Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 8 bajtów ,  9 lat temu
[[GrafikaPlik:Codexaureus 25.jpg||thumb|right|[[Ewangeliarz z Lorsch]] ([[778]]-[[820]]); szkoła karolińska.]]
'''Sztuka karolińska''' – [[sztuka przedromańska]], rozwijająca się na terenie cesarstwa [[Karol Wielki|Karola Wielkiego]] i jego następców w 2. połowie VIII i w IX wieku.
 
 
== Architektura ==
[[GrafikaPlik:Corvey Westwerk.png|thumb|Westwerk kościoła w Corvey (Korbei), IX w.]]
[[GrafikaPlik:Abbey 3.png|thumb|Przerys planu Sankt Gallen, ok. 820]]
[[GrafikaPlik:Torhalle Kloster Lorsch.jpg|thumb|Brama z Lorsch]]
Architektura karolińska bardzo wyraźnie nawiązywała do dorobku okresu wczesnochrześcijańskiego, zwłaszcza czasów Konstantyna Wielkiego, co nie było pozbawione znaczenia ideologicznego i politycznego. Miała ona ukazać ciągłość między Imperium Rzymskim a państwem Karola Wielkiego. W okresie karolińskim zauważalna jest bardzo duża aktywność budowlana, obejmująca głównie budownictwo sakralne (kościoły, klasztory), a mniejszym stopniu także świeckie. Mimo to liczba zachowanych do dziś jest niewielka. Popularne wówczas typy kościołów to typ [[Bazylika|bazylikowy]] i [[kościół na planie centralnym|centralny]].
 
 
== Malarstwo ==
[[GrafikaPlik:Mosaïque de germigny.jpg|thumb|Mozaika z Germigny-des-Prés]]
[[GrafikaPlik:Meister von Müstair 002.jpg|thumb|Malowidło ścienne z [[Müstair]]]]
[[GrafikaPlik:Saint Matthew2.jpg|thumb|Św. Mateusz z Ewangeliarza Ebbona, szkoła z Reims]]
[[GrafikaPlik:9661 - Milano - S. Ambrogio - Altare - Foto Giovanni Dall'Orto 25-Apr-2007.jpg|thumb|Ołtarz w w bazylice św. Ambrożego w Mediolanie]]
Malarstwo karolińskie przetrwało dzisiaj głównie pod postacią iluminowanych rękopisów. Malarstwo ścienne zachowało się w nielicznych przykładach, m.in. w krypcie kościoła Saint-Germain w [[Auxerre]], kolegiacie św. Jana w [[Müstair]]; podobnie jest z mozaikami, których przykładem jest mozaika z absydy wspomnianego już [[oratorium w Germigny-des-Prés]]. Przedstawia ona [[Arka Przymierza|Arkę Przymierza]] i dwóch aniołów.
 
Oryginalnie przedstawia się karolińskie malarstwo miniaturowe, którym zdobiono niezwykle cenne i luksusowe manuskrypty, będące głównie księgami liturgicznymi, zbiorami tekstów biblijnych, psalmów czy ewangelii. [[SkryptoriumScriptorium|Skryptoria]] działały przy klasztorach, m.in. w Trewirze, Fuldzie, Reims, a najważniejsze przy pałacu w Akwizgranie. Dla czasów Karola Wielkiego wyróżnia się dwie tzw. szkoły pałacowe, które w swoich miniaturach powróciły do przedstawiania postaci ludzkiej na sposób antyczny, rezygnując z barbarzyńskiego abstrakcjonizmu, stylizacji i ornamentyki. Istotnym dziełem jest ewangeliarz Godescala, wykonany przez mnicha o tym imieniu dla żony Karola, Hildegardy, ok. 781-783. Jedna z miniatur przedstawia frontalnie tronującego Chrystusa, uroczystego i monumentalnego. Tło jest tu jeszcze abstrakcyjne, ale i to wkrótce się zmieniło w dziełach tzw. grupy Ady, cechujących się poprawnym oddaniem anatomii i szat.
 
Po śmierci Karola i związanej z nią dezintegracji państwa, do głosu doszły ośrodki bardziej peryferyjne. W Reims powstał Ewangeliarz Ebbona z miniaturami ewangelistów, malowanymi ekspresyjną, nerwową kreską oraz podobnie malowany Psałterz Utrechcki. Istotne skryptoria działały również w [[Tours]] i [[Metz]].
W okresie tym rzeźba odgrywała mniejszą rolę. Rzeźbę kamienną cechował niski poziom, bardzo dobrze rozwinęły się natomiast rzeźby z [[kość słoniowa|kości słoniowej]] i sztuka złotnicza.
 
Z kości słoniowej wykonywano plakietki, zdobiące oprawy cennych rękopisów i nawiązujące do dzieł ze sztuki późnoantycznej (dyptyków konsularnych i cesarskich). Tematyka przedstawień związana była z treścią danego manuskryptu - na [[ewangeliarz]]ach umieszczano wizerunki tronującego Chrystusa lub jego matki, na [[psałterzKsięga Psalmów|psałterzach]]ach [[Dawid (król Izraela)|Dawida]]a, na [[sakramentarz]]ach Grzegorza lub sceny liturgiczne. Wśród twórców tych opraw wyróżniono umownie kilka grup: tzw. grupę Ady (koniec VIII-początek IX), grupę Liutharda (ok. 870), grupę z Metzu (połowa IX-koniec X).
 
Na wysokim poziomie stały również wyroby złotnicze: oprawy ksiąg, przedmioty liturgiczne, insygnia władzy, [[antependiumantepedium|antependia]] ołtarzowe. Do zachowanych zabytków należą: oprawa ewangeliarza ''Codex Aureus'' (Staatsbibliothek, Monachium), ołtarzyk przenośny z Ratyzbony (Schatzkammer der Residenz, Monachium), oprawa ewangeliarza z Lindau (Pierpont Morgan Lubrary, Nowy Jork), okładzina ołtarza w bazylice św. Ambrożego w Mediolanie. Ta ostatnia ma na sobie inskrypcję: ''Vuolvinius magister phaber'' (''Wuolwiniusz mistrz kowal'').
 
{{Przypisy}}
* ''Sztuka romańska'', red. R. Toman, 2004.
 
{{commonscommonscat|Category:Carolingian art}}
 
[[Kategoria:Sztuka przedromańska]]