Marsz (muzyka): Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 248 bajtów ,  10 lat temu
źródła/przypisy, uzupełnienie/korekta wg źródeł
m (robot usuwa: uk:Марш)
(źródła/przypisy, uzupełnienie/korekta wg źródeł)
'''Marsz''' - [[forma muzyczna]] o dominującym znaczeniu [[rytm]]u, znajdująca się na pograniczu [[Muzyka taneczna|muzyki tanecznej]]
'''Marsz''' - [[forma muzyczna]] występująca jako samodzielny [[utwór muzyczny]] lub jako część [[utwór cykliczny|utworu cyklicznego]] np. [[symfonia|symfonii]], [[sonata|sonaty]] lub [[serenada|serenady]], a także jako fragment [[oratorium]], [[Opera (dzieło)|opery]], [[balet]]u lub muzyki do sztuki teatralnej, [[film|filmu]] itp. Najczęściej komponowany był w [[Metrum (muzyka)|metrum]] parzystym. Marsz jako forma muzyczna wykształcił się w XVII wieku, jednak niektóre pochodzące jeszcze z XVI wieku [[Intrada|intrady]] mogą zostać uznane za prototyp marszu.
 
'''Marsz''' - [[forma muzyczna]] występującawystępuje jako samodzielny [[utwór muzyczny]] lub jako część [[utwórForma cyklicznycykliczna|utworu cyklicznego]] np. [[symfonia|symfonii]], [[sonata|sonaty]] lub [[serenada|serenady]], a także jako fragment [[oratorium]], [[Opera (dzieło)|opery]], [[balet]]u lub muzyki do sztuki teatralnej, [[film|filmu]] itp. Najczęściej komponowany był w [[Metrum (muzyka)|metrum]] parzystym. Marsz jako forma muzyczna wykształcił się w [[XVII]] wieku, jednak niektóre pochodzące jeszcze z [[XVI]] wieku [[Intrada|intrady]] mogą zostać uznane za prototyp marszu.
Cechy charakterystyczne dla marszu to: prosta melodyka, częstokroć oparta na motywach trójdźwiękowych, niekiedy inspirowanych "[[fanfara|fanfarową]]" melodyką, ostry kontur rytmiczny, [[akcent (muzyka)|akcent]]owanie mocnej części [[takt (muzyka)|taktu]], czasem imitowanie formuł rytmicznych typowych dla instrumentów [[perkusja|perkusyjnych]].
 
== Rys historyczny ==
Marsz rozumiany jako tzw. muzyka wojskowa, czyli utwór użytkowy, przeznaczony dla wykonania podczas parady wojska, bądź jako muzyka wspomagająca przemarsze wojsk, znany był już w starożytnym Rzymie. W ikonografii starożytnej zachowały się przedstawienia zespołów muzyków wojskowych grających na [[bucina|bucinach]]. Wraz z rozwojem instrumentów w [[średniowiecze|średniowieczu]] i w okresie [[odrodzenie|renesansu]] zaczęto stosować w oddziałach wojskowych specjalnie szkolonych muzyków wykonujących proste kompozycje wspomagające kroki maszerującego wojska. Te pierwotne marsze były nierzadko improwizowane, niektóre wykonywane były przez [[trąbka|trąbki]], [[szałamaja|szałamaje]], [[cynk|cynki]] i [[Serpent (instrument muzyczny)|serpenty ]]z towarzyszeniem [[bęben|bębnów]]. W [[XIV]] wieku w zespołach wojskowych pojawiły się [[kotły]] i od tej pory stały się nieodzownym instrumentem przy wykonywaniu muzyki marszowej.
 
