Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 7 bajtów ,  9 lat temu
WP:SK, drobne redakcyjne
|nazwa = Convair B-58 Hustler
|grafika = B-58 Hustler.jpg
|podpis grafiki =
|państwo = {{Państwo|USA}}
|producent = [[Convair]]
|typ = [[bombowiec strategiczny]]
|konstrukcja =
|załoga = 3
|data oblotu = [[11 listopada]] [[1956]]
|lata produkcji =
|wycofany = [[31 stycznia]] [[1970]]
|egzemplarze = 116
|liczba wypadków =
|liczba katastrof =
|napęd = 4× General Electric J79-GE-5A, turboodrzutowy
|moc silnika =
|ciąg silnika = 44,45 kN bez dopalania<br />69,38 kN z dopalaniem
|rozpiętość = 18,25 m<ref name=cz2/>
|średnica wirnika =
|długość = 29,53 m
|długość kadłuba =
|szerokość kadłuba =
|wysokość = 9,12 m
|powierzchnia nośna = 143,49 m²
|masa własna = 25 243 kg
|masa użyteczna = 30 786 kg
|masa startowa = 74 390 kg<br />(maks. w locie 80 237 kg)<ref>Masa maksymalna w locie 80 237 kg po dotankowaniu w powietrzu - E.F. Rybak, J. Gruszczyński, cz.2, s.43</ref>
|masa do lądowania =
|masa uzbrojenia = 14 500 kg<ref name=cz2/>
|masa paliwa =
|zapas paliwa =
|prędkość maksymalna = 2,600 km/h na 12,000 m (2,2 [[liczba Macha|Ma]])
|prędkość przelotowa = 985 km/h
|prędkość minimalna =
|prędkość ekonomiczna =
|prędkość optymalna =
|prędkość patrolowa =
|prędkość dopuszczalna =
|prędkość holowania =
|prędkość wznoszenia = 13.7 m/s
|wznoszenie w locie poziomym =
|wznoszenie w locie pionowym =
|prędkość minimalna opadania =
|pułap = 19 350 m
|pułap praktyczny =
|pułap zawisu z wpływem ziemi =
|pułap zawisu bez wpływu ziemi =
|zasięg = 7 5907590 km
|promień działania = 4 2504250 km (bez uzbrojenia i tankowania)
|długotrwałość lotu =
|rozbieg = 2400 m
|dobieg = 770 m
|doskonałość =
|współczynnik obciążenia konstrukcji =
|uzbrojenie = 1× [[działko wielolufowe]] 20 mm [[Działko M61 Vulcan |M61]],<br /> 1 [[bomba wodorowa]] Mk 39 lub [[B53]] lub 4 bomby wodorowe [[B43]] lub [[B61]] lub 14 500 kg bomb
|liczba miejsc =
|przestrzeń ładunkowa =
|wyposażenie dodatkowe =
|użytkownicy = Stany Zjednoczone: [[USAF]]
|rzuty = B-58 3view.png
|commons = Category:Convair B-58
}}
'''Convair B-58 Hustler''' – [[Stany Zjednoczone|amerykański]] [[bombowiec strategiczny]] osiągający dwukrotną [[prędkość dźwięku]], zbudowany w końcu lat 50. Służył w [[United States Air Force |Siłach Powietrznych Stanów Zjednoczonych]] od [[1960]] do [[1969]] roku.
 
== Projekt ==
Genezę programu B-58 stanowił opublikowany w lutym 1949 dokument II etapu Ogólnego Studium Bombowców (''Generalized Bomber Study'', GEBO II), stworzony przez Dowództwo Badań i Rozwoju Lotnictwa (''Air Research and Development Command'', ARDC) w bazie [[Wright-Patterson]].<ref name= "Miller"> Miller 1976, p. 24.</ref>. Kilku producentów złożyło swoje propozycje, w tym: [[Boeing]], [[Convair]], [[Curtiss Aeroplane and Motor Company|Curtiss]], [[Douglas Aircraft Company|Douglas]], [[Lockheed Martin|Martin]] i [[North American Aviation]].
 
Convair wykonał szereg projektów w ramach GEBO II, opierając się na swoim doświadczeniu w konstrukcji myśliwców o skrzydłach delta (trójkątnych), poczynając od [[Convair F-92|XF-92A]]. Pierwotnie badano konfiguracje ze skrzydłami skośnymi lub pół-delta, lecz ostatecznie zdecydowano się na skrzydła trójkątne. Finalną propozycją Convaira o oznaczeniu FZP-110, był zaawansowany bombowiec o dwuosobowej załodze napędzany przez silniki General Electric J53. Osiągi szacowano na 1600 km/h prędkości i 4800 km zasięgu.<ref name= "Miller"/> .
 
