Zamach na Gabriela Narutowicza: Różnice pomiędzy wersjami

m
Ujednolicenie szablonów Wikisource i Wikiźródła
m (Ujednolicenie szablonów Wikisource i Wikiźródła)
Rano do marszałka Rataja przyszedł poseł [[Edward Dubanowicz]] z pytaniem, czy marszałkowi jest wiadome, że Narutowicz w Szwajcarii określił się jako bezwyznaniowy, a w związku z tym, że przysięga jest składana na [[Ewangelia|Ewangelię]], może to być [[świętokradztwo]]<ref name="Ruszczyc146">M. Ruszczyc, ''Strzały w Zachęcie'', Katowice 1987, s. 146</ref>. Marszałek Rataj nie uwzględnił jednak protestu posła Dubanowicza<ref name= "Przewodnik katolicki" />.
 
{{WikiźródłaWikisource|tekst=nie|Protokół z zaprzysiężenia Gabriela Narutowicza na urząd Prezydenta RP, 11 grudnia 1922 roku}}
W tym czasie na ulicach endecja prowadziła ''walkę o narodowy charakter państwa''<ref name="Ruszczyc147">M. Ruszczyc, ''Strzały w Zachęcie'', Katowice 1987, s. 147</ref><ref>{{cytuj stronę| url = http://www.nacjonalista.pl/encyklopedia.php?id=19 | tytuł = Portal Narodowy-Radykalny Nacjonalista.pl - encyklopedia - biogram Eligiusza Niewiadomskiego | data dostępu = 19 lutego 2009| autor = | język =}}</ref>. Wszystkie przejścia do budynku Sejmu zostały zablokowane. Planowano uniemożliwić prezydentowi przybycie na czas, co mogłoby zostać uznane za nieprzyjęcie godności prezydenta i jednocześnie zatrzymać i nie przepuścić posłów, aby Narutowicz nie miał przed kim składać przysięgi. W tłumie przebywali posłowie prawicy i wskazywali, kto ma być zatrzymany. Policja zachowywała przy tym postawę bierną i nie reagowała na działania prawicowych bojówek.
 
=== Wizyta w ''Zachęcie'' i zamach ===
[[Plik:E Niewiadomski.jpg|thumb|250px|Eligiusz Niewiadomski — zabójca pierwszego prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej]]
{{WikiźródłaWikisource|tekst=nie|Komunikat Polskiej Agencji Telegraficznej o zamordowaniu prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Gabriela Narutowicza}}
Od kardynała [[Aleksander Kakowski|Kakowskiego]], prezydent Gabriel Narutowicz udał się do ''Zachęty'' samochodem, w towarzystwie szefa kancelarii Stanisława Cara. Przejazd [[Ulica Nowy Świat w Warszawie|Nowym Światem]] zajął kilka minut. Prezydent był w znakomitym nastroju, a przechodnie na ulicy witali go spokojnie.
 
W nocy z [[16 grudnia|16]] na [[17 grudnia]] w mieszkaniu [[Jerzy Iwanowski|Jerzego Iwanowskiego]] doszło do spotkania działaczy [[Polska Partia Socjalistyczna|PPS]] ([[Ignacy Daszyński]], [[Rajmund Jaworowski]], [[Jędrzej Moraczewski (polityk)|Jędrzej Moraczewski]], [[Adam Szczypiorski]], [[Tadeusz Hołówko]]) z wojskowymi (Kazimierz Stamirowski, Adam Włoskowicz). W późnych godzinach nocnych na spotkanie przybył [[Norbert Barlicki]] wracający z narady z udziałem Józefa Piłsudskiego, Macieja Rataja i Władysława Sikorskiego. Barlicki miał przekazać zebranym informację o decyzji tworzenia rządu przez Władysława Sikorskiego i opinię Piłsudskiego , który miał wypowiedzieć się przeciw ''nierozważnym akcjom'', gdyż ''Polski nie stać (..) na jakiekolwiek zaostrzanie walk wewnętrznych''. W uspokojeniu nastrojów pomogli także [[Ignacy Daszyński]] i [[Stanisław Thugutt]]. Dzięki swojemu autorytetowi opanowali oni odwetowe nastroje w swoich środowiskach<ref name="roszkowski147" /><ref name="brzozasowa270">Cz. Brzoza, A. L. Sowa ''Historia Polski 1918-1945'', Kraków, 2006 s. 270</ref>.
 
