Róża francuska: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 850 bajtów ,  9 lat temu
syst. APG web, WP:SK, uzupełnienie, drobne redakcyjne
m (robot dodaje: cs:Růže keltská)
(syst. APG web, WP:SK, uzupełnienie, drobne redakcyjne)
{{RoślinaTakson infobox
| nazwa = Róża francuska
| obrazek = Rosa_gallica3Rosa gallica3.jpg
| opis obrazka = ''Rosa gallica'' var. ''officinalis''
|systematyka_ref=<ref name="apweb">{{cytuj stronę |url=http://www.mobot.org/MOBOT/research/APweb/ | tytuł=Angiosperm Phylogeny Website | data dostępu=2010-04-29 | autor = Stevens P.F. | rok=2001... | język=en}}</ref>
| system = Reveala
|domena=[[jądrowce]]
| podkrólestwo = [[Rośliny naczyniowe|naczyniowe]]
|królestwo=[[rośliny]]
| nadgromada = [[Rośliny nasienne|nasienne]]
| gromada klad1= [[okrytonasiennerośliny naczyniowe]]
| klasa klad3= ''[[Rosopsidarośliny nasienne]]''
|klasa= [[okrytonasienne]]
|klad5= [[różowe|klad różowych]]
| rząd = [[różowce]]
| rodzina = [[różowate]]
| łacina = Rosa gallica
| autor = [[Karol Linneusz|L.]]
| takson = [[Species Plantarum|Sp. pl. 1:492. 1753]]
| synonim = ''Rosa pumilaprovincialis'' [[JacqMill.]]<ref name=grin/>
| status CzK = VU
| commons = Rosa gallica
}}
{{cechy taksonu|chroniony}}
[[GrafikaPlik:Wild Rosa gallica Romania.jpg|thumb|200px|right|thumb|Typowy dziko rosnący gatunek]]
[[GrafikaPlik:Rosa gallica8.jpg|thumb|right|200px|''R. gallica'' var. ''versicolor'']]
[[GrafikaPlik:Rosa gallica2.jpg|thumb|200px|riight|thumb|Odm. ozdobna o pełnych kwiatach]]
'''Róża francuska''' (''Rosa gallica'' [[Karol Linneusz|L.]]) – [[gatunek (biologia)|gatunek]] [[krzew]]u należący do rodziny [[różowate|różowatych]] (''Rosaceae'' Juss.). Występuje w południowej, wschodniej i centralnej [[Europa|Europie]] oraz w Turcji i na Kaukazie<ref name=grin>{{Cytuj stronę |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxgenform.pl?language=en |tytuł=Germplasm Resources Information Network (GRIN)|data dostępu = 2010-05-05}}</ref>. Kiedyś pospolity na terenie [[Polska|Polski]], obecnie w środowisku naturalnym rzadki. Występuje w południowej Polsce, głównie na [[Nizina Śląska|Nizinie Śląskiej]], w pasie wyżyn, w górach w piętrze pogórza<ref name=C>{{Cytuj książkę |imię=Halina |nazwisko=Piękoś-Mirkowa |imię2=Zbigniew |nazwisko2=Mirek |tytuł=Rośliny chronione|wydawca=Multico Oficyna Wyd. |miejsce=Warszawa |rok=2006 |isbn = 978-83-7073-444-2}}</ref> Jest teżuprawiany jako roślinąroślina uprawnąozdobna.
 
