Architektura barokowa we Francji: Różnice pomiędzy wersjami

m
Ujednoznacznienie linku z Cokół na cokół (architektura) przy pomocy Popups, WP:SK
m (Przywrócono przedostatnią wersję, jej autor to Byczek1. Autor wycofanej edycji to Radomil.)
m (Ujednoznacznienie linku z Cokół na cokół (architektura) przy pomocy Popups, WP:SK)
{{Architektura_baroku}}
[[GrafikaPlik:Sorbonne DSC09369.jpg|thumb|210px|Sorbona - kościół zbudowany przez Jacques'a Lemerciera]]
[[GrafikaPlik:Val de Grace dsc04637.jpg|thumb|210px|Kościół Val-de-Grâce - projekt Françoisa Mansarta]]
[[GrafikaPlik:Vaux-le-Vicomte Panorama.jpg|thumb|210px|Pałacyk Vaux-le-Vicomte - projekt Louisa Le Vau, ogród André Le Nôtre]]
[[GrafikaPlik:Courversailles.jpg|thumb|210px|Wersal]]
[[GrafikaPlik:Vesailles the garden.jpg|thumb|210px|Ogród wersalski]]
[[GrafikaPlik:Grand Trianon7.JPG|thumb|210px|right|[[Pałac]] [[Grand Trianon]] w [[Wersal]]u, projekt Hardouin-Mansarta]]
Do [[Francja|Francji]] [[architektura baroku|barok]] zawitał w pierwszej połowie [[XVII wiek]]u. Największy jego rozkwit przypada na drugą połowę XVII wieku, a na początku [[XVIII wiek]]u przechodzi w specyficzną odmianę stylu nazywaną [[rokoko]]. W [[1624]] r. [[Ludwik XIII]] mianował kardynała [[Armand Jean Richelieu|Richelieu]] na pierwszego ministra. Ich wspólne działania doprowadziły do umocnienia władzy monarszej oraz dominacji politycznej i ekonomicznej Francji w Europie. Wzrost dobrobytu społeczeństwa i poczucie własnej wartości owocuje rozkwitem nauki i sztuki. Głównym ośrodkiem był dwór królewski, który otoczył mecenatem wielu artystów. [[Monarchia absolutna]] dla podkreślenia własnej wspaniałości potrzebowała wielu dzieł sztuki jako oprawy. Bogactwo i splendor dworu królewskiego stał się wzorcem dla szerokich kręgów szlachecko-mieszczańskich w kraju i innych monarchii w Europie.
 
Francuscy historycy stosują zwyczaj określania poszczególnych stylów od imienia panującego we danym okresie władcy. Stąd warto przypomnieć, kto panował w okresie poszczególnych faz baroku:
* pierwsza faza – wczesny barok, styl [[Ludwik XIII|Ludwika XIII]], od ok. [[1625]]-[[1643]]
* druga faza – rozkwit baroku – [[styl Ludwika XIV]], 1643 – [[1715]]
* rokoko – [[styl Ludwika XV]], 1715 – [[1750]].
 
