Prowincje Francji: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 236 bajtów ,  10 lat temu
m
robot dodaje: nn:Provinsar i Frankrike; zmiany kosmetyczne
m (robot dodaje: nn:Provinsar i Frankrike; zmiany kosmetyczne)
W swoim współczesnym sensie słowo pojawiło się w XV w. i odtąd nasilało się jego wykorzystanie zarówno w aktach urzędowych jak i obiegu potocznym. Występowało w tak różnych kontekstach, że odnosząc się do dowolnej epoki czy słownika, znajdziemy zawsze definicje nie do końca precyzyjne. Najbardziej rozpowszechniona pozostaje ta dotycząca jednostki terytorialnej. Kwestionowali ją niektórzy francuscy geografowie, wśród nich [[Onésime Reclus]], wskazując, że pojęcie « prowincja » nie opisuje żadnej konkretnej rzeczywistości. Dlatego też liczne listy i mapy wyliczające prowincje [[Francja|Francji]] nie będą nigdy idealnie przystające ani dokładnie porównywalne.
 
Próba definicji: terytorium przeważnie dużej wielkości, którego mieszkańcy dzielą szereg cech charakterystycznych, wspólną historię, kulturę i obyczaje, szczególne tradycje, przywileje i prawa zwyczajowe różne od prowincji sąsiednich, nieraz także odrębny język lub przynależność etniczną, często istniejące uprzednio i niezależnie od całej organizacji administracyjnej. Prowincję tworzy zazwyczaj kilka różnych krain, na jej terenie położona jest większa liczba miast, a jej najczęstszy podział wyróżnia część « górną » (''haute'') i « dolną » (''basse'').
 
I tak, przed [[Rewolucja francuska|rewolucją]], na terytorium francuskie składało się wiele obszarów wyodrębnionych geograficznie czy demograficznie, zwłaszcza zaś wyznaczonych przez prawo, różnych wedle kryterium obejmujących je władz, takich jak: [[Metropolia (religia)|metropolie]], [[diecezja|diecezje]], księstwa, [[Baronia|baronie]], [[Gubernia (Ancien Régime)|gubernie]] (''gouvernements''), [[Stany Prowincjonalne (Ancien Régime)|stany]] (''états''), [[Elekcja (Ancien Régime)|elekcje]] (''élections''), [[Okręg generalny (Ancien Régime)|okręgi generalne]] (''généralités''), [[Baliwaty i seneszalie (Ancien Régime)|baliwaty]] (''baillages''), obszary jurysdykcji [[Parlament (Ancien Régime)|parlamentów]] (''parlements'') itd. Często po instytucjach tych następowała nazwa regionu, która, choć jednego brzmienia we wszystkich przypadkach, mogła wskazywać na nieprzystające geograficznie terytorium. Przykładowo obszar jurysdykcji parlamentu, gubernia i okręg generalny [[Artois]] nie odnosiły się do tego samego terytorium.
 
== Prowincje rzymskie: organizacja normatywna ==
[[GrafikaPlik:MapGalliaParts.png|thumb|280px|right|Części Galii (58 r. p.n.e.)]]
Łacińska [[etymologia]] terminu wskazuje na jego pierwotny sens: ''pro vincere'', terytorium zdobyte. Wszystkie rzymskie prowincje [[Galia|Galii]] (''provincia'') miały precyzyjnie określony status prawny, jasno wytyczone granice i skodyfikowane struktury administracyjne. Liczba, granice i organizacja tych prowincji zmieniały się znacząco na przestrzeni wieków. Każdą zarządzał [[prokonsul]] lub [[propretor]]. W ciągu czterech wieków rzymskiego panowania liczba prowincji w Galii zwiększyła się od 3 do 11, w związku z ekspansją [[Cesarstwo rzymskie|Cesarstwa]] i przekształceniami jego podziałów za czasów [[Tetrarchia|tetrarchii]]. Liczba mniejszych jednostek, ''civitas'', wzrosła z 33 do 113.
 
Orientacyjna mapa przedstawia główne prowincje [[Francja|Francji]] wraz z ich stolicami (w nawiasach), przed podziałem na [[Departament (Francja)|departamenty]] w 1790 r., na podstawie podziału na [[Gubernia (Ancien Régime)|gubernie]] (''gouvernements''). Miasta pogrubioną czcionką były także siedzibą [[Parlament (Ancien Régime)|parlamentu]] lub ''conseil souverain''.
 
