Dolina Wielicka: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 2825 bajtów ,  10 lat temu
uzupełnienie opisu, bibliografii i grafiki, utworzenie nowych podsekcji, drobne redakcyjne
(uzupełnienie opisu, bibliografii i grafiki, utworzenie nowych podsekcji, drobne redakcyjne)
[[Plik:Dolina Wielicka a1.jpg|thumb|250px|Wyżnia Wielicka Polana]]
[[Plik:Velicke pleso from above Velicky vodopad.jpg|thumb|250px|Wielicki Staw i Śląski Dom]]
[[Plik:Dolina Wielicka.JPG|thumb|250px|Górne partie Doliny Wielickiej, [[Długi Staw Wielicki|Długi Staw]] (Dlhé pleso)]]
[[Plik:GulatyDolina kopecWielicka in Kvetnicaa4.jpg|thumb|250px|Wyżni Wielicki Ogród]]
[[Plik:Velicky vodopad over Velicke pleso II.jpg|thumb|250px|Wielicka Siklawa nad Wielickim Stawem]]
{{Commons|Velická dolina}}
 
'''Dolina Wielicka''' ([[język słowacki|słow.]] ''Velická dolina'') – [[Tatry|tatrzańska]] [[dolina walna]] położona na terenie [[Słowacja|Słowacji]], po południowej stronie grani [[Tatry Wysokie|Tatr Wysokich]]. Należy do mniejszychdwu najmniejszych dolin walnych, ma tylko ok. 6,0 km długości i 5,7 km² powierzchni. Jest otwarta w kierunku południowo-wschodnim.
 
==== Topografia ====
* od zachodu z [[Dolina Batyżowiecka|Doliną Batyżowiecką]] (''Batizovská dolina''), rozdziela je masyw [[Gerlach]]a (''Gerlachovský štít'') po szczyt [[Mały Gerlach|Małego Gerlacha]] (''Kotlový štít''), z [[Gerlachowski Kocioł|Gerlachowskim Kotłem]] (''Gerlachovský kotol''), rozdziela je ramię Małego Gerlacha ze szczytem [[Ponad Ogród Turnia]] (''Kvetnicová veža'', 2433 m [[n.p.m.]]), oraz z [[Dolina Stos|Doliną Stos]] (''Hromadná dolina''), oddzieloną Gerlachowskim Grzbietem.
 
==== StawyOpis doliny ====
PowyżejJest dolnej,otwarta zalesionejw częścikierunku południowo-wschodnim. Dolna część doliny to płytki, zalesiony rów wcięty w grubą powłokę [[morena|morenową]]. W górnej części znajdują się ułożone tarasowo kolejne jej partie. Pierwszy próg, tzw. [[Mokra Wanta (Dolina Wielicka)|Mokrą Wantę]] (''Večný dážď''), uatrakcyjniają spadające [[Wielicka Siklawa|Wielicką Siklawą]] (''Velický vodopád'') wody [[Wielicka Woda|Wielickiej Wody]] (''Velický potok''). Kolejne piętra dzielą się na mniejsze kotlinki: [[Wielicki Ogród]] (''Kvetnica''), [[Wyżni Wielicki Ogród]] (''Horná Kvetnica'') i [[Wielicki Kocioł]] (''Velická kotlina''). W dolinie znajdowały się dwie, obecnie zarastające już polany: [[Niżnia Wielicka Polana]] i [[Wyżnia Wielicka Polana]].
 
W dolinie znajduje się kilka stawów. Największy z nich [[Wielicki Staw]] (''Velické pleso'') położony na wysokości 1665,5 m ma powierzchnię ok. 2,0 ha i głębokość 5,0 m. Nad jego brzegiem znajduje się górski [[Hotel górski "Śląski Dom"|hotel Śląski Dom]] (''Sliezsky dom''), wybudowany pod koniec XIX wieku przez sekcję śląską [[Karpathenverein|Węgierskiego Towarzystwa Karpackiego]]. W wyższych partiach znajdują się kolejne stawy: [[Kwietnicowy Staw]] (''Kvetnicové pleso''), [[Długi Staw Wielicki|Długi Staw]] (''Dlhé pleso'') o powierzchni 0,6 ha i głębokości 6,0 m, leżący na wysokości 1929 m, [[Górne Kwietnicowe Stawki]] (''Horné Kvetnicové plieska'') oraz [[Wielickie Oka]] (''Velické plieska'') pod ścianami Wielickiego Szczytu.
==== Stawy ====
 