W [[XVII]] wieku wraz z rozwojem form scenicznych oraz rozkwitem barokowego instrumentarium marsz stał się jedną z form muzycznych w muzyce artystycznej. Utrzymywano na dworach specjalne zespoły dla wykonywania muzyki wojskowej na wolnym powietrzu np. w Polsce kolejni królowie od czasów [[Jan III Sobieski|Jana III Sobieskiego]] utrzymywali tzw. [[kapela janczarska|kapelę janczarską]] grającą muzykę wojskową na instrumentach tureckich, natomiast we Francji [[Ludwik XIV|Ludwika XIV]] utrzymywano na dworze królewskim zespół [[La Grande Ecurie]], który wykonywał marsze podczas parad kawalerii.
== Rys historyczny ==
W XVII wieku wykształcił się typ marsza jako utworu o określonej budowie i właśnie wtenczas stał się popularny jako samodzielna kompozycja. W późniejszym okresie ([[XVIII wiek|XVIII]]/[[XIX]] wiek]]) usamodzielnił się jako forma w pełni artystyczna, wchodząc w skład [[suita|suity]], a później [[sonata|sonaty]] i [[symfonia|symfonii]]. Marsz jako forma muzyki artystycznej wszedł również do oper i baletów pełniąc w nich funkcję choreotechniczną, a później stał się nieodzownym elementem XIX-wiecznej grand-opera. W okresie [[Romantyzm|Romantyzmu]] rozróżniano już wiele gatunków marszów: marsz wojskowy ([[Johann Strauss (ojciec)|Johanna Straussa]] [[Marsz Radetzky'ego]]), marsz żałobny ([[Fryderyk Chopin|Fryderyka Chopina]] ''Marcia funebre'' z Sonaty b-moll), marsz weselny (np. [[Felix Mendelssohn-Bartholdy|Felixa Mendelssohna]] ''Marsz weselny'' z muzyki do sztuki Szekspira ''[[Sen nocy letniej]]''), marsz charakterystyczny np. ''Marsz Ołowianych Żołnierzyków'' z baletu "[[Dziadek do orzechów]]" [[Piotr Czajkowski|Piotra Czajkowskiego]]). W tym czasie upowszechnił się w muzyce europejskiej trzyczęściowy marsz z kontrastującym triem jako odcinkiem środkowym.
 
