Ryszard Filipski: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 4953 bajty ,  10 lat temu
dr. meryt., dr. tech., częściowy revert, minus kategoria (jednorazowe kandydowanie to nie bycie "działaczem"
(→‎Filmografia: Uzupełnienie filmografii o kolejne filmy i role)
(dr. meryt., dr. tech., częściowy revert, minus kategoria (jednorazowe kandydowanie to nie bycie "działaczem")
|odznaczenia = [[Plik:POL Polonia Restituta Kawalerski BAR.svg|40px|Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski]] [[Plik:POL Złoty Krzyż Zasługi BAR.svg|40px|Złoty Krzyż Zasługi]] [[Plik:POL Złota Odznaka im. Janka Krasickiego BAR.png|35px|Złota Odznaka im. Janka Krasickiego]] [[Plik:POL Brązowa Odznaka im. Janka Krasickiego BAR.png|35px|Brązowa Odznaka im. Janka Krasickiego]]
}}
'''Ryszard Filipski''' (ur. [[17 lipca]] [[1934]] we [[Lwów|Lwowie]]) – [[polska|polski]] [[aktor]] i [[reżyser]] [[film]]owy i [[teatr]]alny oraz [[Polityk|działacz polityczny]].
 
Był aktorem założonego przez siebie teatru ''[[eref-66]]''. Pod koniec [[lata 70. XX wieku|lat 70. XX wieku]] pełnił także funkcje administracyjne: najpierw jako dyrektor [[Teatr Ludowy w Krakowie|Teatru Ludowego w Nowej Hucie]] ([[1975]]–[[1979]]), następnie – kierownik Zespołów Filmowych "Kraków" ([[1980]]–[[1981]]) i "Iluzjon" ([[1982]]–[[1987]]).
W wywiadzie prasowym mówił o tym w następujący sposób:
: ''Lubiłem rolę Staszka w "Cierpkich głogach" (...). Przypominam o tym dlatego, że dzięki tej roli pozbyłem się pieczątki "aktora od morderstw, bijatyki i gwałtów".''
: ; ''Debiutował pan w "Końcu nocy" jeszcze w roku 1955, będąc aktorem teatru "7,15" w Łodzi...''
: ''Właśnie Edek, którego grałem, jeden z bohaterów tego filmu – silny, bezwzględny – sprawił, że zaszufladkowano mnie do typu "brutalnych mężczyzn". Następne role proponowano mi mniej więcej tak: "Czy może pan do nas przyjechać na piątek?"; pytałem wówczas po co – odpowiedź brzmiała: "Rola niewielka, ale dla filmu ważna; a dla pana to drobiazg – trzeba udusić jedną panią...".''<ref name=Film>''"Trzeba udusić jedną panią". Rozmowa z Ryszardem Filipskim'', "Film", [[1968]], nr 10.</ref>
 
 
O technice pracy nad rolą w filmie mówił:
: ; ''Pana sposób gry porównano kiedyś do aktorstwa amerykańskiego.''
: ''To wielki komplement. Staram się budować rolę w oparciu o jakiś jeden, zaskakujący szczegół – spojrzenie lub gest charakterystyczny dla roli, a więc dla psychiki bohatera, którego gram. W aktorstwie tego typu obowiązuje surowa selekcja niepotrzebnych gestów, zbytecznych słów. I właśnie to stwarza postać o cechach indywidualnych: naturalną, nie naturalistyczną.''<ref name=Film/>
 
 
== Działalność polityczna ==
OdRyszard Filipski był członkiem PZPR od początku [[lata 60. XX wieku|lat 60.]] był członkiem PZPR. Nie sprawował jednak żadnych funkcji w ramach organizacji partyjnej. W [[lata 60. XX wieku|latach 70.]] zaangażował się w działalność nieformalnej, związanej personalnie i towarzysko z partią grupy nacisku, która piętnowała kwestionowanie kierowniczej roli PZPR w życiu politycznym, sprzeciwiała się próbom liberalizacji życia społecznego w Polsce.
 