Do pierwszych przedstawicieli baroku klasycznego we Francji należą:
* [[Jacques Lemercier]] - wykształcony we Włoszech nadworny architekt Ludwika XIII. Jego dzieła cechują się, w porównaniu z architekturą Włoch, znacznym uproszczeniem bryły. Szczególną uwagę kieruje na wygodne rozwiązanie wnętrz i ich bogaty wystrój. Zbudował Richelieu zamek w Poitou (ok. [[1627]] r.) oraz pałac Cardinal (później [[Palais-Royal|Royal]]) w Paryżu (ok. [[1629]]). Pracował także przy rozbudowie [[Luwr]]u. Do dzieł sakralnych Lemerciera należą:
** zbudowany w latach [[1635]]-[[1656]] kościół Uniwersytecki [[Sorbona|Sorbony]]. Jest to budynek zaprojektowany na planie [[krzyż grecki|krzyża greckiego]] z dużą kopułą opartą na bębnie i zwieńczoną wysmukłą [[latarnia (architektura)|latarnią]]. Wnętrze jest połączone z czterema dużymi kaplicami umieszczonymi pomiędzy ramionami krzyża.
** kościół Sant-Roch w Paryżu.
* [[François Mansart]] - architekt królewski, który w swoich pracach starał się propagować rodzime tradycje, a dekoracyjne detale traktować tylko jako uzupełnienie budowli. Do pierwszych jego prac należy przebudowa zamku Blois ([[1635]]-[[1638]] skrzydło Gastona Orleańskiego). Znaczącym dziełem dla architektury jest budowa pałacyku Maison-sur-Seine (Maison Laffitte) pod Paryżem ([[1642]] - [[1650]]), gdzie zastosował rzut poziomy w kształcie podkowy a ogród umieścił za budynkiem. Rozwiązanie to umożliwiło znacznie lepsze oświetlenie wnętrz i z czasem upowszechniło się w całej Europie. Inne projekty Mansarta to pałac De-la-Vrillerie, elewacje pałacu Carnavalet w Paryżu. Do dzieł sakralnych należą: paryskie kościoły NPMarii i Val-de-Grâce (ok. [[1645]], ukończony przez Lemerciera) - zbudowane na planach centralnych i zwieńczone kopułami.
* [[Louis Le Vau]] - rozbudował schemat wiejskiej rezydencji zapoczątkowany przez Mansarta wprowadzając dużą, eliptyczną lub okrągłą salę w centralnej części planu z zejściem do ogrodu. Sala poprzedzona jest od frontu dużym [[hall (budownictwo)|hallem]], do którego przylegają dwie klatki schodowe. Rozwiązanie takie zastosował m. in. w pałacyku [[Vaux-le-Vicomte]] na zamówienie [[Nicolas Fouquet|Nicolasa Fouqueta]] ([[1656]]-[[1661]]). Inne dzieła Le Vau to: [[Hôtel Lambert (budynek)|Hôtel Lambert]] ([[1640]]-[[1648]]), Hôtel Lauzun, Collège Mazarin; pracował przy rozbudowie Luwru (od [[1655]]), północnego skrzydła pałacu [[Tuilerie]] i [[Pałac wersalski|Wersalu]] ([[1661]]-[[1670]]).
 
Kierunek włosko-barokowy reprezentuje [[Charles Lebrun]], architekt, rzeźbiarz i malarz. Pracował na zlecenie Ludwika XIV zdobiąc wnętrza pałaców Vax-le-Vicomte ([[1658]]- [[1661]]), Hôtelu Lambert ([[1650]]-1658), Luwru (Galeria Apollina ok. [[1680]]) i Wersalu (Galeria Zwierciadlana, Salony Wojny i Pokoju, architektura ogrodowa oraz nieistniejące Schody Ambasadorów [[1678]]-[[1690]]). Jego twórczość to przede wszystkim doskonale skomponowane z wnętrzem dekoracje. Wprowadza gęsty podział płaszczyzn [[ściana (budownictwo)|ścian]], [[sufit]]ów i [[posadzka|posadzek]]. Obramowania stolarskie, [[cokół (architektura)|cokoły]], belkowania zdobi precyzyjnymi [[ornament (sztuka)|ornamentami]] złożonymi z drobnych elementów. Pomiędzy nimi umieszcza obrazy, gobeliny, obicia.
 
Na zlecenie Ludwika XIV pracował także przedstawiciel baroku klasycznego, lekarz i architekt [[Claude Perrault]]. Jego największym dziełem był projekt wschodniej fasady Luwru ([[1667]]-[[1670]]) utrzymanej w stylu nawiązującym do [[palladianizm]]u. Powyżej poziomu parteru, który optycznie stanowi cokół bryły, umieścił [[kolumnada|kolumnadę]] w [[wielki porządek|wielkim porządku]] zwieńczoną ażurową [[attyka (architektura)|attyką]]. Płaszczyznę akcentują trzy [[ryzalit]]y umieszczone na narożach i w osi fasady.
 
Do czołowych przedstawicieli francuskiego baroku należał [[Jules Hardouin-Mansart]]. W [[1677]] r. Ludwik XIV jemu powierzył kierowanie pracami przy rozbudowie Wersalu. Współpracując z Lebrunem w latach [[1678]]-[[1689]], kontynuował dzieło Le Vau nad powiększeniem pałacu. W skrzydle północnym zaprojektował teatr dworski i dwupoziomową kaplicę pałacową ([[1698]]-[[1710]]). Kaplicę w latach [[1708]]-[[1710]] wyposażył jego uczeń [[Robert de Cotte]]. Dziełem Mansarta były także inne, mniejsze budowle, wchodzące w skład zespołu pałacowego:
* Wielkie Stajnie – zbudowane w latach [[1679]]-[[1689]]
* Oranżeria [[1681]]-[[1689]]
* pałacyk [[Grand Trianon]], zbudowany dla [[Markiza de Maintenon|markizy de Maintenon]] w latach [[1687]]-[[1688]] i ukończony przez de Cotte'a.
Inne, znane dzieła Mansarta to:
* kościół św. Ludwika w Paryżu, zbudowany na terenie obiektu mieszczącego dom i szpital dla inwalidów zaprojektowanego przez [[Libéral Bruant|Libéral Bruant'a]]. Kościół nazywany jest powszechnie [[Tum Inwalidów|Tumem Inwalidów]] ([[1679]]-[[1706]])
* przebudowa pałacu w Chantily ([[1684]]-[[1686]])
* kościół Notre Dame w Wersalu ([[1684]]-[[1686]])
* prace przy modernizacji urbanistyki Paryża - Place des Victoires ([[1686]]-[[1687]]) i Place Vendôme ([[1698]]-[[1701]]).
Zespół pałacowo-ogrodowy Wersalu powszechnie jest uznawany za najlepsze dzieło francuskiego renesansu. Ogród został zaprojektowany przez [[André Le Nôtre]], twórcę barokowego [[ogród francuski|ogrodu francuskiego]].
 
