Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 19 bajtów ,  9 lat temu
WP:SK, poprawa linków
[[GrafikaPlik:Michalowski Rajtar.jpg|thumb|[[Piotr Michałowski]], [[Rajtar (obraz)|''Rajtar'']]]]
[[GrafikaPlik:Reiter gdanski 2.1.jpg|thumb|Rajtar gdański]]
[[GrafikaPlik:Reiter color.2.jpg|thumb|Rajtar]]
'''Rajtaria''', '''rajtarzy''' (od [[język niemiecki|niem.]] ''reiter'' – "jeździec") – polskie określenie [[jazda|jazdy]] używającej w walce przede wszystkim [[pistolet]]ów.
 
Rajtaria powstała wraz z [[arkebuzer]]ami w połowie [[XVI wiek]] w.u w Niemczech, w związku z rozwojem broni palnej i związaną z tym utratą znaczenia ciężkiej jazdy (która została zachowana w postaci nielicznych oddziałów [[kirasjerzy|kirasjerów]]). Oddziały [[jazda|kawaleryjskie]] stały się jednostkami pomocniczymi w stosunku do piechoty i [[artyleria|artylerii]]. Znacznie zmniejszyła się zatem liczebność jazdy w armiach. Do upowszechnienia rajtarii przyczynił się [[Maurycy Orański]] (1567-1625) - hrabia de [[Nassau]], syn [[Wilhelm I Orański|Wilhelma I Orańskiego]], reorganizator i wódz armii niderlandzkiej, a od 1585 r. namiestnik północnych prowicjii niderlandzkich.
 
Rajtarzy uzbrojeni byli najczęściej w 2 kołowe pistolety typu [[puffer]] (ewentualnie trzeci noszono za cholewą buta) oraz [[rapier]] lub pałasz waloński. Niekiedy uzbrojenia dopełniała broń długa, najczęściej w postaci [[bandolet]]u, choć niekiedy zdarzały się [[karabin]]y.
Rajtaria dysponująca uzbrojeniem ochronnym zwykle dosiadała cięższych koni, stąd w XVII w. zaczęto odróżniać rajtarię lekką i ciężką. Ta ostatnia częściowo wyparła w poszczególnych państwach jednostki [[arkebuzer]]ów i tzw. półkirasjerów, stanowiące wcześniej jazdę średniozbrojną.
 
W walce rajtaria stosowała taktykę zwaną [[karakol]]em. Król szwedzki [[Gustaw II Adolf]] po doświadczeniach w walce z husarią polską jako pierwszy użył rajtarii na dużą skalę w roli typowej dla kawalerii, stosując gwałtowne uderzenie zwartej masy rajtarów walczących rapierami i pistoletami w bezpośrednim zwarciu z przeciwnikiem ([[szarża]]). Od tego czasu rajtaria szwedzka, a następnie także innych państw, stosowała oba rodzaje taktyki (karakol i szarżę).
 
Lekka rajtaria była używana zarówno w walce, jak i do zadań łupieżczo-pacyfikacyjnych w większości armii zachodnioeuropejskich. Stąd po okresie wojen polsko-szwedzkich w połowie [[XVII wiek]] w.u słowo "rajtar" stało się w [[Polska|Polsce]] synonimem rabusia, grabieżcy.
 
Specyficznym typem rajtara niemieckiego był tzw. ''Schwarzreiter'' czyli "czarny jeździec". Nazwa pochodzi od tego, że nosił czernioną (ochrona przed korozją) zbroję.
 
W [[Rzeczpospolita Obojga Narodów|Rzeczypospolitej]] oddziały rajtarii jako jazdy ciężkiej, zmieniającej się z czasem w lekką, pojawiły się w czasach [[Stefan Batory|Stefana Batorego]] w 1579 r.(wg. innych jeszcze przed nim) i istniały przez cały wiek XVII i początek [[XVIII wiek]]u jako [[Wojska autoramentu cudzoziemskiegoAutorament|wojska cudzoziemskiego autoramentu]]. W [[Korona Królestwa Polskiego|Koronie]] rajtaria była zwykle dość nieliczna, natomiast zorganizowana była w jednostki o wysokich stanach osobowych - [[regiment]]y i [[skwadron]]y. Na [[Wielkie Księstwo Litewskie|Litwie]] występowały liczne jednostki rajtarii, najczęściej w postaci samodzielnych [[kompania|kompanii]]. Istniały one w ramach [[komput]]u, wojsk prywatnych, a także formowano kompanie i [[chorągiew (wojsko)|chorągwie]] rajtarii ze szlachty powoływanej na [[pospolite ruszenie]]. W drugiej połowie XVII w. każdy litewski [[powiat]] obowiązany był wystawić na pospolite ruszenie jedną chorągiew husarską, jedną [[kozacy|kozacką]] i jedną rajtarską.
 
Rajtaria nigdy nie uchodziła za typowo polski rodzaj jazdy, jednak polscy rajtarzy wielokrotnie odznaczyli się w toczonych przez Rzeczpospolitą wojnach. Na przykład, w [[bitwa pod Gniewem|bitwie pod Gniewem]] piękną kartę zapisał regiment rajtarów litewskich, dowodzony przez wojewodzica smoleńskiego [[Mikołaj Abramowicz (wojewoda trocki)|Mikołaja Abrahamowicza]]. Był on zresztą dość nietypowy, został bowiem zaciągnięty systemem towarzyskim, a ponieważ jego żołnierze nosili zbroje husarskie, regiment ten niekiedy był brany za jednostkę husarii. Pod Chocimiem w 1621 r. rajtarzy salwą swych pistoletów odpierali atak Turków na szańce polskich wojsk, a pod Kircholmem rajtarzy kurlandzcy dowodzeni osobiście przez księcia Fryderyka Kettlera pomagali husarzom w zwalczaniu piechoty szwedzkiej w centrum bitwy.
 
== Bibliografia ==
 
* Brian Todd Carey, Joshua B. Allfree, John Cairns, ''Wojny średniowiecznego świata. Techniki walki.'', rdz. VII, Dom Wydawniczy BELLONA, Warszawa 2008
 
79 727

edycji