Uszczerbienie herbu: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 32 bajty ,  11 lat temu
int.
(łzawa=czewoja)
(int.)
'''Uszczerbienie''' (zaprysk, abatement) - wprowadzenie w [[herb]]ie zmnian mających odróżniać go od wersji podstawowej herbu nieuszczerbionego.
 
Według wielu [[legendy herbowe|legend herbowych]] było to swego rodzaju poniżenie [[herb]]u, stosowane jako kara za dopuszczenie się przez [[rycerz]]a czynu niegodnego jego stanu.
 
* Uszczerbienie herbu jest popularne zwłaszcza heraldyce [[Wielka Brytania|brytyjskiej]] i [[Francja|francuskiej]], dla oznaczenie herbu młodszej lub młodszego członka rodu, odróżniające go od herbu aktualnej głowy rodu. Zwłaszcza heraldyka angielska i szkocka drobiazgowo oznacza herby kolejnych synów, uwidaczniając w ten sposób ich precedencję w dziedziczeniu tytułu głowy rodu. W [[Anglia|Anglii]] oznacza się to dodając do herbu tzw.''marks of cadency'' (znaki kolejności) w [[Szkocja|Szkocji]] głównie systemem [[bordiura heraldyczna|bordiur]].W większości krajów europejskich znany jest [[kołnierz turniejowy]] - uszczerbiający herb głównego dziedzica tronu, tytułu lub majętności. W ten sposób n.pnp. odróżnia się herb [[Książę Walii| księcia Walii]] od herbu królewskiego.
 
* Uszczerbiano również herby dzieci z nieprawgo łoża - najczęściej kładąc w poprzek tarczy ukośny pas - [[figura zaszczytna|skos]] lub [[figura zaszczytna|barre]], zwykle skierowany w lewo. Czasem ten symbol nieprawego pochodzenia bywał minimalizowany do [[figura uszczerbiona|figury uszczerbionej]] (tzw.baton) - zależało to zwykle od pozycji społecznej posiadacza herbu i jego naturalnego ojca.
 
* W heraldyce zachodniej stosowano najczęściej czarny element kładziony na [[tarcza herbowa|tarczy]]. I tak np. za tchórzostwo był to kwadrat, za zdradę - skos, za niesubordynację i rabunek - odwrócona [[tarcza sercowa]].
W heraldyce polskiej ten system się nie przyjął. Uszczerbienia przybrały postać polegającą na dodaniu bądź odjęciu elementu z tarczy herbu.
 
Trzeba pamiętać, że wiele polskich [[legenda herbowa|legend herbowych]] przypisująca powstanie danego herbu właśnie uszczerbieniu, bądź [[udostojnienie herbu|udostojnieniu]] nie jest oparta na prawdzie historycznej i jest raczej fantazyjną twórczością naszych dawnych [[heraldyka|heraldyków]]
 
=== Przykłady legend herbowych: ===
----
* herb '''[[Zagłoba (herb szlachecki)|Zagłoba]]''' - w czasach [[Kazimierz Odnowiciel|Kazimierza Odnowiciela]] dwóch braci herbu [[Jastrzębiec (herb szlachecki)|Jastrzębiec]] toczyło spór, zakończony zabójstwem starszego przez młodszego z braci. Aby pamięć zbrodni przetrwała, mordercy i jego potomkom zabrano z tarczy krzyż, przebijając podkowę [[miecz]]em - narzędziem zbrodni. Nazwa Zagłoba oznacza ''za głowę'' (brata).
* herb '''[[Pomian (herb szlachecki)|Pomian]]''' - Łastek Hebda z Grabia, herbu [[Wieniawa (herb szlachecki)|Wieniawa]], cięciem miecza zabił brata rodzonego Jaranda, za to iż ten go ten strofował za rozwiązłe życie. Za ten czyn on i jego potomkowie otrzymali herb, gdzie głowie żubra zabrano złote kółko, a ją samą przebito mieczem. Nazwa Pomian pochodzi od ''pomnij nań''.
* herb '''[[Czewoja (herb szlachecki)|Łzawa]]''' - rycerzowi herbu [[Belina (herb szlachecki)|Belina]] za bezzasadne zaalarmowanie obozu (co było przejawem tchórzostwa) odjęto z tarczy jedną podkowę.
 
W imię zasady równości szlacheckiej uszczerbione herby są traktowane na równi z innymi.
 
=== Przykłady uszczerbiania herbów ===
----
 
</gallery>
 
=== Zobacz też ===
* [[figura zaszczytna]]
* [[figura uszczerbiona]]
* [[udostojnienie herbu]]
* [[odmiana herbowa]]
 
=== Literatura ===
Paweł Dudziński, "Alfabet heraldyczny", Wydawnictwo Diogenes, Warszawa 1997 ISBN 83-7129-476-X
 
21 135

edycji