Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 419 bajtów ,  11 lat temu
brak opisu edycji
'''Rajtaria''', '''rajtarzy''' (od [[język niemiecki|niem.]] ''reiter'' – "jeździec") – polskie określenie [[jazda|jazdy]] używającej w walce przede wszystkim [[pistolet]]ów.
 
Rajtaria powstała wraz z [[arkebuzer]]ami w połowie [[XVI]] w. w Niemczech, w związku z rozwojem broni palnej i związaną z tym utratą znaczenia ciężkiej jazdy (która została zachowana w postaci nielicznych oddziałów [[kirasjerzy|kirasjerów]]). Oddziały [[jazda|kawaleryjskie]] stały się jednostkami pomocniczymi w stosunku do piechoty i [[artyleria|artylerii]]. Znacznie zmniejszyła się zatem liczebność jazdy w armiach. Do upowszechnienia rajtarii przyczynił się Maurycy Orański (1567-1625) - hrabia de Nassau, syn Wilhelma I Orańskiego, reoorganizator i wódz armii niderlandzkiej, a od 1585 r. namiestnik północnych prowicjii niderlandzkich.
 
Rajtarzy uzbrojeni byli najczęściej w 2 kołowe pistolety typu [[puffer]] (ewentualnie trzeci noszono za cholewą buta) oraz [[rapier]] lub pałasz waloński. Niekiedy uzbrojenia dopełniała broń długa, najczęściej w postaci [[bandolet]]u, choć niekiedy zdarzały się [[karabin]]y.
W walce rajtaria stosowała taktykę zwaną [[karakol]]em. Król szwedzki [[Gustaw Adolf]] po doświadczeniach w walce z husarią polską jako pierwszy użył rajtarii na dużą skalę w roli typowej dla kawalerii, stosując gwałtowne uderzenie zwartej masy rajtarów walczących rapierami i pistoletami w bezpośrednim zwarciu z przeciwnikiem ([[szarża]]). Od tego czasu rajtaria szwedzka, a następnie także innych państw, stosowała oba rodzaje taktyki (karakol i szarżę).
 
Lekka rajtaria była używana zarówno w walce, jak i do zadań łupieżczo-pacyfikacyjnych w większości armii zachodnioeuropejskich. Stąd po okresie wojen polsko-szwedzkich w połowie [[XVII]] w. słowo "rajtar" stało się w [[Polska|Polsce]] synonimem rabusia, grabieżcy.
 
Specyficznym typem rajtara niemieckiego był tzw. ''Schwarzreiter'' czyli "czarny jeździec". Nazwa pochodzi od tego, że nosił czernioną (ochrona przed korozją) zbroję.
 
W [[Rzeczpospolita Obojga Narodów|Rzeczypospolitej]] oddziały rajtarii jako jazdy ciężkiej, zmieniającej się z czasem w lekką, pojawiły się w czasach [[Stefan Batory|Stefana Batorego]] w 1579 r.(wg. innych jeszcze przed nim) i istniały przez cały wiek XVII i początek [[XVIII]] jako [[Wojska autoramentu cudzoziemskiego|wojska cudzoziemskiego autoramentu]]. W [[Korona Królestwa Polskiego|Koronie]] rajtaria była zwykle dość nieliczna, natomiast zorganizowana była w jednostki o wysokich stanach osobowych - [[regiment]]y i [[skwadron]]y. Na [[Wielkie Księstwo Litewskie|Litwie]] występowały liczne jednostki rajtarii, najczęściej w postaci samodzielnych [[kompania|kompanii]]. Istniały one w ramach [[komput]]u, wojsk prywatnych, a także formowano kompanie i [[chorągiew (wojsko)|chorągwie]] rajtarii ze szlachty powoływanej na [[pospolite ruszenie]]. W drugiej połowie XVII w. każdy litewski [[powiat]] obowiązany był wystawić na pospolite ruszenie jedną chorągiew husarską, jedną [[kozacy|kozacką]] i jedną rajtarską.
 
Rajtaria nigdy nie uchodziła za typowo polski rodzaj jazdy, jednak polscy rajtarzy wielokrotnie odznaczyli się w toczonych przez Rzeczpospolitą wojnach. Na przykład, w [[bitwa pod Gniewem|bitwie pod Gniewem]] piękną kartę zapisał regiment rajtarów litewskich, dowodzony przez wojewodzica smoleńskiego [[Mikołaj Abramowicz (wojewoda trocki)|Mikołaja Abrahamowicza]]. Był on zresztą dość nietypowy, został bowiem zaciągnięty systemem towarzyskim, a ponieważ jego żołnierze nosili zbroje husarskie, regiment ten niekiedy był brany za jednostkę husarii. Pod Chocimiem w 1621 r. rajtarzy salwą swych pistoletów odpierali atak Turków na szańce polskich wojsk, a pod Kircholmem rajtarzy kurlandzcy dowodzeni osobiście przez księcia Fryderyka Kettlera pomagali husarzom w zwalczaniu piechoty szwedzkiej w centrum bitwy.
 
Od czasów Jana III Sobieskiego zaczęto w Polsce używać zamiennie pojęć rajtaria i arkebuzeria co było związane z rozwiązaniem tej drugiej formacji w tym właśnie czasie.
W I poł. XVIII w. przestano rozróżniać rajtarię ciężką jako odrębny od kirasjerów typ jazdy. W państwach gdzie była jazdą typu lekkiego została rozwiązana; w Polsce w [[1717]] r. na mocy postanowień tzw. [[sejm niemy|sejmu niemego]].
 
W I poł. XVIII w. przestano rozróżniać rajtarię ciężką jako odrębny od kirasjerów typ jazdy. W państwach gdzie była jazdą typu lekkiegolekką została rozwiązana; w Polsce w [[1717]] r. na mocy postanowień tzw. [[sejm niemy|sejmu niemego]].
 
Żyjący później w epoce romantyzmu Aleksander Orłowski namalował obraz pt. ''Rajtar na białym koniu''.
Anonimowy użytkownik