W okresie [[Muzyka romantyczna|Romantyzmu]] rozróżniano już wiele gatunków marszów: marsz wojskowy ([[Johann Strauss (ojciec)|Johanna Straussa]] - ''[[Marsz Radetzky'ego]]''), marsz żałobny ([[Fryderyk Chopin|Fryderyka Chopina]] ''Marcia funebre'' z Sonaty b-moll), marsz weselny (np. [[Felix Mendelssohn-Bartholdy|Felixa Mendelssohna]] ''Marsz weselny'' z muzyki do sztuki Szekspira ''[[Sen nocy letniej]]''), marsz charakterystyczny, np. ''Marsz Ołowianych Żołnierzyków'' z baletu "[[Dziadek do orzechów]]" [[Piotr Czajkowski|Piotra Czajkowskiego]]). W tym czasie upowszechnił się w muzyce europejskiej trzyczęściowy marsz z kontrastującym triem jako odcinkiem środkowym.
Marsz rozumiany jako tzw. muzyka wojskowa czyli utwór użytkowy, przeznaczony dla wykonania podczas parady wojska, bądź jako muzyka wspomagająca przemarsze wojsk znany był już w starożytnym Rzymie. W ikonografii starożytnej zachowały się przedstawienia zespołów muzyków wojskowych grających na [[bucina|bucinach]]. Wraz z rozwojem instrumentów w [[średniowiecze|średniowieczu]] i w okresie [[odrodzenie|renesansu]] zaczęto stosować w oddziałach wojskowych specjalnie szkolonych muzyków wykonujących proste kompozycje wspomagające kroki maszerującego wojska. Te pierwotne marsze były nierzadko improwizowane, niektóre wykonywane były przez [[trąbka|trąbki]], [[szałamaja|szałamaje]], [[cynk|cynki]] i [[Serpent (instrument muzyczny)|serpenty ]]z towarzyszeniem [[bęben|bębnów]]. W XIV wieku w zespołach wojskowych pojawiły się [[kotły]] i od tej pory stały się nieodzownym instrumentem przy wykonywaniu muzyki marszowej.
W XVII wieku wraz z rozwojem form scenicznych oraz rozkwitem barokowego instrumentarium marsz stał się jedną z form muzycznych w muzyce artystycznej. Utrzymywano na dworach specjalne zespoły dla wykonywania muzyki wojskowej na wolnym powietrzu np. w Polsce kolejni królowie od czasów [[Jan III Sobieski|Jana III Sobieskiego]] utrzymywali tzw. [[kapela janczarska|kapelę janczarską]] grającą muzykę wojskową na instrumentach tureckich, natomiast we Francji [[Ludwik XIV|Ludwika XIV]] utrzymywano na dworze królewskim zespół [[La Grande Ecurie]], który wykonywał marsze podczas parad kawalerii.
W XVII wieku wykształcił się typ marsza jako utworu o określonej budowie i właśnie wtenczas stał się popularny jako samodzielna kompozycja. W późniejszym okresie ([[XVIII wiek|XVIII]]/[[XIX wiek]]) usamodzielnił się jako forma w pełni artystyczna, wchodząc w skład [[suita|suity]], a później [[sonata|sonaty]] i [[symfonia|symfonii]]. Marsz jako forma muzyki artystycznej wszedł również do oper i baletów pełniąc w nich funkcję choreotechniczną, a później stał się nieodzownym elementem XIX-wiecznej grand-opera. W okresie [[Romantyzm|Romantyzmu]] rozróżniano już wiele gatunków marszów: marsz wojskowy ([[Johann Strauss (ojciec)|Johanna Straussa]] [[Marsz Radetzky'ego]]), marsz żałobny ([[Fryderyk Chopin|Fryderyka Chopina]] ''Marcia funebre'' z Sonaty b-moll), marsz weselny (np. [[Felix Mendelssohn-Bartholdy|Felixa Mendelssohna]] ''Marsz weselny'' z muzyki do sztuki Szekspira ''[[Sen nocy letniej]]''), marsz charakterystyczny np. ''Marsz Ołowianych Żołnierzyków'' z baletu "[[Dziadek do orzechów]]" [[Piotr Czajkowski|Piotra Czajkowskiego]]). W tym czasie upowszechnił się w muzyce europejskiej trzyczęściowy marsz z kontrastującym triem jako odcinkiem środkowym.
 
== Formy marsza ==
 
Marsz w formie dwuodcinkowej:
*[[Georg Friedrich Haendel]] Marsz żałobny z [[oratorium]] "[[Saul]]"
 
Marsz w formie [[Rondo (muzyka)|ronda]] starofrancuskiego:
*[[Jean-Baptiste Lully]] tragedia liryczna "Thésée", marsz z I Aktu opery
*[[Marc-Antoine Charpentier]] [[Preludium]] do [[Te Deum]]
 
Marsz w formie ronda klasycznego:
*[[Wolfgang Amadeusz Mozart]] - ''[[Media:Mozart-Marsz turecki-(Romuald Greiss).ogg|Rondo alla turca]]'' tzw. "Marsz turecki" z Sonaty fortepianowej A-dur, KV 331
 
Marsz trzyczęściowy z triem:
*[[Ludwig van Beethoven]] - Marsz żałobny z III Symfonii Es-dur, op. 55 ''Eroica''
*[[Edward Elgar]] - Cykl marszów orkiestrowych ''Pomp and Circumstance'': Marsz nr 1 D-dur, Op.39
 
==Źródła/Bibliografia==
* ''Mała encyklopedia muzyki'', Stefan Śledziński (red. naczelny), PWN, Warszawa 1981, ISBN 83-01-00958-6
 
[[Kategoria:Formy muzyczne]]