[[GrafikaPlik:Provinces of France.png|right|400px|Prowincje Francji]]
[[GrafikaPlik:Départements et provinces de France.png|thumb|300px|Prowincje na mapie współczesnych [[Regiony administracyjne i departamenty Francji|departamentów]]]]
 
{|
Stąd też prezentowana poniżej szeroka lista oparta jest o różnorodne niekoniecznie koherentne podziały i ma na celu jedynie jak najpełniejsze wyliczenie krain, których dotyczyć może pojęcie ''prowincja Francji''.
 
* [[Alzacja]]
** [[Dolna-Alzacja]]
** [[Górna-Alzacja]]
* [[Angoumois]]
* [[Andegawenia]]
** [[Baugeois]]
** [[Mauges]]
** [[Saumurois]]
** [[Segréen]]
* [[Artois]]
** [[Boulonnais]]
* [[Aunis]]
* [[Owernia]]
** [[Artense]]
** [[Brivadois]]
** [[Caldagues]]
** [[Carlades]]
** [[Cézallier]]
** [[Châtaigneraie (Cantal)|Châtaigneraie]]
** [[Combraille auvergnate]]
** [[Grande Limagne]]
** [[Livradois]]
** [[Margeride]]
** [[Mauriacois]]
** [[Monts Dôme]]
** [[Monts Dore]]
** [[Monts du Cantal]]
** [[Planèze de Saint-Flour|Planèze]]
* [[Béarn]]
* [[Beaujolais]]
* [[Berry]]
** [[Górne Berry]]
** [[Sancerrois]]
** [[Pays-Fort]]
** [[Księstwo Boisbelle]] / Henrichemont
** [[Szampania berrijska]]
** [[Boischaut]]
** [[Dolne Berry]]
* [[Burbonia]]
* [[Burgundia]]
** [[Autunois]]
** [[Auxerrois]]
** [[Auxois]]
** [[Bassigny]]
** [[Châlonnais]]
** [[Charollois]]
** [[Dijonnais]]
** [[Mâconnais]]
** [[Bresse]]
** [[Revermont]]
** [[Bugey]]
** [[Dombes]]
** [[Pays de Gex]]
** [[Valromey]]
* [[Bretania]]
** [[Cornouaille]] (bret. Kerne / Bro Gerne)
** [[Biskupstwo Léon|Léon]] (bret. Leon / Bro Leon)
** [[Biskupstwo Dol-de-Bretagne|Pays de Dol]] (bret. Bro Zol)
** [[Biskupstwo Nantes|Pays Nantais]] (bret. Bro Naoned)
** [[Biskupstwo Rennes|Pays Rennais]] (bret. Bro Roazhon)
** [[Biskupstwo Saint-Brieuc|Pays de Saint-Brieuc]]
** [[Biskupstwo Saint-Malo|Pays de Saint-Malo]] (bret. Bro Sant-Maloù)
** [[Trégor]] (bret. Treger / Bro Dreger)
** [[Biskupstwo Vannes|Vannetais]] lub [[Broërec]] (bret. Bro gWened / Broereg)
* [[Szampania]]
** [[Brie champenoise]]
** [[Perthois]]
** [[Rhemois]]
** [[Senonais]]
** [[Vallage]]
* [[Korsyka]]
** [[Balagne]]
* [[Delfinat]]
** [[Baronnies]]
** [[Briançonnais]]
** [[Champsaur]]
** [[Diois]]
** [[Gapençais]]
** [[Grésivaudan]]
** [[Embrunais]]
** [[Valentinois]]
** [[Viennois]]
* [[Flandria francuska|Flandria]]
** [[Blootland|Flandria morska]]
** [[Flandria walońska]]
** [[Hrabstwo Hainaut|Hainaut]] (w części)
** [[Cambrésis]]
* [[Hrabstwo Foix]]
** [[Donnezan]]
* [[Forez]]
* [[Franche-Comté]]
* [[Gaskonia]]
