Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 3 bajty ,  9 lat temu
drobne techniczne, lit.
[[Plik:Iran topo en.jpg|300px|right|thumb|Mapa fizyczna Iranu]]
'''[[Iran]]''', który do końca 1935 roku był nazywany Persją, jest dużym państwem położonym w Azji Południowo Zachodniej. Ten górzysty kraj jest jedynym państwem Bliskiego Wschodu, w którym obowiązuje muzułmański kalendarz słoneczny. Ponadto w Iranie skupia się największa liczba wyznawców islamu, którzy wyznają islam szyicki. Obecnie Iran jest krajem o prawie teokratycznym, a rządzi nim prezydent Machmud Ahmadinedżad. Iran jest postrzegany przeprzez USA jak kraj z tak zwanej osi zła, ponieważ władze tego kraju prowadzą otwartą politykę nuklearną, której cele jest zbudowanie broni jądrowej i zastraszanie nią świata zachodniego; a nawet użycie jej przeciwko Izraelowi.
 
== Powierzchnia, położenie i granice ==
 
Iran graniczy z następującymi państwami:
 
* [[Irak]] - 1 458 km
* [[Afganistan]] - 936 km
 
== Klimat ==
Iran znajduje się pod wpływem wybietniewybitnie kontynentalnego klimatu, który ukształtował się pod wpływem otaczających wnętrze kraju pas górskich. Kraj dzieli się na dwie strefy klimatyczne. [[klimat podzrotnikowy|Podzwrotnikową]], która obejmują większą część terytorium państwa i [[zwrotnikowy|zwrotnikową]], obejmującą nadbrzeżną strefę Zatoki Perskiej i Morza Arabskiego, na południu kraju
 
Iran należy do bardzo suchych krajów, gdzie opady sa niewielkie, lub w niektórych miejscach jak Wielka Pustynia Słona zdarzają się raz na kilka lat. Jedynie obszary górskie, a zwłaszcza wysokie partie Elbrusu, otrzymują znaczne ilości opadów. We wnętrzu kraju średnia roczna opadowa wynosi od 50 do 100 mm. Podobnie jest na wybrzeżu Zatoki Perskiej i [[Morze Arabskie|Morza Arabskiego]], gdzie wpływ [[monsun]]u jest praktycznie żaden. W górach jest bardzie wilgotno, średnie opady wynoszą około 1 000 mm, a na Elbrusie do 2 000 mm rocznie. Obszary wysoko położone na Wyżynie Irańskie otrzymują rocznie do 300 mm [[deszcz]]u. [[Wilgotność]] powietrza jest silnie związana z odległością od zbiorników wodnych i zachmurzeniem. Największa jest w okresie zimowym, a najniższa latem, gdzie w wielu miejscach obniża się do 20%. W Iranie występuje podział na [[pora sucha|porę suchą]] i [[pora deszczowa|deszczową]], przy czym nie dotyczy to niektórych obszarów Wyżyny Irańskiej na przykład Wielkiej Pustyni Słonej. Zasadniczo okres suchoty trwa około 6-8 miesięcy i zaczyna się w maju, a kończy w październiku. Wyjątek stanowi wybrzeże Morza Kaspijskiego, gdzie występują opady całoroczne.
 
Temperatury są bardzo skrajne. Najchłodniej jest w styczniu, gdzie ujemne temperatury są notowany na terenie całego kraju. Wyjątek stanowią wybrzeża Zatoki Perskiej i Morza Arabskiego. Średni zimowe wartości termiczne wahają się od -4 °C na północy kraju do 10 °C na południu. Nad zatoką Omańską do 16 °C W górach występuje piętrowość klimatyczna co wiąże się ze spadkiem temperatur wraz ze wzrostem wysokości. To oznacza, że liczba dni mroźnych w wysokich partiach gór dochodzi do 90. Wraz z nastaniem wiosny, temperatury szybko wzrastają, latem wartości te są wysokie, lub bardzo wysokie. Na Wyżynie Irańskiej średnia dobowa wynosi od 35 do 40 °C. Najgorętszy region to fragment Niziny Mezopotamskiej gdzie maksymalne temperatury dochodzą nawet do 50 °C. Także w górach latem jest stosunkowo ciepło. Średnio w górach średnie termiczne wartości wynoszą od 16 do 20 °C.
 
== Wody ==
Sieć rzeczna kraju jest słabo rozwinięta, a w kraju przeważają obszary bezodpływowe. Tylko jedna trzecia obszaru kraju należy do zlewiska Morza Kaspijskiego i Oceanu Indyjskiego (Zatoka Perska i Omańska). Główną rzeką kraju jest [[Karun]], która bierze swój początek w górach Zagros i jest zasilana wodami rzek [[Rud e-Dez]] i [[Kersan]]. Karun płynie południe ku [[Szatt al-Arab]], z którą wpada do Zatoki Perskiej. Do tejże zatoki uchodzą też rzeki południowego Iranu jak [[Mand]] i [[Szur]]. Z Zagrosu biorą też początek rzeki [[Dijala]] i [[Mału Zab]], które są największymi lewobrzeżnymi dopływami Tygrysu. Duża stałą rzeką w Iranie jest [[Ghezel Ouazan]], która także wypływa z gór Zagros i płynie ku równinie Gilan i kończy swój bieg w Morzu Kaspijskim. W latach 60-tych [[XX wiek|XX w.]] na tej rzece wzniesiono tamę, dzięki której nie tylko powstała elektrownia wodna, ale spiętrzone wody umożliwiły nawadniania okolicznych terenów rolniczych. Na Wyżynie Armeńskiej, która obejmuje północno zachodni kraniec Iranu, płynie rzeka [[Araks]]. Araks przepływa wzdłuż północnych granic kraju i wpada do [[Kura|Kury]], a tym samym należy do zlewni Morza Kaspijskiego. Większość rzek płynących na obszarze Wyżyny Irańskiej to rzeki okresowe, które wypełniają się wodą w okresie gwałtownych ulew. Niektóre z tych rzek są ciekami niosącymi słone wody.
 
 
== Linki zewnętrzne ==
* [http://encyklopedia.pwn.pl/haslo.php?id=4169056 - Encyklopedia PWN]
 
{{Geografia państw Azji}}