Otwórz menu główne

Zmiany

Rozmiar się nie zmienił, 9 lat temu
rozbudowa
[[Plik:Hydra nematocyst firing 01.png|250px|thumb|Schemat działania komórki parzydełkowej]]
{{źródła|data=2010-04}}
'''Komórka parzydełkowa''', '''knidocyt''' – wyspecjalizowana [[komórka]] charakterystyczna dla zwierząt z typu [[parzydełkowce|parzydełkowców]] (Cnidaria) zawierająca organ zaczepno-obronny zwany parzydełkiem, [[Knidocysta|knidocystą]], knidą lub parzawką. Służy do zdobywania pokarmu i do obrony.
'''Komórki parzydełkowe''', '''knidocyty''' – ([[ektoderma]]lne) komórki obronno-zaczepne występujące u [[parzydełkowce|parzydełkowców]]. Mają kształt pęcherzyka wypełniającego prawie całą komórkę. Wewnątrz niego znajduje się długa zwinięta nić, która przy podrażnieniu zostaje z dużą siłą wyrzucona i wbija się lub oplątuje wokół ciała napastnika albo potencjalnej ofiary, jednocześnie uwalniany jest płyn o właściwościach parzących lub paraliżujących. Najliczniej występują na [[Czułki|czułkach]] i ramionach. Służą one do obrony oraz pobierania pokarmu. Z tej "broni" co roku ginie ok. 12 osób w Australii.
 
Knidocyty powstają z [[knidoblast]]ów położonych w specjalnych strefach [[ektoderma|ektodermy]] lub, rzadziej, [[gastroderma|gastrodermy]]. Wewnątrz knidocytu powstaje struktura w kształcie wypełniającego prawie całą komórkę kulistego lub owalnego pęcherzyka o dwuwarstwowej, elastycznej ścianie. Cytoplazma i jądro komórki parzydełkowej zostaje zepchnięte ku jej krawędzi. Pęcherzyk jest zwykle zwężony w jednym z biegunów i zaopatrzony w wieczko (''operculum''), a w parzydełkach typu nematocysty, również w '''knidocyl''' – wić przekształconą w ostro zakończony, zwykle lekko wystający wyrostek czuciowy złożony z trzonu (knidocilium) otoczonego [[Mikrokosmek|mikrokosmkami]].
Rodzaje:
* [[Penetrant]]y – wnętrze tych komórek wypełnia trująco-drażniąca ciecz pod [[ciśnienie]]m, oprócz tego w środku znajduje się spiralnie zwinięta nić [[Białka|białkowa]] z haczykiem. Podrażnienie penetranta powoduje pęknięcie komórki i wyrzucenie nici oraz cieczy. Może to porazić nawet większego i silniejszego przeciwnika.
* [[Wolwent]]y – zawierają wewnątrz długą nić. Wystrzeliwane z wielu wolwentów nici owijają i przyczepiają się do ciała ofiary.
* [[Glutynat]]y – zawierają tępo zakończoną i pokrytą lepką substancją nić, którą unieruchamia pokarm.
 
Wewnątrz pęcherzyka znajduje się długa, zwinięta nić lub przewód, który przy mechanicznym lub chemicznym podrażnieniu knidocylu zostaje wyrzucony z dużą siłą i prędkością około 3 m/s, wbija się lub oplątuje wokół ciała napastnika albo potencjalnej ofiary. U większości parzydełkowców wyrzut nici powoduje powstanie wewnątrz knidocysty dużego ciśnienia, w wyniku którego komórka parzydełkowa ulega uszkodzeniu.
[[Kategoria:Parzydełkowce]]
 
Ze względu na budowę i zasadę działania badacze wyróżniają od 60 do 100 rodzajów parzydełek. Najważniejsze z nich to:
* '''nematocysty''' – są zaopatrzone w knidocyl, ich nić zostaje odrzucona po wystrzeleniu,
** stomoknidy – nić jest drożna,
*** '''penetranty''' (heteronemy) – nić pogrubiona u podstawy, uzbrojona w kolce, zwykle obezwładniają chemicznie, przy wyrzucie uwalniana jest substancja o właściwościach parzących lub paraliżujących ([[neurotoksyny]]), nić może przebić pancerz skorupiaka lub skórę kręgowca, w przypadku niektórych stułbiowców jest niebezpieczna dla człowieka,
**** ropalonemy (stenotele, semiofory i eurytele),
**** rabdoidy (mastigofory i amastigofory),
**** biropaloidy;
*** '''glutynanty''' (haplonemy) – nić gładka, tępo zakończona, na ogół pokryta lepką substancją,
**** izoryzy,
**** anizoryzy;
** astomoknidy – nić niedrożna, gruba i lepka, nici plączą ofiarę, obezwładniają mechanicznie,
*** '''wolwenty''' (desmonemy, spirolete, aspirotele i ptychonemy);
* '''spirocysty''' – brak knidocylu, pęcherzyk wzmocniony od wewnątrz, skręcona spiralnie nić po wystrzeleniu wraca do pierwotnej pozycji,
 
Komórki parzydełkowe nie są rozłożone równomiernie. Najliczniej występują dookoła otworu gębowego i na ramionach.
 
=== Bibliografia ===
{{Bibliografia start}}
# {{Cytuj książkę | tytuł= Biologia. Multimedialna encyklopedia PWN Edycja 2.0| data=2008 | wydawca=[[pwn.pl]] Sp. z o.o. | isbn=978-83-61492-24-5}}
# {{Cytuj książkę|tytuł= Encyklopedia Biologia|wydawca= Greg |data=2008 |isbn= 978-83-7327-756-4}}
# {{Cytuj książkę | nazwisko= Jura | imię=Czesław | tytuł= Bezkręgowce : podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy | data=2007 | wydawca=[[Wydawnictwo Naukowe PWN]]| miejsce=Warszawa | isbn=978-83-01-14595-8}}
# {{Cytuj książkę | tytuł = Zoologia : bezkręgowce. T. 1 | inni = Red. nauk. Czesław Błaszak | data = 2009 | wydawca = [[Wydawnictwo Naukowe PWN]] | miejsce = Warszawa | isbn = 978-83-01-16108-8 }}
{{Bibliografia stop}}
 
[[Kategoria:ParzydełkowceKomórki]]
 
{{link FA|de}}
54 696

edycji