Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 37 bajtów, 10 lat temu
WP:SK, iucn id
{{Zwierzę infobox|Nazwa zwyczajowa=Gaur
|Nazwa zwyczajowa=Gaur
|Łacińska=''Bos gaurus''
|Zoolog=[[Charles Hamilton Smith|Hamilton Smith]], 1827
|Typ=[[kręgowce]]
|GromadaTyp=[[ssakikręgowce]]
|PodgromadaGromada=[[ssaki żyworodne]]
|Podgromada=[[ssaki żyworodne]]
|Szczep=[[łożyskowce]]
|RządSzczep=[[parzystokopytnełożyskowce]]
|RodzinaRząd=[[krętorogieparzystokopytne]]
|PodrodzinaRodzina=[[Bovinaekrętorogie]]
|RodzajPodrodzina=''[[BosBovinae]]''
|Rodzaj=''[[Bos]]''
|Gatunek=gaur
|Obrazek=GaurLyd2.png
|Status_IUCN=VU
|Mapa=
|IUCN_id=2891
|Commons=Bos frontalis
|Mapa=
|Commons=Bos frontalis
}}
 
'''Gaur''' (''Bos gaurus'') - duży, ciemny wół występujący w [[Azja Południowa|Azji południowej]] i [[Azja Południowo-Wschodnia|Azji południowo-Wschodniej]]. Największe populacje są spotykane współcześnie w Indiach. Nazywają go seladang lub w kontekście turystycznym safari indyjskim bizonem, który jest pod względem technicznym niepoprawne. Jest największym gatunkiem dzikiego [[bydło|bydła]], większym niż azjatycki dziki [[bawół wodny]] i [[bizon]]. Udomowioną formę gaura nazywa się gayal lub mithun.
 
== Występowanie i biotop ==
Występują w [[Azja Południowa|południowej]] i [[Azja Południowo-Wschodnia|południowo-wschodniej Azji]]. Zwierzęta te zamieszkują tropikalne lasy do wysokości 2000 [[n.p.m.|m n.p.m.]]. Preferują miejsca gęsto porośnięte [[bambus]]ami, krzewami i niskimi drzewami.
 
== Wygląd ==
Tułów jest pokryty krótką, gładką sierścią o kolorze szaro- lub rudobrązowym. Dojrzałe samce są wyraźnie ciemniejsze od samic. Cielęta rodzą się nieco jaśniejsze od ich matek, kolor dorosłych samic osiągają do roku. Byczki zaczynają ciemnieć w wieku 2,5-3 lat. Spód ciała jest rozjaśniony (w tonacji rdzawej). Przednie kończyny są białe do nadgarstków, tylne do [[staw (anatomia)|stawów]] skokowych. Nad łopatkami znajduje się wyraźny garb (u dorosłych samców w dobrej kondycji imponująco, wręcz monstrualnie, umięśniony). Na spodniej stronie szyi zwisa fałd luźnej skóry. Wykrzywione ku górze rogi osadzone są na dużej głowie. Rogi samców są nieco większe niż u samic (grubsze u nasady) i nieco inaczej gięte. Ogon długi, zakończony kępą ciemnego włosia.
 
=== Informacje ogólne ===
'''[[Wysokość w kłębie]]''':<br />
170-210 [[centymetr|cm]]<br />
Około 20 lat.<br />
 
== Tryb życia ==
Gaury prowadzą osiadły tryb życia. Dobierają się w stada liczące najczęściej 10 do 12 osobników.<br />
[[GrafikaPlik:Bos gaurus.jpeg|left|250px|thumb|Gaury]]
 
=== Pokarm ===
Zwierzęta te żywią się trawą i liśćmi. Często pasą się razem z bydłem domowym, jednak nie są odporne na choroby roznoszone przez zwierzęta domowe ([[pryszczyca]], [[pomór bydła]]).
 
