Shaanxi: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 19 bajtów ,  10 lat temu
m
m (→‎Historia: poprawa linków)
}}
 
'''{{wymowa|zh-Shaanxi.ogg|Prowincja Shaanxi}}''' ([[Uproszczone pismo chińskie|chiń. upr]]: 陕西; [[Tradycyjne pismo chińskie|chiń. trad]]: 陝西; [[Hanyu pinyin|Pinyin]]: ''Shǎnxī'', [[Wade-Giles]]: ''Shan-hsi'', Inne pisownie: ''Shensi'') - [[Podział administracyjny ChRL|prowincja]] w północno-środkowej części [[Chińska Republika Ludowa|ChRL]]. Teren prowincji obejmuje część [[Wyżyna Lessowa|Wyżyny Lessowej]]. Od południa ograniczone górami [[Qin Ling]].
 
Jej nazwa pochodzi od historycznego powiatu Shǎn (陕) i znaczy tyle, co ''"Na Zachód od Shan"''. Zapisuje się ją jednak przez podwójne "a" dla odróżnienia od prowincji [[Shanxi]], której nazwa w transkrypcji [[Hanyu pinyin|pinyin]] brzmi ''Shānxī''.
 
== Historia ==
Tereny prowincji Shaanxi są uznawane za kolebkę [[CywilizacjaHistoria chińskaChin|cywilizacji chińskiej]]. Stolica prowincji [[Xi'an]] była siedziba władców 13 chińskich dynastii w okresie od [[XI wiek p.n.e.|XI wieku p.n.e.]] - [[X wiek|X wieku n.e.]]. W prowincji tej zaczynał się również [[jedwabny szlak]].
W okresie rządów [[Mongołowie|Mongołów]] w [[XIII wiek]]u prowincja straciła na znaczeniu.
[[23 stycznia]] [[1556]] w prowincji Shaanxi miało miejsce [[Trzęsienie ziemi w Shaanxi (1556)|trzęsienie ziemi]] uznawane za najbardziej śmiercionośne trzęsienie w historii - zginęło ok. 830 000 ludzi.
 
== Geografia ==
Prowincja rozciąga się południkowo szerokim pasem na przestrzeni ponad 800 km, w związku z czym na jej obszarze występuje znaczne zróżnicowanie warunków naturalnych. Przecinające prowincję w poprzek góry [[Qin Ling]] tworzą wyraźną barierę klimatyczną i komunikacyjną, przekraczającą 4000 m [[n.p.m.]] ([[Taibai Shan]], 4113 m). Niższe, sięgające 2700 m, góry [[Daba Shan]] stanowią granicę z prowincją [[Syczuan]]. Między tymi pasmami ciągnie się gęsto zaludniona górna część doliny rzeki [[Han Shui]], dopływu [[Jangcy]]. Panują tu warunki klimatyczne zbliżone do podzwrotnikowych - rozwija się uprawa [[ryż]]u, [[bawełnaBawełna (roślina)|bawełny]] i [[herbata|herbaty]]. Góry pokryte są rozległymi lasami - częściowo wiecznie zielonymi, z występowaniem drzewa tungowego, a częściowo, w wyższych rejonach, iglastymi. Jest to jeden z ważniejszych rejonów eksploatacji lasów w Chinach.
 
Na północ od gór Qin Ling, między nimi a krawędzią [[Wyżyna Lessowa|Wyżyny Lessowej]], ciągnie się równoleżnikowo [[Hanzhong Pendi|Kotlina Hanczuńska]], odwadniana przez rzekę [[Wei He]]. Ta szeroka podłużna kotlina jest jednym z najstarszych ośrodków osadnictwa rolniczego w Chinach i najgęściej zaludnioną częścią prowincji. Dzięki urodzajnym [[gleby aluwialneMady|glebom aluwialnym]] i stosunkowo ciepłemu klimatowi rozwinęła się tu intensywna uprawa ryżu i bawełny. Doliną Wei He przebiega na zachód stara droga handlowa - [[jedwabny szlak]], wzdłuż którego przeprowadzono linię kolejową [[Zhengzhou]] - [[Xi'an]] - [[Lanzhou]]. Tu też znajdują się najważniejsze ośrodki miejskie prowincji.
 
Północna część prowincji wchodzi w obręb Wyżyny Lessowej. Grubość pokrywy [[less]]owej dochodzi do 300 m (rzeki tworzą w niej głębokie wąwozy), wzniesienia przekraczają 1700 m n.p.m. Wschodnią granicę prowincji stanowi rzeka [[Huang He]], płynąca w głębokim wąwozie. Na północy granica prowincji przebiega nieco na północ od [[Wielki Mur Chiński|Wielkiego Muru]]. Wyżyna Lessowa różni się znacznie pod względem klimatycznym od południowej części prowincji. Panuje tu kontynentalny i suchy klimat, lasów brak niemal zupełnie (poza niektórymi dolinami rzek), na skrajnej północy [[step]]y przechodzą w [[półpustynia|półpustynie]]. W rolnictwie dominuje pszenica, kaoliang i proso - uprawy typowe dla chłodniejszego i suchszego klimatu. Osobliwością osadnictwa są liczne jaskinie mieszkalne, wykopane w lessie na zboczach dolin.