USAF wybrała projekty Boeing (MX-1712) i Convair do wykonania studium Fazy 1. Convair MX-1626 ewoluował następnie w bardziej dopracowany projekt MX-1964, który wygrał w konkurencji na nowo planowany naddźwiękowy bombowiec (SAB-51, od Supersonic Aircraft Bomber) i naddźwiękowy samolot rozpoznawczy (SAR-51), na podstawie pierwszych na świecie wymagań operacyjnych (''General Operational Requirement'', GOR) na bombowiec naddźwiękowy.<ref name= "Miller"/>. Dzięki [[tankowanie w powietrzu|tankowaniem w powietrzu]], samolot miał mieć promień działania 7400 km, a bez tankowania 4250 km<ref name=cz1> E.F. Rybak, J. Gruszczyński, cz.1</ref>.
[[Plik:Convair B-58 Hustler USAF.jpg|thumb|left|B-58 Hustler nr 59-2458, "Cowtown Hustler", [[National Museum of the United States Air Force]] w [[Wright-Patterson AFB]], [[Ohio|OH]]]]
 
W 1953 dowództwo lotnictwa podpisało z firmą Convair umowę na opracowanie projektu technicznego samolotu, który otrzymał oznaczenie B-58, a później nazwę Hustler (pol. oszust), która początkowo była używana jedynie nieoficjalnie przez konstruktorów. Przez najbliższe kilka lat trwały prace nad awangardową konstrukcją samolotu<ref name=cz1/>.
 
Konstrukcja odznaczała się [[skrzydło delta|skrzydłami delta]] o dużym skosie krawędzi natarcia 60° i cienkim profilu, w układzie bezogonowca (bez usterzenia poziomego). Trzyosobowa załoga zajmowała miejsca w kabinie w nosie kadłuba, w układzie jedno za drugim, w celu zminimalizowania oporów. W ostatecznej konfiguracji zastosowano 4 nowo opracowane silniki turboodrzutowe General Electric J79, w pojedynczych gondolach pod skrzydłami (początkowo rozważano podwójne gondole). Nowością było to, że pod kadłubem umieszczono zasobnik bojowy, w którym znajdował się ładunek bojowy i dodatkowe zbiorniki paliwa. Po zużyciu paliwa z zasobnika, samolot miał zrzucić go nad celem<ref name=cz1/>.
 
Pierwszy prototyp '''XB-58A''' (nr 55-660) został oblatany 11 listopada [[1956]] w bazie [[Carswell]] (koło portu lotniczego [[Dallas]]-[[Fort Worth]] w [[Teksas]]ie). Próby przebiegały pomyślnie i 30 grudnia 1956 przekroczył on [[prędkość dźwięku]]. Z powodu obaw na etapie projektowania, że samolot nie będzie osiągał wystarczającego zasięgu lotu, początkowo zamówiono w 1955 jedynie 13 przedseryjnych egzemplarzy dla celów doświadczalnych (łącznie z dwoma prototypami), lecz piętrzące się trudności z rozwojem programu naddźwiękowego bombowca [[North American XB-70 Valkyrie|XB-70 Valkyrie]] oraz dobre rokowania co do B-58 spowodowały, że Dowództwo Lotnictwa Strategicznego (''Strategic Air Command'') ponownie wyraziło zainteresowanie tym samolotem. Dwa dni po pierwszym locie zamówienie maszyn przedseryjnych zwiększono do 30. 16 lutego 1957 oblatano drugi prototyp XB-58A. W toku prób kolejnych samolotów testowano m.in. zrzucany zasobnik, system walki radioelektronicznej, działko, a także eksploatację w warunkach zimowych na Alasce. Samoloty przedseryjne były oznaczone YB/RB-58A, gdyż samolot miał pełnić także funkcje rozpoznawcze<ref name=cz1/>.
 
W [[1958]] lotnictwo amerykańskie planowało zakupić 260 samolotów B-58, lecz wkrótce zmieniono plany z powodu przewartościowania roli lotnictwa strategicznego. Gdy zdano sobie sprawę z dynamicznego rozwoju [[Rakietowy pocisk przeciwlotniczy |rakiet przeciwlotniczych]], zdecydowano skupić się na bombowcach [[Boeing B-52 Stratofortress]] przenoszących pociski skrzydlate odpalane z dużej odległości, a z drugiej strony, na misjach na małej wysokości, gdzie trudniej wykryć bombowiec. B-58 okazał się zdolny do lotów na małej wysokości, lecz mógł na nich rozwijać jedynie prędkość poddźwiękową – ok. Ma 0,95 z uwagi na wytrzymałość konstrukcji i rosło zużycie paliwa. Prędkość dźwięku mógł przekraczać na wysokości ponad 7000 m. Postanowiono więc kontynuować zamówienie samolotów w mniejszej ilości, z założeniem, że w zależności od sytuacji, B-58 będzie wykonywać misje na dużym pułapie, albo na wysokości 100-150 m, z prędkością do 1100 km/h.
 