=== Morfologia ===
; [[Łodyga]]: Dorasta do 1,2 m wysokości. Pędy cienkie, nagie i proste z dwoma rodzajami drobnych [[kolec|kolców]] (nie [[cierń|cierni]]); sierpowato zakrzywionych i prostych, a także z drobnymi igiełkowatymi szczecinkami. Pędy podziemne: krótkie, czołgające się dość grube [[kłącze]].
; [[Liść|Liście]]: Liście pierzasto-złożone, najczęściej 5-listkowe, o listkach szerokojajowatych, brzegiem gruczołkowato ząbkowanych. Wierzch ciemnozielony, pozornie skórzasty, spodem jaśniejszy, na nerwach delikatnie owłosione.
; [[Kwiat]]y: Duże, pojedyncze, pięciopłatkowe, w ciemnoróżowym kolorze, charakteryzujące się silnym zapachem. [[Kielich (botanika)|Kielich]] o pierzastych działkach, mocno odgiętych w dół, szybko odpadający. Szyjki słupka nagie, lub nieco tylko owłosione.
; [[Owoc]]e: [[Niełupki]]. Duża liczba niełupek powstaje w czerwonym, kulistopodłużnym [[owoc pozorny|owocu pozornym]], powstającym z rozrośniętego [[dno kwiatowe|dna kwiatowego]].
 
=== EkologiaBiologia i ekologia ===
Rośnie w zaroślach, na miedzach, przydrożach. Preferuje miejsca suche.
 
=== Systematyka i zmiennośćZmienność ===
* Tworzy [[hybryda (biologia)mieszaniec|mieszańce]] z [[róża drobnokwiatowa|różą drobnokwiatową]], [[róża dzika|r. dziką]], [[róża Jundziłła|r. Jundziłła]], [[róża kutnerowata|r. kutnerowatą]], [[róża polna|r. polną]], [[róża rdzawa|r. rdzawą]], [[róża sina|r. siną]], [[róża Sherarda|r. Sherarda]] <ref>Rutkowski Lucjan. ''Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej.'' Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8</ref>.
 
* [[Odmiana (biologia)|Odmiany ozdobne]]. Z krzyżówek róży francuskiej powstało wiele hybryd, które ogólnie stanowią grupę zwaną '''różami francuskimi''', zalicza się je do najstarszych róż ogrodowych określanych jako "Róże historyczne". Do najbardziej znanych odmian zalicza się:
;[[Odmiana (biologia)|Odmiany ozdobne]]
** ''Rosa galica'' var. ''officinalis'' – o czerwono-karminowych kwiatach, zwana u nas '''różą aptekarzy'''. Róża ta w [[Wojna dwóch róż|Wojnie dwóch róż]] była emblematem rodu Lancasterów. Z tego powodu róża ta jest znana także pod nazwą "róży Lancasterów".
Z krzyżówek róży francuskiej powstało wiele hybryd, które ogólnie stanowią grupę zwaną '''różami francuskimi''', zalicza się je do najstarszych róż ogrodowych określanych jako "Róże historyczne". Do najbardziej znanych odmian zalicza się:
** ''Rosa galica'' var. ''violacea'' – o pąkach ciemnofioletowych, wpadających prawie w czerń i purpurowych kwiatach
*''Rosa galica'' var. ''officinalis'' – o czerwono-karminowych kwiatach, zwana u nas '''różą aptekarzy'''. Róża ta w [[Wojna dwóch róż|Wojnie dwóch róż]] była emblematem rodu Lancasterów. Z tego powodu róża ta jest znana także pod nazwą "róży Lancasterów".
** ''Rosa galica'' var. ''violaceacomplicata'' – o pąkachkwiatach ciemnofioletowych,czerwonych wpadającychz prawiebiałymi w czerń i purpurowych kwiatachśrodkami.
** ''Rosa galica'' var. ''complicataversicolor'' – odwukolorowa, kwiatachczerwono-różowa czerwonychzwana zteż białymi''Rosa środkamiMundi''.
*''Rosa galica'' var. ''versicolor'' – dwukolorowa, czerwono-różowa zwana też ''Rosa Mundi''.
 
=== Zagrożenia i ochrona ===
Roślina objęta w Polsce [[Lista gatunków roślin objętych ścisłą ochroną|ochroną gatunkową]] od 2004 r. Ścisłą ochroną objęte są dziko rosnące okazy. Na wielu stanowiskach wyginęła w wyniku zniszczenia siedlisk. Jest także zagłuszana i zacieniana w wyniku naturalnej [[sukcesja ekologiczna|sukcesji]] zespołów leśnych<ref name=C/>. Jedno z liczniejszych stanowisk róż francuskich dziko rosnących w Polsce znajduje się w Wielkopolsce (droga z Nowieczka do [[Ostrowieczno|Ostrowieczna]]).
 