Jedną z inicjatyw politycznych, które firmował swoim nazwiskiem aktor, był tzw. ''List 2000'' (od liczby podpisów), rodzaj [[Rezolucja (polityka)|publicznej odezwy]] skierowanej do KC PZPR w [[1976]]. Filipski i dziennikarz Ryszard Gontarz, którzy list zredagowali<ref>W przygotowaniu tekstu brał też udział Bohdan Poręba, ale ostatecznie listu nie podpisał.</ref> domagali się w ''Liście 2000'' moralnej odnowy w szeregach PZPR, w których kryje się wielu wrogów ustroju. orazJako nasileniaprzykład działań''List przeciwko2000'' wskazywał m.in. [[KomitetJacek Obrony RobotnikówKuroń|KORJacka Kuronia]]., Wktórego liściewspólnie znalazłyz się[[Adam teżMichnik|Adamem stwierdzenia oMichnikiem]] związkach socjalizmu zokreślono polskąjako tradycją''podejrzane narodowąindywidua''.
 
List demaskował [[Komitet Obrony Robotników|KOR]] jako organizację antysocjalistyczną i wyrażał w związku z powstaniem Komitetu troskę o stan państwa robotniczego, które pozwala na takie [[wotum nieufności]] wobec siebie. Autorzy listu uważali, że [[Polska Zjednoczona Partia Robotnicza|PZPR]] powinna zająć zdecydowane i radykalne stanowisko wobec rodzących się ruchów niepodległościowych, że socjalizm jest tożsamy z polską tradycją narodową i rządy robotniczej partii kwestionować mogą tylko ludzie nie czujący więzi z polskim narodem. ''List 2000'' głosił m.in.:
Filipski wspierał środowiska głoszące idee "narodowego komunizmu". Pomimo bliskich wówczas związków z Porębą, w [[1980]] Filipski nie został jednym z założycieli ''[[Zjednoczenie Patriotyczne Grunwald|Grunwaldu]]'', kierowanego przez tego reżysera, a później również nie wstąpił do tej organizacji.
: ''Od czasu proklamowania przez ośrodki imperialistyczne tzw. doktryny rozmiękczania socjalizmu, kultura stała się szczególnie ważną płaszczyzną konfrontacji ideologicznej. Stąd nasilenie otwarcie wrogiej działalności grup dysydenckich w rodzaju KSS KOR czy ROPCiO, stąd też intensyfikacja, szczególnie w ostatnich latach, działań ukrytych, wykorzystujących legalne możliwości rozsadzania socjalizmu od wewnątrz, m.in. poprzez ograniczanie, hamowanie, dezawuowanie socjalistycznego nurtu w kulturze narodowej''<ref>''Czeczot na szafot'', Tygodnik [[Przekrój (tygodnik)]], [[2003]].</ref>.
Historycy i publicyści interpretują ''List 2000'' jako element wewnątrzpartyjnych rozgrywek w PZPR, zainspirowany przez frakcję byłych współpracowników [[Mieczysław Moczar|Mieczysława Moczara]] i dążących do osłabienia pozycji [[Edward Gierek|Edwarda Gierka]] stronników [[Stanisław Kania|Stanisława Kani]]<ref>Piotr Pytlakowski, ''Betonowa "Rzeczywistość"'', Tygodnik [[Polityka (tygodnik)|Polityka]], nr 2, [[11 stycznia]] [[2003]].</ref>.
 