{{WikiźródłaWikisource|tekst=nie|Obwieszczenie o zamordowaniu prezydenta Gabriela Narutowicza z 16 grudnia 1922}}
[[Ludwik Darowski]] wydał obwieszczenie zawiadamiające społeczeństwo o zamordowaniu prezydenta Gabriela Narutowicza, w którym określił zbrodnię jako ''ohydną'' i wezwał jednocześnie do zachowania spokoju i powagi<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.polona.pl/dlibra/doccontent2?id=14693 | tytuł = Obwieszczenie o zamordowaniu prezydenta Gabriela Narutowicza - 16 grudnia 1922 | data dostępu = 18 lutego 2009 | autor = Ludwik Darowski | język = pl}}</ref>.
 
Sikorski wystosował odezwę do narodu wzywającą – pomimo oczywistego oburzenia społeczeństwa faktem zamachu na najważniejszą osobę w państwie – do zachowania spokoju i porządku prawnego. Zadeklarował też, że jako ''karny żołnierz'', po objęciu steru rządów z całą bezwzględnością strzegł będzie spokoju wewnętrznego, a winni skrytobójczego mordu otrzymają zasłużoną i przewidzianą prawem karę.
 
{{WikiźródłaWikisource|tekst=nie|Odezwa Ministra Spraw Wojskowych gen. Kazimierza Sosnkowskiego do żołnierzy - zgon Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej}}
Minister spraw wojskowych gen. [[Kazimierz Sosnkowski]] wydał [[17 grudnia]] [[1922]] odezwę w związku z zabójstwem prezydenta Gabriela Narutowicza<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko= Hirsz | imię=Zbigniew J. | inni= | tytuł= II Rzeczpospolita. Historia ustroju i prawa polskiego (źródła i materiały) | data=1973 | wydawca= Wydawnictwo Stowarzyszenia Absolwentów Wydziału Prawa Uniwersytetu w Białymstoku | miejsce=Warszawa | isbn= 83-86137-08-8 | strony=}}</ref><ref>{{cytuj stronę| url = http://temida2.uwb.edu.pl/1994/185-1994-006.html?start=1 | tytuł = Wydawnictwo Stowarzyszenia Absolwentów Wydziału Prawa Uniwersytetu w Białymstoku – Nr 53 | data dostępu = 12 stycznia 2009 | autor = Prof. dr hab. Marian Kallas | język =}}</ref><ref>{{cytuj stronę| url = http://www.caw.wp.mil.pl/biuletyn/b25/b25_8.pdf | tytuł = Centralne Archiwum Wojskowe - Prezydent Gabriel Narutowicz w zbiorach Centralnego Archiwum Wojskowego | data dostępu = 18 lutego 2009| autor = Janusz Gzyl | język = pl}}</ref>.
 
 
=== Egzekucja ===
{{WikiźródłaWikisource|tekst=nie|Wyrok w sprawie zamachu na prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 grudnia 1922 roku}}
Eligiusz Niewiadomski nie wniósł apelacji od wyroku, której termin minął 27 stycznia 1923<ref>M. Ruszczyc, ''Strzały w Zachęcie'', Katowice 1987, s. 247</ref>. 14 stycznia przesłał do Sądu Okręgowego pismo, w którym oznajmiał, że wyrok przyjmuje, a wszelkie podania o ułaskawianie powinny być uważane za złożone bez jego wiedzy i wbrew jego woli. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej [[Stanisław Wojciechowski]] nie skorzystał z przysługującego mu prawa łaski, stwierdzając: ''zbadałem dokumenty, ale w nich, ani w mojej duszy nie mogę znaleźć powodu, by zmienić wyrok sądu''<ref name="gorzkachwała174">R. M. Watt, ''Gorzka chwała'', Warszawa 2007, s. 174</ref><ref name="brzozasowa270" />.
 
186 891

edycji