Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 1502 bajty, 9 lat temu
weryfikacja
{{Zwierzę infobox
|Nazwanazwa zwyczajowa = Jeżowce
|Łacińskałacińska = Echinoidea
|TSN = 157821
|Zoolog=Leske, 1778
|zoolog = [[Nathaniel Gottfried Leske|Leske]], 1778
|Typ=[[szkarłupnie]]
|typ = [[szkarłupnie]]
|Gromada=jeżowce
|gromada = jeżowce
|Obrazek=Woda-3 ubt.jpeg
|grafika = Woda-3 ubt.jpeg
|Opis_obrazka=Przedstawiciel jeżowców
|opis = Przedstawiciel jeżowców
|Uwagi=[[Plik:Woda-5 ubt.jpeg|240px]]<br />Jeżowiec<br />[[Plik:Jezowiec.JPG|240px]]<br />Jeżowiec
|Commonswikispecies = Category:Echinoidea
|commons = Category:Category:Echinoidea
}}
[[Plik:Woda-5 ubt.jpeg|240px|thumb|Jeżowiec]]
[[Plik:Toxopneustes pileolus (Sea urchin).jpg|240px|thumb|Kolce ''[[Toxopneustes pileolus]]'' zawierają niebezpieczne dla człowieka toksyny]]
'''Jeżowce''' (Echinoidea, z [[język grecki|gr.]] ''echinos'' – jeż + ''eidos'' – rodzaj) – [[gromada (biologia)|gromada]] morskich [[zwierzęta|zwierząt]] zaliczanych do typu [[szkarłupnie|szkarłupni]] (Echinodermata), charakteryzujących się kulistym, mniej lub bardziej spłaszczonym, różnorodnie ubarwionym ciałem gęsto pokrytym wapiennymi, ruchomo osadzonymi kolcami. Zamieszkują strefę denną wód słonych o zasoleniu powyżej 20‰ wszystkich stref geograficznych kuli ziemskiej. Większość gatunków występuje w strefie tropikalnej i subtropikalnej. Przeciętnie osiągają 6–12 cm średnicy. Niektóre gatunki produkują [[toksyny]] niebezpieczne dla zdrowia człowieka. W zapisie kopalnym znane są od [[paleozoik]]u.
 
Jeżowce wyposażone są w [[układ ambulakralny]] i wapienny pancerz pokryty miękkimi tkankami. Składa się on zazwyczaj z dwudziestu rzędów pięciokątnych płytek zgrupowanych w podwójne, naprzemianległe pasy. Otwór gębowy znajduje się na spodniej części ciała (w grupie jeżowców regularnych, otwór ten jest wyposażony w aparat szczękowy zwany [[latarnia Arystotelesa|latarnią Arystotelesa]] – z pomocą tych zębów zbierają one pokarm z podłoża i żują go). Odbyt znajduje się nad otworem gębowym, na wierzchniej części ciała. Tarcza szczytowa jeżowców składa się z dziesięciu płytek, przy czym pięć z nich to płytki oczne z otworkami na światłoczułe zakończenia kanałów promienistych tworzących oczy jeżowca.
'''Jeżowce''' (Echinoidea, z [[gr.]] ''echinos'' - jeż + ''eidos'' - rodzaj) – morskie [[zwierzęta]] należące do [[szkarłupnie|szkarłupni]].
 