=== Rozmnażanie ===
Latem byki stają do walk o samice. Najpierw stają do siebie bokiem, mając nadzieję, że ich garb przestraszy przeciwnika. Kiedy to nie skutkuje, zderzają się rogami. Po zapłodnieniu wszystkich krów w swoim rewirze samiec odchodzi, aby wieść samotne życie, jednak czasami przebywa w okolicy broniąc samic przed niebezpieczeństwem.<br />
Ciąża trwa ok. 270 dni. Młode rodzą się wiosną, z dala od stada. Po przyjściu na świat młode jest już dobrze rozwinięte. Po kilku dniach matka przyprowadza cielę do stada. W wieku trzech lat młody samiec opuszcza grupę i dołącza do swoich rówieśników.<br />
Samica osiąga dojrzałość płciową w wieku 3, a samiec 6 lat.
 
=== Udomowienie ===
Udomowioną formą gaura jest [[gajal]] (''Bos frontalis'')<ref>Nazwa uznana decyzją Międzynarodowej Komisji Nomenklatury Zoologicznej, 2003 (zob. [[Zasady tworzenia nazw systematycznych#Wyjątki]])</ref>. Występuje w różnych maściach; szarej, szarobrunatnej, brunatnej do czarnej (najczęściej maść czysto czarna). Charakterystyczne (analogicznie do dzikiej formy) białe do nadgarstków przednie i do stawów skokowych tylne kończyny. Często występują białe odmiany barwne na czole oraz podbrzuszu. Posiada nieco inaczej ukształtowane i bardziej masywne rogi niż u dzikiego gaura. Należy jednak zaznaczyć, że gajal nie jest czystą udomowioną formą dzikiego gaura. Gajal posiada domieszkę krwi lokalnych odmian bydła typu zebu. Jako forma udomowiona nie powstał on w zamierzonym przez człowieka i z natury bardzo długim procesie udomawiania lecz zupełnie przypadkowo i spontanicznie. Zdarzało się (i zdarza się także obecnie), że samice bydła domowego wypasanego w dżungli były kryte przez byki dzikiego gaura. Ponieważ samice z takiego kojarzenia są płodne, możliwe było dalsze krzyżowanie się takich samic-mieszańców z gaurem. Po przekroczeniu 75 % krwi gaura także samce-mieszańce stawały się płodne. Zostało to wykorzystane przez miejscową ludność i utrwalona i wyselekconowana została forma w pełni płodnego i przekazujacego wiernie dalej swoje cechy na potomstwo mieszańca gaura (nieco powyżej 75 % krwi gaura) i bydła typu zebu (nieco poniżej 25 % krwi bydła domowego) nazywanego obecnie gajalem. Przedstawiony powyżej proces tworzenia nowej formy bydła domowego, w przypadku gajala zupełnie nie zamierzony przez człowieka i przypadkowy, został w pełni świadomie powtórzony przez naukowców w [[USA]]. podczas tworzenia formy bydła catallo. Bydło to w pełni płodne i wiernie przekazujące dalej swoje cechy na potomstwo posiada nieco powyżej 75 % krwi bydła domowego i nieco poniżej 25 % krwi dzikiego bizona. Odznacza się ono niespotykaną żywotnością oraz odpornością na choroby i niekorzystne warunki klimatyczno-żywieniowe. Pomimo powyższych zalet bydło catallo nie zdobyło uznania hodowców amerykańskich. Bardziej ekonomiczna jest w chwili obecnej kontrolowana w pełni hodowla, utrzymywanych na terenach ogrodzonych, dzikich bizonów. W przeciwieństwie do catallo, gajal jest tradycyjnie i masowo utrzymywany przez autochtonów (stosuje się wolny wypas w dżungli).
 
== Ochrona ==
W połowie XX w. z powodu wycinki lasów zginęło wiele osobników z tego właśnie gatunku. W niektórych regionach gaury musiały zmienić tryb życia na nocny. [[Berliński ogród zoologiczny]] zajmuje się wpisywaniem do międzynarodowej księgi gatunkowej osobników urodzonych w niewoli.
 
== Inne ==
* gaur przesypia łącznie około godziny dziennie
* fałd zwisający z dołu szyi umożliwia odprowadzanie nadmiaru ciepła z organizmu
* naturalny wróg gaura, [[tygrys]], atakuje czasami dorosłego byka
 
{{Przypisy|stopień= ====}}
==== Przypisy ====
<references/>
 
[[Kategoria:Krętorogie]]