FilipskiLinię wspierałideowo-polityczną tego środowiska, określaną najczęściej jako narodowy komunizm, aktor przedstawiał m.in. w wywiadach prasowych w tygodniku [[Związek Socjalistycznej Młodzieży Polskiej|ZSMP]] głoszące''Płomienie'', ideeczy "narodowegotygodniku komunizmu"''Rzeczywistość''. Pomimo bliskich wówczas związków z Porębą, w [[1980]] Filipski nie został jednym z założycieli ''[[Zjednoczenie Patriotyczne Grunwald|Grunwaldu]]'', kierowanego przez tego reżysera, a później również nie wstąpił do tej organizacji.
W 1992 został członkiem [[Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej|Samoobrony RP]]. We wrześniowych [[Wybory parlamentarne w Polsce w 1993 roku|wyborach parlamentarnych w 1993]] kandydował do Sejmu z jej listy, wspólnie z Porębą, Gontarzem i Bożeną Krzywobłocką, dawną czołową dziennikarką ''Rzeczywistości''<ref>[http://www.samoobrona.org.pl/pages/07.Publikacje/03.Niepokorny/4/ ''Niepokorny'']samoobrona.org.pl</ref>. W następnych latach wycofał się z bieżącej polityki, ale wraz z żoną wspierał działalność [[Andrzej Lepper|Andrzeja Leppera]]. Po śmierci [[Czesław Miłosz|Czesława Miłosza]], w sierpniu 2004, Filipski podpisał list protestacyjny przeciw pochowaniu poety w [[Krypta Zasłużonych na Skałce|krypcie na Skałce]].
 
W 1992 został członkiem [[Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej|Samoobrony RP]]. We wrześniowych [[Wybory parlamentarne w Polsce w 1993 roku|wyborach parlamentarnych w 1993]] kandydował do Sejmu z jej listy [[Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej|Samoobrony]], wspólnie z Porębą, Gontarzem i Bożeną Krzywobłocką, dawną czołową dziennikarką ''Rzeczywistości''<ref>[http://www.samoobrona.org.pl/pages/07.Publikacje/03.Niepokorny/4/ ''Niepokorny'']samoobrona.org.pl</ref>. W następnych latach wycofał się z bieżącej polityki, ale wraz z żoną wspierał działalność [[Andrzej Lepper|Andrzeja Leppera]]. Po śmierci [[Czesław Miłosz|Czesława Miłosza]], w sierpniu 2004, Filipski podpisał list protestacyjny przeciw pochowaniu poety w [[Krypta Zasłużonych na Skałce|krypcie na Skałce]].
 
Na zarzuty o [[antysemityzm]] odpowiada:
 
== Proces o karykaturę ==
Na początku [[1976]] w kierowanym przez [[Jerzy Putrament|Jerzego Putramenta]] tygodniku ''Literatura'' ukazał się następujący rysunek satyryczny [[Andrzej Czeczot|Andrzeja Czeczota]]: będącyprzy oczywistąstole aluzjąsiedzi domężczyzna działańubrany Filipskiegow stylu filmowych gangsterów z lat 30. – prążkowany garnitur, kapelusz z szerokim rondem zasłaniający twarz. W klapę garnituru wpięty ma tzw. "mieczyk Chrobrego" – symbol przedwojennego antysemickiego [[Obóz Narodowo-Radykalny|ONR]]. W jednej ręce mężczyzna trzyma [[Pistolet P08 Parabellum|pistolet Parabellum]], na niwiedrugiej dłoni ma kastet; na stole przed nim leżą: pejcz, jeszcze jeden kastet, politycznejpałka i forsowaniapuszka tematówz politycznychzamazanym napisem "[[Cyklon B]]", stoi też butelka alkoholu. Na ścianie za mężczyzną wisi afisz o treści: ''Teatr Ludowy w swoichNowej artystycznychHucie przedsięwzięciach– "Ryszard IV"''<ref>AndrzejJanusz OsękaAnderman, ''JeźdźcyŻycie małej Apokalipsyartystyczne'', Tygodnik [[Wprostw]], nr 1146''Fotografie'', [[14Wydawnictwo listopadaLiterackie]], [[2004]]Kraków 2002.</ref>.
 