Dzielą się na dwie grupy morfologiczne:
Jeżowce wyposażone są w [[układ ambulakralny]] i wapienny pancerz pokryty miękkimi tkankami. Składa się on zazwyczaj z dwudziestu rzędów pięciokątnych płytek zgrupowanych w podwójne, naprzemianległe pasy. Otwór gębowy znajduje się na spodniej części ciała (w grupie jeżowców regularnych, otwór ten jest wyposażony w aparat szczękowy zwany [[latarnia Arystotelesa|latarnią Arystotelesa]] - z pomocą tych zębów zbierają one pokarm z podłoża i żują go). Odbyt znajduje się nad otworem gębowym, na wierzchniej części ciała. Tarcza szczytowa jeżowców składa się z dziesięciu płytek, przy czym pięć z nich to płytki oczne z otworkami na światłoczułe zakończenia kanałów promienistych tworzących oczy jeżowca.
* jeżowce regularne o pięciopromiennej (wtórnie) symetrii ciała i kulistym kształcie,
* jeżowce nieregularne o symetrii dwubocznej i ciele spłaszczonym, zwykle owalnym w zarysie.
Ciało jeżowca chronią kolce, między którymi schronienie znajdują drobne ryby, mięczaki i skorupiaki. Kolce wraz z [[nóżki ambulakralne|nóżkami ambulakralnymi]] pełnią funkcje lokomotoryczne. Jeżowce regularne kroczą z ich pomocą po dnie lub drążą jamy. Inne używają ich do zakotwiczenia się na dnie.
 
Jeżowce są zwierzętami wszystkożernymi. Zjadają głównie drobne [[bezkręgowce]], [[rośliny]] oraz [[Detrytus (ekologia)|detrytus]]. Są też wśród nich oczyszczające morza gatunki mułożerne.
Ciało jeżowca chronią kolce, między którymi schronienie znajdują drobne ryby, mięczaki i skorupiaki. Jeżowce regularne kroczą z ich pomocą po dnie lub drążą jamy. Inne używają ich do zakotwiczenia się na dnie. We wczesnej jurze wyodrębnił się rodzaj jeżowców zwany nieregularnym. Zatraciły one wielkie kolce, posiadając jedynie krótkie szpilki. Zaczęły one ryć w ziemi. Ich aparat szczękowy zanikł, a odbyt przesunął się do tyłu i rozszerzył znacznie w stosunku do stanu poprzedniego. Jeżowce nie mają trujących kolców. Na świecie jest tylko jeden gatunek tych zwierząt, który może być niebezpieczny dla człowieka - pedicellariae.
 
Na wybrzeżach skalistych i na kamiennych plażach zalecana jest kąpiel z butami, które mają twarde gumowe podeszwy, gdyż wdepnięcie na jeżowca może być bolesne, a nawet niebezpieczne dla zdrowia.
Jeżowce żywią się głównie [[glon]]ami.
Jeżowce są wykorzystywane w biologii rozwoju i w embriologii jako [[organizmy modelowe]]. Na jajach i plemnikach jeżowców zbadano po raz pierwszy procesy dojrzewania jaj, zapłodnienia i bruzdkowania. Zsekwencjonowano cały [[genom]] ''[[Strongylocentrotus purpuratus]]'' nazywanego jeżowcem purpurowym.
 
{{Przypisy|stopień = ===}}
Na wybrzeżach skalistych i na plażach kamiennych, zalecana jest kąpiel z butami które mają twarde gumowe podeszwy, gdyż wdepnięcie na jeżowca może być bolesne, ale nie niebezpieczne dla zdrowia.
=== Bibliografia ===
Jeżowce są wykorzystywane w biologii rozwoju i w embriologii jako [[organizmy modelowe]]. Poznano cały genom jeżowca purpurowego (''Strongylocentrotus purpuratus'')
{{Bibliografia start}}
 
# {{Cytuj książkę | tytuł= Biologia. Multimedialna encyklopedia PWN Edycja 2.0| data=2008 | wydawca=[[pwn.pl]] Sp. z o.o. | isbn=978-83-61492-24-5}}
Zamieszkują strefę denną wód słonych o zasoleniu powyżej 20‰ wszystkich stref geograficznych kuli ziemskiej.
# {{Cytuj książkę | nazwisko= Jura | imię=Czesław | tytuł= Bezkręgowce : podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy | data=2007 | wydawca=[[Wydawnictwo Naukowe PWN]]| miejsce=Warszawa | isbn=978-83-01-14595-8}}
# {{Cytuj książkę | tytuł= Mały słownik zoologiczny. Bezkręgowce | data=1984 | wydawca=[[Wiedza Powszechna]] | miejsce=Warszawa | isbn=83-214-0428-6}}
{{Bibliografia stop}}
 
== Linki zewnętrzne ==
54 690

edycji