Ostatecznie łącznie z prototypami zbudowano 116 samolotów (13 zamówione w 1955, 17 w 1956, 36 w 1959, 20 w 1960 i 30 w 1961)<ref name=cz1/>. Produkcja seryjna trwała do 1962. Zbudowano 86 samolotów seryjnych w jedynej wersji '''B-58A''', lecz ponieważ pięć się rozbiło jeszcze do 1962 roku, doprowadzono do takiego standardu także 10 samolotów przedseryjnych<ref name=cz2> E.F. Rybak, J. Gruszczyński, cz.2</ref>.
 
W celu ułatwienia przeszkalania załóg, 8 samolotów przedseryjnych przebudowano w latach 1960-63 na [[samolot szkolno-treningowy|szkolno-treningowe]] [[dwuster]]y '''TB-58'''. Miejsce dla instruktora umieszczono zamiast nawigatora, przesuwając jego fotel nieco w prawo dla zapewnienia minimalnej widoczności do przodu (fotel pilota był w B-58 przesunięty nieco w lewo)<ref name=cz2/>.
 
== Uzbrojenie i zastosowanie ==
Główne uzbrojenie samolotu stanowił zasobnik MB-1, podczepiany pod kadłubem, obejmujący dwa zbiorniki paliwa o pojemności łącznej 15 795 l, przedzielone bojowym [[Ładunek termojądrowy|ładunkiem termojądrowym]] W-39Y-1 (z bomby Mk 39) o mocy 4 [[Megatona|Mt]], pozwalającym na zwalczanie silnie umocnionych celów punktowych lub dużych celów powierzchniowych. Zasobnik miał 17,38 m długości<ref name=cz1/>.
 
Początkowo opracowany profil ataku wyglądał tak, że samolot na ok. 1500-2000 km przed celem miał lecieć z prędkością 1,6 [[liczba Macha|Ma]], a na 400-500 km przed celem – 1,8-2,0 Ma, na wysokości 15-18 tys. m. Na 200 km przed celem, był on wykrywany przez [[radar|stację radiolokacyjną]] systemu celowniczego AN/ASQ-42, który wyliczał kurs samolotu i odpowiedni moment zrzutu zasobnika bojowego. Zasobnik po zrzucie leciał ok. 40 km lotem balistycznym, po czym upadał w rejonie celu z dokładnością 150-200 m<ref name=cz1/>.
Główne uzbrojenie samolotu stanowił zasobnik MB-1, podczepiany pod kadłubem, obejmujący dwa zbiorniki paliwa o pojemności łącznej 15 795 l, przedzielone bojowym [[Ładunek termojądrowy|ładunkiem termojądrowym]] W-39Y-1 (z bomby Mk 39) o mocy 4 [[Megatona|Mt]], pozwalającym na zwalczanie silnie umocnionych celów punktowych lub dużych celów powierzchniowych. Zasobnik miał 17,38 m długości<ref name=cz1/>.
 
Początkowo opracowany profil ataku wyglądał tak, że samolot na ok. 1500-2000 km przed celem miał lecieć z prędkością 1,6 [[liczba Macha|Ma]], a na 400-500 km przed celem – 1,8-2,0 Ma, na wysokości 15-18 tys. m. Na 200 km przed celem, był on wykrywany przez [[radar|stację radiolokacyjną]] systemu celowniczego AN/ASQ-42, który wyliczał kurs samolotu i odpowiedni moment zrzutu zasobnika bojowego. Zasobnik po zrzucie leciał ok. 40 km lotem balistycznym, po czym upadał w rejonie celu z dokładnością 150-200 m<ref name=cz1/>.
 