** [[Agenois]]
** [[Aguais]]
** [[Airais]]
** [[Albret]]
** [[Armagnac]]
** [[Astarac]]
** [[Dolna Nawarra]] (w [[Kraj Basków|Kraju Basków]])
** [[Bazadais]]
** [[Bigorre]]
** [[Brassenx]]
** [[Chalosse]]
** [[Comminges]]
** [[Condomois]]
** [[Couserans]]
** [[Gabardan]]
** [[Grave]]
** [[Grande-Lande]]
** [[Labourd]] (w [[Kraj Basków|Kraju Basków]])
** [[Lomagne]]
** [[Maremne]]
** [[Marensin]]
** [[Médoc]]
** [[Pays de Born]]
** [[Pays de Buch]]
** [[Pays de Gosse]]
** [[Pays de Marsan]]
** [[Pays d'Orthe]]
** [[Petites Landes]]
** [[Quatre-Vallées]]
** [[Seignanx]]
** [[Soule]] (w [[Kraj Basków|Kraju Basków]])
** [[Tursan]]
* [[Gujenna]]
** [[Bordeaux|Bordelais]]
** [[Górna Gujenna]]
** [[Lannes]]
** [[Périgord]]
** [[Quercy]]
** [[Rouergue]]
* [[Île-de-France]]
** [[Beauvaisis]]
** [[Brie francuskie]]
** [[Gâtinais]]
** [[Hurepoix]]
** [[Laonnois]]
** [[Mantois]]
** [[Quart de Noyon]]
** [[Soissonnois]]
** [[Vexin francuskie]]
** [[Comté de Valois|Valois]]
* [[Langwedocja]]
** [[Gévaudan]]
** [[Księstwo Orange]]
** [[Velay]]
** [[Vivarais]]
* [[Landau]] ([[Wolne miasta Rzeszy|Wolne miasto cesarskie]] przyłączone do Francji w 1680 r., do [[Bawaria|Bawarii]] w 1815 r.)
* [[Limousin]]
* [[Lotaryngia]]
** [[Bar (Barrois)|Barrois]]
* [[Lyonnais]]
** [[Lyonnais|Plat pays de Lyonnais]]
** [[Lyon|Miasto Lyon]]
** [[Franc-Lyonnais]]
* [[Maine (Francja)|Maine]]
* [[Marche (Francja)|Marche]]
** [[Combrailles]]
* [[Nivernais]]
* [[Normandia]]
** [[Dolna Normandia]]
*** [[Pays d'Auge|Auge]]
*** [[Avranchin]]
**** [[Mortainais]]
*** [[Bessin]]
*** [[Bocage virois]]
*** [[Campagne de Caen]]
*** [[Półwysep Cotentin|Cotentin]]
**** [[Bauptois]]
**** [[Bocage (valognais)|Bocage]]
**** [[Coutançais]]
**** [[Hague]]
**** [[Plain]]
**** [[Pays Saint-Lois]]
**** [[Val de Saire]]
*** [[Hiémois]]
*** [[le Houlme]]
*** [[Lieuvin]]
*** [[Passais]] (Domfrontais)
** [[Górna Normandia]]
*** [[Pays de Bray]]
*** [[Pays de Caux]]
**** [[Grand Caux]]
**** [[Petit Caux]]
**** [[Talou]]
*** [[Marais Vernier]]
*** [[Campagne du Neubourg]]
*** [[Pays d'Ouche]]
*** [[Roumois]]
*** [[Campagne de Saint-André]]
*** [[Vexin normandzkie]]
* [[Orleania]]
** [[Blaisois]]
** [[Chartres|Kraj Chartres]]
** [[Dunois]]
** [[Gâtinais]] (część orleańska, zw. ''Gâtinais orléanais'')
** [[Vendômois]]
* [[Hrabstwo Perche|Perche]]
** [[Górne Perche]] (Grand Perche)
** [[Perche-Gouët]] (Dolne Perche)
** [[Thymerais]]
* [[Pikardia]]
** [[Amiénois]]
** [[Boulonnais]]
** [[Calaisis]]
** [[Ponthieu]]
** [[Santerre]]
** [[Thiérache]]
** [[Vermandois]]
** [[Vimeu]]
* [[Poitou]]
* [[Prowansja]]
* [[Roussillon]]
** [[Cerdagne]]
** [[Conflent]]
* [[Saintonge]]
* [[Turenia]]
* [[Trzy Biskupstwa]]
 
== Bibliografia ==
[[nl:Provincies van Frankrijk]]
[[ja:フランスの州 (フランス革命以前)]]
[[nn:Provinsar i Frankrike]]
[[oc:Província istorica de França]]
[[pt:Antigas províncias da França]]
320 853

edycje