Otwórz menu główne

Zmiany

m
drobne redakcyjne, drobne merytoryczne
|łacina = ''Rosa gallica'' L.
|synonim=''Rosa pumila'' [[Jacq.]]
| status CzK=VU
| wikispecies=
|commons=Rosa gallica
}}
{{cechy taksonu|chroniony}}
[[Grafika:Gatunek pod ochroną.svg|left|30px]]
[[Grafika:Wild Rosa gallica Romania.jpg|200px|right|thumb|Typowy dziko rosnący gatunek]]
[[Grafika:Rosa gallica8.jpg|thumb|right|200px|''R. gallica'' var. ''versicolor'']]
[[Grafika:Rosa gallica2.jpg|200px|riight|thumb|Odm. ozdobna o pełnych kwiatach]]
'''Róża francuska''' (''Rosa gallica'' [[L.]]) – [[gatunek (biologia)|gatunek]] [[krzew]]u należący do rodziny [[różowate|różowatych]] (''Rosaceae'' Juss.). Występuje w południowej i centralnej [[Europa|Europie]]. Kiedyś pospolity na terenie [[Polska|Polski]], obecnie w środowisku naturalnym rzadki. Jest też rośliną uprawną.
 
===Charakterystyka Morfologia ===
;[[Łodyga]]: Dorasta do 1,2 m wysokości. Pędy cienkie, nagie i proste z dwoma rodzajami drobnych [[kolec|kolców]] (nie [[cierń|cierni]]!); sierpowato zakrzywionych i prostych, a także z drobnymi igiełkowatymi szczecinkami. Pędy podziemne: krótkie, czołgające się dość grube [[kłącze]].
;[[Liść|Liście]]: Liście pierzasto-złożone, najczęściej 5-listkowe, o listkach szerokojajowatych, brzegiem gruczołkowato ząbkowanych. Wierzch ciemnozielony, pozornie skórzasty, spodem jasniejszyjaśniejszy, na nerwach delikatnie owłosione.
;[[Kwiat]]y: Duże, pojedyncze, pięciopłatkowe, w ciemnoróżowym kolorze, charakteryzujące się silnym zapachem. [[Kielich (botanika)|Kielich]] o pierzastych działkach, mocno odgiętych w dół, szybko odpadający. Szyjki słupka nagie, lub nieco tylko owłosione.
;[[Owoc]]e: [[Niełupki]]. Duża liczba niełupek powstaje w czerwonym, kulistopodłużnym [[owoc pozorny|owocu pozornym]], powstającym z rozrośniętego [[dno kwiatowe|dna kwiatowego]].
;[[Biotop]], wymagania: Zarośla, miedze, przydroża. Preferuje miejsca suche.
===Ochrona===
'''[[Lista gatunków roślin objętych ścisłą ochroną|Roślina objęta ochroną gatunkową]]'''. Ścisłą ochroną objęte są dziko rosnące okazy. W opracowaniu [[Czerwona lista roślin i grzybów Polski]] jest umieszczona w grupie gatunków narażonych na wyginięcie (kategoria zagrożenia V). <ref>{{cytuj książkę|imię=Zbigniew |nazwisko=Mirek |imię2=Kazimierz |nazwisko2=Zarzyski |tytuł=Red list of plants and fungi in Poland |miejsce=Kraków |rok=2006 |wydawca=IB PAN |isbn = 83-89648-38-5}}</ref>. Wg [[Polska Czerwona Księga Roślin|Polskiej Czerwonej Księgi Roślin]] - gatunek narażony na wymarcie (kategoria zagrożenia VU)<ref>{{cytuj książkę|imię=K. |nazwisko=Zarzycki |imię2=R.|nazwisko2=Kaźmierczakowa|tytuł= Polska Czerwona Księga Roślin |miejsce=Kraków |rok=2001|wydawca= IB PAN |isbn = 83-85444-85-8}}</ref>. Najliczniejsze stanowisko róż francuskich dziko rosnących w Polsce, najprawdopodobniej znajduje się w Wielkopolsce (droga z Nowieczka do [[Ostrowieczno|Ostrowieczna]]).
===Zastosowanie===
*'''[[Rośliny ozdobne|Roślina ozdobna]]''' – częsta w uprawie jako jedna z grup "róż parkowych" (jej odmiany i mieszańce).
**Historia uprawy: Róża francuska znana była od czasów antycznych i uprawiana już przez Rzymian na terenie prawie całego Imperium. W tekstach [[Pliniusz Starszy|Pliniusza Starszego]] (23-79 n.e.), identyfikowana jest z opisaną przez niego ''Różą z Miletu''. Można ją też rozpoznać na freskach z Pompeii. Rembertus Dodonaeus (ok. 1550) nazywa ją ''Rosa sativa''. Od Średniowiecza była szeroko używana ze względu na swe właściwości medyczne. W 1596 w swym katalogu roślin angielski chemik i botanik John Gerard nazywa ją ''Rosa rubra'', natomias w "Hortus Eystettensis" niemieckiego botanika Basiliusa Beslera (1561-1629) występuje pod nazwą ''Rosa Milesia rubra flore pleno''. W 1753 [[Karol Linneusz|Linneusz]] skatologował ją pod nazwa ''Rosa gallica''.
*'''[[Rośliny lecznicze|Roślina lecznicza]]'''. Ma podobne własności, jak [[róża dzika]].
 
=== Ekologia ===
===[[Odmiana (biologia)|Odmiany ozdobne]]===
Rośnie w zaroślach, na miedzach, przydrożach. Preferuje miejsca suche.
 
