Jacopone da Todi: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 3493 bajty ,  10 lat temu
Życie i twórczość
(źródła/przypisy)
(Życie i twórczość)
[[Image:Paolo Uccello 040.jpg|thumb|Jacopone da Todi]]
'''Jacopone da Todi''' (ur. [[1230]], zm. [[1306]]) – [[Włochy|włoski]] [[Liryka|poeta]] i mistyk [[Franciszkanie|franciszkański]], twórca pieśni duchownych i traktatów o życiu wewnętrznym. Jego pisma przeniknięte są ideą świętego ubóstwa i szaleńczej miłości do [[Jezus Chrystus|Chrystusa]] – Odkupiciela. Przypisywana mu słynna [[sekwencja (pieśń)|sekwencja]] ''Stabat mater dolorosa'' ukazuje scenę opłakiwania przez [[matka Boska|Bożą Matkę]] ukrzyżowanego Zbawiciela. Polskie przekłady [[hymn]]u znane są od połowy [[XVI wiek]]u ([[kancjonał]] Walentego z Brzozowa z [[1554]] roku).
 
== Życie ==
Iacopone da Todi, właściwie Iacopo dde'Benedetti, urodził się w Todi około 1236 roku. Prawdopodobnie był w tym mieście notariuszem. Pod wpływem tragedii życiowej, najpewniej tragicznej śmierci żony, w 1268 roku porzucił życie świeckie. W 1278 roku, jako brat świecki, wstąpił do zakonu franciszkanów. Był związany ze stronnictwem tzw. spirytuałów, żądających rygorystycznej interpretacji reguł zakonnych. Wielokrotnie atakował w swych utworach zepsucie panujące wśród franciszkanów i w całym Kościele; równie ostro występował przeciw heretykom. W 1297 roku, jako przeciwnik papieża [[Bonifacy VIII|Bonifacego VIII]] został [[ekskomunika|ekskomunikowany]] i wtrącony do więzienia. Z lochu uwolnił go dopiero papież [[Benedykt XI]], po śmierci swego poprzednika w 1303 roku. Po zwolnieniu z więzienia Iacopone przeżył jeszcze trzy lata. Zmarł w klasztorze Collazone w pobliżu Todi w 1306 roku<ref name="His23">{{Cytuj książkę |inni= P. Salwa (red.) |tytuł= Historia literatury włoskiej |tom=1|strony=23 |nazwisko r= Salwa |imię r= Piotr }}</ref>.
 
== Twórczość w języku włoskim ==
Iacopone jest autorem kilkudziesięciu [[laudes|laud]] w języku włoskim (istnieją spory co do dokładnej ich liczby). Jego ''laudario'' stanowi zbiór przeznaczony nie na użytek bractwa religijnego, jak było w zwyczaju, tylko klasztoru. Można w nim wyróżnić kilka grup tematycznych, tematy: modlitwy, miłości mistycznej, pogardy dla świata, krytyki Kościoła, [[hagiografia|hagiograficzny]], moralistyczny, autobiograficzny. Autor podejmuje wątki dobrze znane ze średniowiecznych kazań i publicystyki, dając świadectwo znajomości literatury religijnej, głównie mistycznej. Mówi o nietrwałości ziemskich rozkoszy, o potrzebie odporności na złudne pokusy otaczającego świata, metaforycznie interpretuje tajemnicę Eucharystii. Nie brak jednak w jego poezji również elementów nowych: pisze o nienawiści do grzesznika, który tkwi w nim samym, opisuje cnotę, jako cel, do którego dąży, ale który mu się wymyka. Wobec takiego doświadczenia jedynym wyjściem wydaje się być śmierć. Odrzuca więc wszelki porządek społeczny i kulturowy, koncentrując się na kontemplacji Krzyża i śmierci, na medytacji nad chorobą i śmiercią, pokutą i umartwieniem. Sfera duchowa i materialna są sobie całkowicie przeciwstawione. Nawet miłość do Stwórcy prowadzić musi do fizycznego unicestwienia<ref name="His23"/>.
 
Poezja Iacopona odznacza się dużą plastycznością i teatralnością, na uwagę zasługuje umiejętność tworzenia dramatycznych napięć (w pochwale ewangelicznego ubóstwa, w przeciwstawieniu śmierci cielesnej i duchowej czy w przedstawieniu śmierci Chrystusa i płaczu Matki Bożej w najsłynniejszej laudzie ''Donna de paradiso'' - ''Rajska pani''). Atmosfera utworów Iacopona daleka jest od pogody ducha świętego Franciszka, a częste stosowanie dialogu i apostrofy zaznacza jej zaangażowany charakter. Twórczość ta nie idealizuje człowieka, jak ówczesna liryka miłosna, lecz raczej go poniża zbliżając się w ten sposób do satyry. W dorobku poety nie brak zresztą satyry politycznej szczególnie w utworach opisujących więzienne jego życie i karierowiczostwo panujące w świecie<ref name="His24">{{Cytuj książkę |inni= P. Salwa (red.) |tytuł= Historia literatury włoskiej |tom=1|strony=24 |nazwisko r= Salwa |imię r= Piotr }}</ref>.
 
{{Przypisy|2}}
 
== Bibliografia ==
12 303

edycje