Państwo stanowe: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 3 bajty ,  11 lat temu
WP:SK, drobne redakcyjne
m (błąd interpunkcyjny)
(WP:SK, drobne redakcyjne)
'''Państwo stanowe''' ([[język niemiecki|niem.]] ''Freie Standesherrschaft'') – jednostka podziału terytorialnego istniejąca na [[Śląsk]]u od końca [[XV wiek]]u.
 
== Powstanie ==
Z biegiem stuleci wygasły śląskie rody książęce, np. [[Piastowie]], [[Przemyślidzi]]. Zdarzało się wówczas, że księstwa lub ich części trafiały w ręce osób nie pochodzących z dynastii panujących. Władcy ci nie byli [[książę|książętami]]tami. Nazywano ich „panami” lub „wolnymi panami”. Pierwsze państwa stanowe powstały za rządów króla węgierskiego (i tytularnego króla Czech) [[Maciej Korwin|Macieja Korwina]], który zajął część [[Śląsk]]a. Z upływem dziesięcioleci powiększająca się grupa panów podzieliła się na dwie mniejsze: panów stanowych (władających niższymi państwami stanowymi) oraz wyżej stojących wolnych panów stanowych (do nich należały wolne państwa stanowe).
 
== Uprawnienia ==
 
==Uprawnienia==
Wolne państwa stanowe były „…''na podstawie specjalnych przywilejów wyłączone z ogólnej administracji i jurysdykcji'', (…) [a ich] ''właściciele podlegali bezpośrednio cesarzowi, z pominięciem książąt i starostów. Wolni panowie stanowi mieli swe sądowe forum tylko przed panującym lub przed praską izbą apelacyjną i zasiadali w sejmie śląskim w kurii książęcej. Od sytuacji książąt różniło ich w sejmie jedynie to, że posiadali oni wszyscy łącznie jeden głos (wotum), gdy tymczasem każdy z książąt rozporządzał własnym odrębnym głosem''…” . Cesarz władał Śląskiem jako król Czech, gdyż Śląsk należał do Czech już od XIII w. a od [[1526]] r. [[Władcy Czech|królami Czech]] byli [[Habsburgowie]], którzy nosili również koronę cesarską i byli [[Władcy Węgier|królami Węgier]].
 
Na Śląsku istniała jeszcze kategoria wolnych lenn zamkowych. W przeciwieństwie do wolnych państw stanowych nazywanych stanami większymi (zob. wyż.), wolne lenna zamkowe zwano stanami mniejszymi (''status minores''). „…''Sytuacja ich wobec monarchy była identyczna jak wolnych państw, tzn. nie były podporządkowane żadnemu z księstw, w którego granicach leżały. Nie były one jednak reprezentowane w sejmie przez swoich właścicieli, tak jak wolne państwa stanowe. W [[1740]] r. liczono ich na Śląsku dwadzieścia cztery''."
 
(cytaty wg: Historia Śląska, t. I, cz.III…, s. 472.)
 
== Państwa stanowe ==
[[GrafikaPlik:POL Wodzisław mapa państwa stanowego.jpg|thumb|Fragment mapy J.W. Wielanda z 1736 r.roku ukazującej państwa stanowe na [[Górny Śląsk|Górnym Ślasku]] - [[Wodzisław Śląski|Wodzisławskie Państwo Stanowe]]]]
[[Plik:Status maiores Bilicensis Superiorem Silesiam AD1746.jpg|thumb|Fragment mapy Śląska autorstwa J.B. Hommanna z 1746 r. – [[Państwo bielskie]]]]
=== Na Śląsku ===
* [[Syców|sycowskie]] (Groß-Wartenberg) 1489 - 1830 (1945)
* [[Milicz|milickie]] (Militsch) od 1494
* [[Żmigród|żmigrodzkie]] (''Trachenberg'') 1492 - 1830 (1945)
* [[Wodzisławskie Państwo Stanowe|Wodzisławskie Państwo Stanowe]] (''Vladislaviensis lub Loslauviensis'') [[1502]]-[[1742]]
* [[Pszczyna|Pszczyńskie Wolne Państwo Stanowe]] (''Pleß'') 1517
* [[Goszcz]] (''Goschütz'') 1670 - 1830 (1945)
* [[Bytom|ziemia bytomska]]{{fakt|15-05-2009}} (''Beuthen'') 1697 - 1830 (1945)
* [[Bogumin|ziemia bogumińska]]{{fakt|15-05-2009}} (''Oderberg'')
* [[Siedlisko (powiat nowosolski)|Siedlisko]]-[[Bytom Odrzański]] (''Carolath-Beuthen'') 1697 - 1830 (1945)
* [[Mysłowice|mysłowickie]] (''Myslowitz'')
* [[państwo bielskie|bielskie]] (''Bielitz''; od 1752 r. księstwo)
* [[Lubliniec|lublinieckielubliniec]]kie ("Lublintz") 1587 - ?
 
''(lista niepełna)''
 
=== Mniejsze państwa stanowe ===
* [[SułówCieszków]] (''SulauFreyhan'')
 
* [[CieszkówNowy Zamek]] (także Nowe Grodzisko) (''FreyhanNeuschloss'')
* [[Nowy ZamekSułów]] (także Nowe Grodzisko) (''NeuschlossSulau'')
* [[Książ]] (''Fürstenstein'') - w ręku rodu [[Hochberg]]ów
*[[Sułów]] (''Sulau'')
* [[Frýdek-Místek|Frydek]] (''Friedeck'')
*[[Książ]] (''Fürstenstein'') - w ręku rodu [[Hochberg]]ów
* [[Frýdek-Místek|FrydekFrysztat]] (''FriedeckFreistadt'')
*[[Frysztat]] (''Freistadt'')
 
''(lista niepełna)''
==== Fryzja ====
* Herrlichkeit von In- und Kniphausen
==== Nadrenia-Palatynat ====
* Herrlichkeit Erpel
 
=== Państwa stanowe na Łużycach ===
* [[Żary]]-[[Trzebiel]] (''Sorau-Triebel'')
* [[Mużaków]] (''Bad Muskau'')
* [[Hoyerswerda]]
* [[Frydlant]]-[[Zawidów]] (''Friedland - Seidenberg''), potem [[Rybarzowice (województwo dolnośląskie)|Rybarzowice]] (''Reibersdorf'') 1551
* [[Forst (Lausitz)|Forst]]- [[Brody (powiat żarski)| Brody]] (''Forst-Pförten'')
 
== Literatura ==
* Stanisław Śreniowski, ''Historia ustroju Śląska'', Katowice Wrocław 1948, s.89-90
* ''Historia Śląska'', t.I, ''do roku 1763'', p. red. Karola Maleczyńskiego, cz. III, ''od końca XVI w. do 1763'', pr. zb., Wrocław Warszawa Kraków 1963, s. 472
 
[[Kategoria:historiaHistoria Śląska]]
[[Kategoria:Historia państwowości]]
 
83 090

edycji