Ten rysunek był oczywistą aluzją do działań Filipskiego na niwie politycznej i forsowania tematów politycznych w swoich artystycznych przedsięwzięciach<ref>Andrzej Osęka, ''Jeźdźcy małej Apokalipsy'', Tygodnik [[Wprost]], nr 1146, [[14 listopada]] [[2004]].</ref>. Cechujący ówczesne poczynania Filipskiego narodowy komunizm i zawoalowany antysemityzm starał się napiętnować Czeczot. Pierwsza wersja rysunku, zatrzymana przez [[Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk|cenzurę]] była nawet bardziej dosadna. Na nim mężczyzna o rysach Filipskiego, w bryczesach i oficerkach, zaganiał tłum ludzi do przypominającego krematorium budynku oznaczonego szyldem "Teatr Ludowy w Nowej Hucie".
 
W obronie naruszonego dobrego imienia Filipskiego teksty publikowały m.in. partyjny dziennik ''[[Trybuna Ludu]]'', ''[[Życie Warszawy]]'' i ''Słowo Powszechne''. FilipskiTrybuna pozwał Czeczota i osobno redakcję ''Literatury'' do sądu.Ludu pisała:
: ''To literatura kastetu, stanowiąca wyłom w obyczajach naszej prasy''.
Wielu aktorów podpisało list otwarty, w którym stwierdzano, że publikacja takiej karykatury była haniebnym aktem politycznym, precedensem, którego tolerować nie wolno i należy wyciągnąć konsekwencje wobec winnych.
 
Filipski pozwał Czeczota i osobno redakcję ''Literatury'' do sądu. Rysownik zresztą już po tygodniu stracił pracę i do czasu emigracji z Polski w [[1982]] nie mógł znaleźć stałego zatrudnienia. Obrony Czeczota podjął się [[Jan Olszewski]]. Filipskiego wspierał na sali sądowej Bohdan Poręba, za sprawą którego na świadków powołano [[Kazimierz Kutz|Kazimierza Kutza]] i [[Jonasz Kofta|Jonasza Koftę]]. Kutz miał potwierdzić zeznanie Poręby, że w czasie spotkania towarzyskiego w jego mieszkaniu, Czeczot przyznał Porębie, że to [[syjonizm|syjoniści]] namówili go do wykonania inkryminowanego rysunku. Kofta miał opowiedzieć o podobnym stwierdzeniu Czeczota, które miał usłyszeć w czasie obiadu spożywanego w krakowskiej restauracji [[Stowarzyszenie Polskich Artystów Teatru i Filmu|SPATiF]] w towarzystwie rysownika i jednego z aktorów Teatru Ludowego. I Kutz, i Kofta zgodnie zeznawali, że słowa Czeczota o syjonistycznej inspiracji, były żartem rysownika, który zakładał, że podpuszczeni przez niego Poręba i aktor teatru Ludowego powtórzą je Filipskiemu<ref name=kutz>Kazmierz Kutz, ''Klapsy i ścinki'', Wydawnictwo Znak, Kraków 1999, str. 57–60 i 81–82.</ref>.
W obronie naruszonego dobrego imienia Filipskiego teksty publikowały m.in. partyjny dziennik ''[[Trybuna Ludu]]'', ''[[Życie Warszawy]]'' i ''Słowo Powszechne''. Filipski pozwał Czeczota i osobno redakcję ''Literatury'' do sądu.
 
