Zasada zachowania pędu: Różnice pomiędzy wersjami

WP:SK, redakcyjne, merytoryczne
(Anulowanie wersji nr 20030624 autora 109.243.138.231 - błąd ortograficzny)
(WP:SK, redakcyjne, merytoryczne)
==SformułowanieZgodnie zasadyz '''zasadą zachowania pędu==''':
[[Suma]] wektorowa wszystkich [[pęd (fizyka)|pędów]] [[układ odosobniony|'''izolowanego''' układu]] punktów materialnych pozostaje stała.
:<math>\sum _{i=1} ^{n} \vec{p}_{i} = const.</math>
:<math>\Delta \sum\limits_{i=1}^{n}{\vec{p}_{i}}=0</math>
 
[[Suma]]<big><center>suma wektorowa wszystkich [[pęd (fizyka)|pędów]] wszystkich elementów [[układ odosobniony|'''układu izolowanego''' układu]] punktów materialnych pozostaje stała. </big></center>
Układ izolowany, oznacza, że nie działają na niego [[siły zewnętrzne]]. Obecność [[Siły wewnętrzne|sił wewnętrznych]], między elementami układu, nie zmienia pędu układu.
 
co można wyrazić wzorami
Zasada nie dotyczy [[układ odosobniony|układów nie-izolowanych]]. Gdy na układ ciał działa siła zewnętrzna, wówczas pęd wypadkowy układu zmienia się. Zasada zachowania pędu wynika wprost z [[Zasady dynamiki Newtona|II zasady dynamiki]] w postaci uogólnionej. Można ją również wywieść z niezmienniczości [[lagranżjan]]u ([[hamiltonian]]u) względem przesunięć w przestrzeni (jeśli wszystkie punkty przesuniemy w przestrzeni o <math>\bar{r}</math> to nowy układ będzie identyczny z pierwotnym). Sytuacji takiej odpowiada brak członu potencjalnego w [[lagranżjan|lagranżjanie]] ([[hamiltonian|hamiltonianie]]).
: <math>\sum _{i=1} ^{n} \vec{p}_{i} = \text{const.}</math>
===Przykłady zastosowania===
: <math>\Delta \sum\limits_{i=1}^{n}{\vec{p}_{i}}=0</math>
* [[Zderzenie sprężyste|Zderzenia sprężyste]] i [[Zderzenie|niesprężyste]].
* Odrzut.
 
Układ izolowany, oznaczato taki układ, żena który nie działają na niego [[siły zewnętrzne]] lub siły te się równoważą. ObecnośćOddziaływanie między elementami układu [[Siły wewnętrzne|siłsiłami wewnętrznychwewnętrznymi]], między elementami układu, nie zmienia pędu układu.
==[[Odrzut]]==
Przejawem działania tej zasady jest zjawisko odrzutu, polegające na tym, że przy rozpadzie ciała na dwie części obie otrzymują pędy jednakowe co do wartości bezwzględnej, lecz przeciwnie skierowane względem [[układ odniesienia|układu odniesienia]], w którym ciało przed rozpadem pozostawało w spoczynku.
===Przykłady odrzutu===
* Napęd odrzutowy w samolotach odrzutowych i rakietach. Pęd strumienia gazów wyrzucanych z dyszy nadaje samolotowi lub rakiecie pęd w kierunku przeciwnym.
* [[Odrzut broni|Odrzut]] i [[podrzut broni]] palnej.
* [[Atom gorący|Odrzut jądra atomowego]] - przy emisji cząsteczek z jądra.
* Sposób poruszania się niektórych zwierząt wodnych (np. [[Meduza|meduzy]])
* Prysznic, gdy ustawiony zostanie na silny strumień wody doznaje odrzutu i potrafi sam się unosić w powietrzu.
* Nadmuchany balon, gdy zostanie uwolniony doznaje odrzutu i unosi się w powietrzu do czasu aż sprężone powietrze się skończy (ciśnienie zostanie wyrównane)
 
