzyszy o poglądach socjalistycznych. W następnym roku został ponownie wybrany na deputowanego. Pomimo przegranej w wyborach w [[1898]] i spędzenia czterech lat poza ławami izby, jego elokwentne przemowy wyrobiły mu markę intelektualnego przodownika myśli socjalistycznej. W tym czasie pisał do czasopisma ''La Petite Republique'', jak również udzielał się jako obrońca kapitana [[Alfred Dreyfus|Alfreda Dreyfusa]] (oficera [[żydzi (naród)|żydowskiego]] pochodzenia oskarżonego o szpiegostwo). Zaaprobował także włączenie [[Alexandre Millerand]]a, socjalisty, do rządu [[René Waldeck-Rousseau]], pomimo że posunięcie to doprowadziło do rozłamu w ruchu. Rewolucyjną grupę wyprowadził z organizacji [[Jules Guesde]].
 
== Przywództwo w SFIO ==
W [[1902]] został ponownie deputowanym. W czasie swej kadencji dbał o utrzymanie jedności [[koalicja rządowa|koalicji]] radykalno-socjalistycznej, znanej pod nazwą ''Bloc National''. W [[1904]] roku założył socjalistyczną gazetę ''L'Humanité''. Francuskie grupy socjalistyczne spotkały się na kongresie w [[Rouen]] w [[marzec|marcu]] [[1905]], co zaowocowało konsolidacją: nowa partia, przewodzona przez Jaurèsa i Guesde'a zakończyła współpracę z radykałami. Przybrała nazwę Parti Socialiste Unifié (PSU) i przyjęła kolektywistyczną platformę programową. Wszystkie ruchy socjalistyczne w tym samym roku zjednoczyły się w ''Section Française de l'Internationale Ouvrière'' (Francuskiej Sekcji Międzynarodówki Robotniczej,SFIO). W wyborach [[1906]] roku Jaurès został ponownie deputowanym.
 
SFIO musiała wciąż liczyć się z [[Georges Clemenceau|Georgesem Clemenceau]], który wzywał Francuzów (w serii słynnych mów z wiosny [[1906]] roku) do poparcia programu Radykałów, który nie zawierał wyrażonych wprost treści socjalistycznych, choć Clemenceau był wrażliwy na warunki życiowe klasy robotniczej. To zmniejszyło popularność socjalistów. Tymczasem Jaurès, poza artykułami prasowymi, opublikował w tym okresie m.in. ''Les preuves; Affaire Dreyfus'' ([[1900]]); ''Action socialiste'' ([[1899]]); ''Etudes socialistes'' ([[1902]]), i, wraz z innymi autorami, ''Histoire socialiste'' ([[1901]]).
 
== Pacyfizm ==
Jaurès był zdeklarowanym [[antymilitaryzm|antymilitarystą]], który proponował rozwiązać kryzys, który później przerodził się w [[I wojna światowa|I wojnę światową]], metodami [[dyplomacja|dyplomatycznymi]]. Gdy okazało się, iż wojna jest nieunikniona, Jaurès próbował zorganizować strajk generalny we Francji i Niemczech, aby w ten sposób zmusić rządy do negocjacji. Było to bardzo trudne, ponieważ Francuzi pragnęli zemsty za przegraną w [[Wojna francusko-pruska|wojnie francusko-pruskiej]].
 
Dziesięć lat po śmierci, szczątki Jaurèsa zostały przeniesiony na [[Panteon w Paryżu|paryski Panteon]].
 
== Linki zewnętrzne ==
{{Commons}}
*{{lang|eng}} [http://www.things.org/music/al_stewart/history/jean_jaures.html Jean Jaurès]
 
{{socjalizm}}
 
[[Kategoria:Francuscy politycy|Jaurès, Jean]]
[[Kategoria:Myśliciele polityczni|Jaures, Jean]]
[[lt:Jean Jaurès]]
[[nl:Jean Jaurès]]
[[ne:जाँ जोर]]
[[ja:ジャン・ジョレス]]
[[no:Jean Jaurès]]
2 518 622

edycje