Architektura rokoko znacznie odbiega od surowszego nurtu klasycyzującego baroku, nie przypomina także rzeźbiarskich form ukształtowanych we Włoszech. Charakterystyczne cechy rokoka to przede wszystkim lekkość i swoboda kompozycji. Architekci rozwiązują płaszczyzny ścian i sufitów jako całość. Powierzchnia ścian dzielona jest na poszczególne, pola ([[panneau]]) w postaci prostokątów, których naroża są często zaokrąglone. Pola otrzymują obramowania z delikatnie rzeźbionych ornamentów w postaci linearnych, często asymetrycznie skomponowanych [[plecionka|plecionek]], wici, [[arabeska (ornament)|arabeski]] o motywach inspirowanych światem roślinnym, kształtem muszli i falującej wody ([[rocaille]]). Pomiędzy poszczególnymi polami wkomponowane są płaszczyzny drzwi z [[supraporta]]mi, okien i luster, które także otrzymują ozdobne ramy. Dolną część ścian pokrywa się boazerią a pola podziału wypełniają malowidła lub ozdobne tkaniny. Dominuje pastelowa paleta barw o kolorach jasnoróżowych, kości słoniowej, jasnoliliowej, błękitnej, jasnozielonej, białej, złotej i srebrnej. Lekkie meble o dekoracyjnych profilach i porcelanowe drobiazgi dopełniają wnętrze tworząc pogodny nastrój. Najbogatszymi elementami elewacji stają się ślusarskie detale balustrad, krat i ogrodzeń.
 
Na dworze Filipa Orleańskiego działał niderlandzki architekt i dekorator wnętrz [[Gilles Marie Oppenordt]]. Jego prace są związane ze zmianami wystroju wnętrz pałacu w [[Villers-Cotterêts]] oraz kilku kościołów w Paryżu. W swoich projektach w miejscu pilastrów i [[belkowanie|belkowań]] wprowadził ozdobne, zawiłe elementy [[sztukateria|sztukatorskie]] w postaci dekoracyjnych pasów, [[girlanda|girland]], [[feston]]ów. W podobnym kierunku podąża także Robert de Cotte.
 
Czołowym przedstawicielem rokoko był [[Juste Aurèle Meissonier]]. Projektant funkcjonalnych rozwiązań domów mieszkalnych i bogato dekorowanych wnętrz. W jego pracach występują sale o zaokrąglonych narożach i balkony o falujących liniach. Ozdobą płaszczyzn są asymetryczne ornamenty przechodzące z wici roślinnych w linie o niesprecyzowanym kształcie układające się w skomplikowane kratki, koronki, muszelki. Zaprojektował także fasadę kościoła St-Suplice w Paryżu. Ta praca, jako zbyt odbiegająca od zrównoważonych fasad francuskich budowli, nie została zrealizowana.
 
== Literatura ==
* Tadeusz Broniewski, ''Historia architektury dla wszystkich'', Wydawnictwo Ossolineum, 1990 r.
* ''Sztuka baroku'', red. Rolf Toman, Kōln: Kōnemann 2000
* ''Sztuka Świata'', t. 7, praca zbiorowa, Wydawnictwo Arkady, 1994 r.
* David Watkin, ''Historia architektury zachodniej'', Wydawnictwo Arkady 2006 r. ISBN 83-213-4178-0
'''Zobacz też:''' [[przegląd zagadnień z zakresu architektury]], [[historia architektury]]
 
== Zobacz też ==
'''Zobacz też:''' [[przegląd zagadnień z zakresu architektury]], [[historia architektury]]
 
[[Kategoria:Architektura Francji|Barokowa we Francji, architektura]]
[[Kategoria:Architektura baroku|Fr]]
[[Kategoria:Architektura Francji|Barokowa we Francji, architektura]]
 
[[en:French Baroque architecture]]