Zasada nie dotyczy [[układ odosobniony|układów nie-izolowanych]]. Gdy na układ ciał działa niezrównoważona siła zewnętrzna, wówczas pęd wypadkowy układu zmienia się. Zasada zachowania pędu wynika wprost z [[Zasady dynamiki Newtona|II zasady dynamiki]] w postaci uogólnionej. Można ją również wywieść z niezmienniczości [[lagranżjan]]u ([[hamiltonian]]u) względem przesunięć w przestrzeni (jeśli wszystkie punkty przesuniemyzostaną przesunięte w przestrzeni o <math>\bar{r}</math>, to nowy układ będzie identyczny z pierwotnym). Sytuacji takiej odpowiada brak członu potencjalnego w [[lagranżjan|lagranżjanie]]ie ([[hamiltonian|hamiltonianie]]ie).
Zasada jest zawsze spełniona (dla dowolnego [[układ odosobniony|układu izolowanego]]) w każdym procesie fizycznym, tylko w niektórych zjawiskach opisywanych przez [[mechanika kwantowa|mechanikę kwantową]] możliwe jest krótkotrwałe jej złamanie (w czasie zajścia oddziaływania), jednak już po bardzo krótkim czasie (potrzebnym światłu na przebycie odległości między cząstkowych) zasada ta jest spełniona. Zasadę zachowania momentu pędu można wraz z zasadą zachowania materii-energii połączyć w zasadę zachowania [[czteropęd]]u.
=== Przykłady zastosowania ===
* [[Zderzenie sprężyste|Zderzeniazderzenia sprężyste]] i [[Zderzenie|niesprężyste]].
* odrzut
 
*== Odrzut. ==
{{main|odrzut}}
Przejawem działania tej zasady jest zjawisko odrzutu, polegające na tym, że przy rozpadzie ciała na dwie części obie otrzymująuzyskują pędy jednakowe co do wartości bezwzględnej, lecz przeciwnie skierowane względem(w [[układ odniesienia|układuukładzie odniesienia]], w którym ciało przed rozpadem pozostawało w spoczynku).
=== Przykłady odrzutu ===
* Napędnapęd odrzutowy w samolotach odrzutowych i rakietach. Pęd(pęd strumienia gazów wyrzucanych z dyszy nadaje samolotowi lub rakiecie pęd w kierunku przeciwnym.)
* [[Odrzut broni|Odrzutodrzut]] i [[podrzut broni]] palnej.
* [[Atom gorący|Odrzutodrzut jądra atomowego]] - przy emisji cząsteczekcząstek z jądra.
* Sposóbsposób poruszania się niektórych zwierząt wodnych (np. [[Meduza|meduzy]])
* Prysznicprysznic, gdy ustawiony zostanie na silny strumień wody, doznaje odrzutu i potrafi sam się unosić w powietrzu.
* Nadmuchanynadmuchany otwarty balon, gdy zostanie uwolniony, doznaje odrzutu i unosiporusza się w powietrzu do czasu, sprężone powietrze sięw skończybalonie (ciśnienieosiągnie zostaniewartość ciśnienia wyrównane)atmosferycznego
 
Zasada ta jest zawsze spełniona (dla dowolnego [[układ odosobniony|układu izolowanego]]) w każdym procesie fizycznym, tylko w niektórych zjawiskach opisywanych przez [[mechanika kwantowa|mechanikę kwantową]] możliwe jest krótkotrwałe jej złamanie (w czasie zajścia oddziaływania), jednak już po bardzo krótkim czasie (potrzebnym światłu na przebycie odległości między cząstkowych) zasada ta jest spełniona. Zasadę zachowania momentu pędu można wraz z zasadą zachowania materii-energii połączyć w zasadę zachowania [[czteropęd]]u.
 
[[Kategoria:Dynamika]]
 
[[bg:Закон за запазване на импулса]]
[[de:Impulserhaltungssatz]]
[[en:Momentum#Conservation_of_momentumConservation of momentum]]
[[ja:運動量保存の法則]]
[[ru:Закон сохранения импульса]]
[[zh:动量守恒定律]]
 
[[Kategoria:Dynamika]]