W opracowaniu [[Czerwona lista roślin i grzybów Polski]] jest umieszczona w grupie gatunków narażonych na wyginięcie (kategoria zagrożenia V)<ref>{{cytuj książkę|imię=Zbigniew |nazwisko=Mirek |imię2=Kazimierz |nazwisko2=Zarzyski |tytuł=Red list of plants and fungi in Poland |miejsce=Kraków |rok=2006 |wydawca=IB PAN |isbn = 83-89648-38-5}}</ref>. Według [[Polska Czerwona Księga Roślin|Polskiej Czerwonej Księgi Roślin]] – gatunek narażony na wymarcie (kategoria zagrożenia VU)<ref>{{cytuj książkę|imię=K. |nazwisko=Zarzycki |imię2=R.|nazwisko2=Kaźmierczakowa|tytuł= Polska Czerwona Księga Roślin |miejsce=Kraków |rok=2001|wydawca= IB PAN |isbn = 83-85444-85-8}}</ref>.
 
=== Zastosowanie ===
**Historia uprawy:[[Rośliny Różaozdobne|Roślina francuskaozdobna]] znana– częsta w uprawie jako jedna z grup "róż parkowych" (jej odmiany i mieszańce). Znana była od czasów antycznych i uprawiana już przez Rzymian na terenie prawie całego Imperium. W tekstach [[Pliniusz Starszy|Pliniusza Starszego]] (23-79 n.e.), identyfikowana jest z opisaną przez niego ''Różą z Miletu''. Można ją też rozpoznać na freskach z Pompeii. Rembertus Dodonaeus (ok. 1550) nazywa ją ''Rosa sativa''. Od Średniowiecza była szeroko używana ze względu na swe właściwości medyczne. W 1596 w swym katalogu roślin angielski chemik i botanik John Gerard nazywa ją ''Rosa rubra'', natomiast w "Hortus Eystettensis" niemieckiego botanika Basiliusa Beslera (1561-1629) występuje pod nazwą ''Rosa Milesia rubra flore pleno''. W 1753 [[Karol Linneusz|Linneusz]] skatologował ją pod nazwa ''Rosa gallica''.
*'''[[Rośliny ozdobne|Roślina ozdobna]]''' – częsta w uprawie jako jedna z grup "róż parkowych" (jej odmiany i mieszańce).
*''' [[Rośliny lecznicze|Roślina lecznicza]]'''. Ma podobne własności, jak [[róża dzika]].
**Historia uprawy: Róża francuska znana była od czasów antycznych i uprawiana już przez Rzymian na terenie prawie całego Imperium. W tekstach [[Pliniusz Starszy|Pliniusza Starszego]] (23-79 n.e.), identyfikowana jest z opisaną przez niego ''Różą z Miletu''. Można ją też rozpoznać na freskach z Pompeii. Rembertus Dodonaeus (ok. 1550) nazywa ją ''Rosa sativa''. Od Średniowiecza była szeroko używana ze względu na swe właściwości medyczne. W 1596 w swym katalogu roślin angielski chemik i botanik John Gerard nazywa ją ''Rosa rubra'', natomiast w "Hortus Eystettensis" niemieckiego botanika Basiliusa Beslera (1561-1629) występuje pod nazwą ''Rosa Milesia rubra flore pleno''. W 1753 [[Karol Linneusz|Linneusz]] skatologował ją pod nazwa ''Rosa gallica''.
*'''[[Rośliny lecznicze|Roślina lecznicza]]'''. Ma podobne własności, jak [[róża dzika]].
 
{{Przypisy|stopień= ===}}
 
[[Kategoria:Różowate]]
130 248

edycji