Jesienią 1976 sąd skazał rysownika na sześć miesięcy więzienia w zawieszeniu, zasądził pokrycie przez niego kosztów procesu, wpłatę nawiązki na cele społeczne i nakazał Czeczotowi wystosowanie przeprosin<ref>Stanisław Podemski, ''Oskarżony Czeczot'' [w] ''Pitaval PRL'', Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2006.</ref>.
: ''Bardzo dobry aktor, który niepotrzebnie zaplątał się w rozgrywki partyjne, starając się jednocześnie zachować w miarę czyste ręce''<ref>Andrzej Haliński, ''10 000 dni filmowej podróży'', Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa 2002, str. 33.</ref>.
* [[Kazimierz Kutz]], reżyser, w książce ''Klapsy i ścinki'':
: ''Swego czasu znany i utalentowany aktor. (...) Miał swój dobry okres w filmie. Ale często role, które grywał, przenosiły się na jego życie prywatne. A ponieważ grywał postacie historyczne – Hubala czy Piłsudskiego – tworzyły się dziwne sytuacje. Kiedy prowadził teatr w [[Nowa Huta (część Krakowa)|Nowej Hucie]] (...) zarządził zbiórkę w lesie. Nakazał wszystkim aktorom ubrać teatralne partyzancko–wojskowe mundury, wsiąść na konie i jechać tyle a tyle na wyznaczony azymut. (...) Kiedy oddział osiągnął cel, na polanie – opodal ogniska – [aktorzy] zobaczyli [Filipskiego przebranego za] Piłsudskiego. Stał jak żywy, wsparty o szablę''<ref name=kutz/>.
*[[Bogusław Linda]]:
:''Wtedy zorientowałem się, że to, co mnie tak drażni w polskich filmach, to fakt, że nikt tam nie gra normalnie, tylko grają, jakby grali nadal dla siódmego rzędu! Czyli to jest granie teatralne. Jedynym, który tego nie robił, był Ryszard Filipski. Wspaniały, niewykorzystany aktor''<ref>{{cytuj pismo |nazwisko = Umer|imię = Magda|tytuł = Zły chłopiec|url = http://www.e-teatr.pl/pl/artykuly/93401.html|czasopismo = Sukces||data = maj 2010|wydawca = Wydawnictwo "Przekrój"|miejsce = Warszawa}}</ref>.
 
== CiekawostkiInne informacje ==
* W filmie ''Koniec nocy'' ([[1956]]) na pytanie milicjanta o datę urodzenia, chuligan Edek Słowik (w tej roli Filipski) odpowiada: ''Siedemnaście, siedem, trzydzieści dwa'' (czyli [[17 lipca]] [[1932]]). Aktor podzielił się więc ze swoim bohaterem dniem urodzin, dodając sobie dwa lata do wieku.
* W filmie ''[[Miś (film)|Miś]]'' prezes Ochódzki ([[Stanisław Tym]]) roztaczając przed swoją przyjaciółką, początkującą aktorką, wizję zbliżającej się i jego kariery w tym zawodzie mówi: ''Fronczewskiego chcą ze mnie zrobić!'' W pierwszej wersji Ochódzki mówił ''Filipskiego chcą ze mnie zrobić!'', ale ten żart zatrzymała cenzura, od czasu sprawy rysunku Czeczota szczególnie wrażliwa na kontekst w jakim mówi się o tym przychylnym władzom aktorze. Czujności zabrakło cenzorom dwa lata wcześniej, gdy w komedii tej samej spółki autorskiej [[Stanisław Bareja|Bareja]]–Tym pt. ''[[Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz?]]'' przepuszczono żart: ''Mogę ci tylko podać jego inicjały: R.F''. Ów "R.F." był to jeden z bohaterów filmu – Roman Ferde, ale genezą żartu była nazwa jednoosobowego teatru Filipskiego "eref-66"<ref>Sławomir Łuczak, ''Miś, czyli rzecz o Stanisławie Barei'', Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa 2001.</ref>.
* Filipski miał ponoć specjalny zeszycik, w którym zapisywał i klasyfikował Żydów<ref>{{Cytuj stronę|url=http://www.pardon.pl/artykul/5827/ukryci_zydzi_rzadza_polska_jest_ich_6_milionow|tytuł=''Ukryci Żydzi rządzą Polską? Jest ich 6 mln!''|opublikowany=pardon.pl}}</ref>.
 
== Filmografia ==
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Odrodzenia Polski (1944-1989)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi]]
[[Kategoria:Politycy Samoobrony]]
[[Kategoria:Polscy ludzie teatru]]
[[Kategoria:Polscy reżyserzy]]