W dolinie znajduje się kilka stawów. Największy z nich [[Wielicki Staw]] (''Velické pleso'') położony na wysokości 1665,5 m ma powierzchnię ok. 2,0 ha i głębokość 5,0 m. Nad jego brzegiem znajduje się górski [[Hotel górski "Śląski Dom"|hotel Śląski Dom]] (''Sliezsky dom''), wybudowany pod koniec XIX wieku przez sekcję śląską [[Karpathenverein|Węgierskiego Towarzystwa Karpackiego]]. W wyższych partiach znajdują się kolejne stawy: [[Kwietnicowy Staw]] (''Kvetnicové pleso''), [[Długi Staw Wielicki|Długi Staw]] (''Dlhé pleso'') o powierzchni 0,6 ha i głębokości 6,0 m, leżący na wysokości 1929 m, [[Górne Kwietnicowe Stawki]] (''Horné Kvetnicové plieska'') oraz [[Wielickie Oka]] (''Velické plieska'') pod ścianami Wielickiego Szczytu.
==== Nazewnictwo ====
Nazwa doliny pochodzi od miejscowości Wielka na [[Spisz]]u, nie wiadomo jednak, co oprócz potoku łączyło dolinę z tą miejscowością, jej tereny wypasane były bowiem przez mieszkańców miejscowości [[Gierlachów]], Młynica i [[Wielki Sławków]]. W literaturze najpierw pojawiła się niemiecka nazwa doliny Fölker-Grund (1800 r.), później jako Felka-Thal, Felkaerthal, Felkerthal i inne. Od niemieckiej nazwy powstały w latach 1860-1868 polskie nazwy tej doliny: Dolina Felki, Dolina Felka, Felka. Od 1867 zaczęto stosować nazwę Wielka Dolina. [[Bronisław Gustawicz]] w 1883 zwrócił uwagę, że prawidłowo powinno się stosować nazwę pochodzącą od słowackiego nazewnictwa, a więc Wielicka Dolina, taką też nazwę upowszechnił w swoich przewodnikach [[Walery Eljasz-Radzikowski]] i przyjęła się w polskim nazewnictwie.
 
==== Historia ====
Pierwsi ludzie pojawili się w dolinie już w czasach prehistorycznych, od dawna też penetrowali ją góralscy myśliwi polujący na kozice i świstaki licznie występujące na [[Sucha Kopa (Dolina Wielicka)|Suchej Kopie]]. Od XVIII zwiedzali dolinę botanicy i geolodzy, w 1751 naukowa wiedeńska wyprawa dotarła aż pod [[Polski Grzebień]]. Od połowy XIX zaczęli dolinę zwiedzać turyści, początkowo zwykle konno przyjeżdżając nad Wielicki Staw. Z słynnego Wielickiego Ogrodu zrywali bukiety kwiatów, szczególnie popularnych wówczas [[pełnik alpejski|pełników alpejskich]]. Wschodnią część doliny przez dłuższy czas dzierżawił dla myśliwskich celów doktor [[Miklós Szontagh]]. Coraz częściej zaczęli też przybywać turyści z Polski przez przełęcz Polski Grzebień. Wrocławska Sekcja Śląska [[Karpathenverein|Węgierskiego Towarzystwa Karpackiego]] (MKE) wybudowała w dolinie drogi i szlaki turystyczne. W 1912 w wylocie doliny zbudowano pierwszą w Tatrach stałą skocznię narciarską. Nad brzegiem Wielickiego Stawu wybudowano schronisko turystyczne (tzw. schronisko Blásyego). Obecnie istniejący górski [[Hotel górski "Śląski Dom"|hotel Śląski Dom]] (''Sliezsky dom''), wybudowany pod koniec XIX wieku przez sekcję śląską MKE jest trzecim już z kolei schroniskiem w tej dolinie. Dolina należy do bardziej znanych turystom i jest często odwiedzana. Od 1986 do 1993 zginęły w niej 54 osoby.
 
==== Szlaki turystyczne ====
{{Bibliografia start}}
# {{Cytuj książkę | nazwisko= Nodzyński | imię=Tomasz | nazwisko2= Cobel-Tokarska | imię2=Marta | tytuł= Tatry Wysokie i Bielskie: polskie i słowackie | data=2007 | wydawca=ExpressMap | miejsce=Warszawa | isbn=978-83-60120-88-0 | strony=}}
#{{Cytuj książkę |imię=Zofia |nazwisko= Radwańska-Paryska |imię2=Witold Henryk |nazwisko2= Paryski|tytuł= Wielka Encyklopedia Tatrzańska|miejsce=Poronin|wydawca= Wyd. Górskie|miejsce= |rok=2004 |isbn = 83-7104-009-1 }}
#{{Cytuj książkę|imię=Józef |nazwisko=Nyka |autor link= Józef Nyka |tytuł=Tatry słowackie. Przewodnik. Wyd. II |miejsce=Latchorzew |rok=1998 |wydawca=Wyd. Trawers |isbn= 83-901580-8-6 }}
{{Bibliografia stop}}
 
127 257

edycji