=== Systematyka i zmienność ===
Z krzyżówek róży francuskiej powstało wiele hybrydów, które ogólnie stanowią grupę zwaną '''różami francuskimi''', zalicza się je do najstarszych róż ogrodowych określanych jako "Róże historyczne". Do najbardziej znanych odmian zalicza się:
Tworzy [[hybryda (biologia)|mieszańce]] z [[róża drobnokwiatowa|różą drobnokwiatową]], [[róża dzika|r. dziką]], [[róża Jundziłła|r. Jundziłła]], [[róża kutnerowata|r. kutnerowatą]], [[róża polna|r. polną]], [[róża rdzawa|r. rdzawą]], [[róża sina|r. siną]], [[róża Sherarda|r. Sherarda]] <ref>Rutkowski Lucjan. ''Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej.'' Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8</ref>.
 
===;[[Odmiana (biologia)|Odmiany ozdobne]]===
Z krzyżówek róży francuskiej powstało wiele hybrydówhybryd, które ogólnie stanowią grupę zwaną '''różami francuskimi''', zalicza się je do najstarszych róż ogrodowych określanych jako "Róże historyczne". Do najbardziej znanych odmian zalicza się:
*''Rosa galica'' var. ''officinalis'' – o czerwono-karminowych kwiatach, zwana u nas '''różą aptekarzy'''. Róża ta w [[Wojna dwóch róż|Wojnie dwóch róż]] była emblematem rodu Lancasterów. Z tego powodu róża ta jest znana także pod nazwą "róży Lancasterów".
*''Rosa galica'' var. ''violacea'' – o pąkach ciemnofioletowych, wpadających prawie w czerń i purpurowych kwiatach
*''Rosa galica'' var. ''versicolor'' – dwukolorowa, czerwono-różowa zwana też ''Rosa Mundi''.
 
===Zmienność Zagrożenia i ochrona ===
Roślina objęta w Polsce [[Lista gatunków roślin objętych ścisłą ochroną|ochroną gatunkową]]. Ścisłą ochroną objęte są dziko rosnące okazy.
Tworzy [[hybryda (biologia)|mieszańce]] z [[róża drobnokwiatowa|różą drobnokwiatową]], [[róża dzika|r. dziką]], [[róża Jundziłła|r. Jundziłła]], [[róża kutnerowata|r. kutnerowatą]], [[róża polna|r. polną]], [[róża rdzawa|r. rdzawą]], [[róża sina|r. siną]], [[róża Sherarda|r. Sherarda]] <ref>Rutkowski Lucjan. ''Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej.'' Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8</ref>.
 
'''[[Lista gatunków roślin objętych ścisłą ochroną|Roślina objęta ochroną gatunkową]]'''. Ścisłą ochroną objęte są dziko rosnące okazy. W opracowaniu [[Czerwona lista roślin i grzybów Polski]] jest umieszczona w grupie gatunków narażonych na wyginięcie (kategoria zagrożenia V). <ref>{{cytuj książkę|imię=Zbigniew |nazwisko=Mirek |imię2=Kazimierz |nazwisko2=Zarzyski |tytuł=Red list of plants and fungi in Poland |miejsce=Kraków |rok=2006 |wydawca=IB PAN |isbn = 83-89648-38-5}}</ref>. Wg Według [[Polska Czerwona Księga Roślin|Polskiej Czerwonej Księgi Roślin]] - gatunek narażony na wymarcie (kategoria zagrożenia VU)<ref>{{cytuj książkę|imię=K. |nazwisko=Zarzycki |imię2=R.|nazwisko2=Kaźmierczakowa|tytuł= Polska Czerwona Księga Roślin |miejsce=Kraków |rok=2001|wydawca= IB PAN |isbn = 83-85444-85-8}}</ref>. Najliczniejsze stanowisko róż francuskich dziko rosnących w Polsce, najprawdopodobniej znajduje się w Wielkopolsce (droga z Nowieczka do [[Ostrowieczno|Ostrowieczna]]).
 
Jedno z liczniejszych stanowisk róż francuskich dziko rosnących w Polsce znajduje się w Wielkopolsce (droga z Nowieczka do [[Ostrowieczno|Ostrowieczna]]).
 
=== Zastosowanie ===
*'''[[Rośliny ozdobne|Roślina ozdobna]]''' – częsta w uprawie jako jedna z grup "róż parkowych" (jej odmiany i mieszańce).
**Historia uprawy: Róża francuska znana była od czasów antycznych i uprawiana już przez Rzymian na terenie prawie całego Imperium. W tekstach [[Pliniusz Starszy|Pliniusza Starszego]] (23-79 n.e.), identyfikowana jest z opisaną przez niego ''Różą z Miletu''. Można ją też rozpoznać na freskach z Pompeii. Rembertus Dodonaeus (ok. 1550) nazywa ją ''Rosa sativa''. Od Średniowiecza była szeroko używana ze względu na swe właściwości medyczne. W 1596 w swym katalogu roślin angielski chemik i botanik John Gerard nazywa ją ''Rosa rubra'', natomias w "Hortus Eystettensis" niemieckiego botanika Basiliusa Beslera (1561-1629) występuje pod nazwą ''Rosa Milesia rubra flore pleno''. W 1753 [[Karol Linneusz|Linneusz]] skatologował ją pod nazwa ''Rosa gallica''.
*'''[[Rośliny lecznicze|Roślina lecznicza]]'''. Ma podobne własności, jak [[róża dzika]].
 
=== Przypisy ===
<references/>
 
17 569

edycji