Opracowano też modyfikację zasobnika bojowego do celów rozpoznawczych LA-1, z kamerą panoramiczną KA-56, montowaną zamiast ładunku bojowego<ref name=cz1/>. Według niektórych publikacji, samoloty dostosowane do zadań rozpoznawczych były oznaczone RB-58, lecz nie było to oznaczenie oficjalnie przyjęte<ref name=cz2/>. Pracowano nad zasobnikiem MA-1 z własnym napędem [[silnik rakietowy|rakietowym]], o zasięgu 300 km, lecz w 1957 zarzucono te prace, gdyż zasobnik taki nie posiadał zbiorników paliwa i zmniejszyłby się zasięg samolotu. Zarzucono też w tym roku prowadzone prace nad zasobnikiem rozpoznania fotograficznego MC-1 i rozpoznania radioelektronicznego MD-1<ref name=cz1> E.F. Rybak, J. Gruszczyński, cz.1</ref>. W [[1961]] opracowano przyjęty następnie na uzbrojenie nowy, dwuczęściowy zasobnik TC-1 (TCP), z silniejszym ładunkiem termojądrowym W-53 o mocy 9 Mt (bomba [[B53]]). Dolna część zasobnika zawierała 14 705 l paliwa i po jego wyczerpaniu była zrzucana, a samolot kontynuował lot z mniejszą górną częścią, zawierającą ładunek bojowy, co pozwalało zmniejszyć zużycie paliwa (dolna część miała wnękę u gór, na mniejszą część)<ref name=cz2/>.
 
Na początku lat 60. opracowano nowe założenia użycia lotnictwa strategicznego, zgodnie z którymi w celu umożliwienia działania bombowcom B-52 uzbrojonym w pociski, należało wyeliminować w pasie pokonywania obrony powietrznej stacje radiolokacyjne i stanowiska naprowadzania [[myśliwiec przechwytujący|myśliwców przechwytujących]]. Do tego celu świetnie nadawał się szybki Hustler, lecz nie było potrzeby używania aż tak silnych ładunków, więc zdecydowano o wyposażeniu samolotu w cztery belki pod skrzydłami do podwieszania mniejszych lotniczych bomb jądrowych [[B43]] o mocy 1 Mt. Można było zabierać także nieuzbrojony lub uzbrojony zasobnik, z uwagi na dodatkowe paliwo. Belki te zamontowano w samolotach w latach 1962-64. W [[1968]] dostosowano je do nowych bomb [[B61]] o mocy 500 kt, a także, w związku z [[doktryna elastycznego reagowania|doktryną elastycznego reagowania]], do konwencjonalnych bomb burzących 445 kg Mk 83 lub 911 kg Mk 84 na belkach wielozamkowych (16 x &nbsp;×&nbsp;911 &nbsp;kg, łącznie 14 500 kg lub 24 x &nbsp;×&nbsp;445 &nbsp;kg, łącznie 10 700 kg)<ref name=cz2/>.
 
Samolot przenosił uzbrojenie obronne w postaci zdalnie sterowanego stanowiska ogonowego MD-7 z sześciolufowym działkiem 20 mm [[Działko M61 Vulcan|Vulcan M61A]], sterowanym radarem (zapas 1200 nabojów, kąt ostrzału 30° w pionie i poziomie)<ref name=cz1/>.
 
== Służba ==
[[FilePlik:Convair B-58A Hustler in flight (SN 59-2442). Photo taken on June 29, 1967 061101-F-1234P-019.jpg|thumb|250px|B-58A, 1967 rok]]
[[FilePlik:Convair TB-58A Hustler 3-4 side view 061101-F-1234P-018.jpg|thumb|250px|TB-58A - widoczne bogatsze oszklenie]]
Pierwszą jednostką bojową używającą B-58A było 43. Skrzydło Bombowe z 15. Armii Lotniczej (poprzednio latające na [[Boeing B-47 Stratojet]]), w składzie 63., 64. i 65. Dywizjonu, po 12 samolotów każdy oraz jednostki treningowej 43. CCTS (Combat Crew Training School). Używało ono B-58 od [[1960]] roku, z czego pierwszy dywizjon osiągnął gotowość bojową w grudniu 1960, a od sierpnia [[1961]] pełnił dyżury bojowe<ref name=cz2/>.
 
Następnie samoloty B-58A weszły także na uzbrojenie 305. Skrzydła Bombowego z 8 Armii Lotniczej (poprzednio latającego także na B-47), w składzie 364., 365. i 366. Dywizjonu oraz jednostki treningowej 305. CCTS<ref name=cz2/>.
 
43. Skrzydło początkowo stacjonowało w Carswell, od 1964 w Little Rock. Dodatkowo wykonywało one misje rozpoznawcze z zasobnikami LA-1<ref name=cz2/>.
Z uwagi na pojawienie się nowych myśliwców przechwytujących o lepszych parametrach (jak [[Su-15]]M) oraz na wysokie koszty utrzymania, na przełomie 1969 i 1970 wycofano B-58 ze służby i zakonserwowano na pustyni Davis Monthan w Arizonie, po czym w 1977 większość złomowano<ref name=cz2/>.
 
B-58 był samolotem trudnym w pilotażu. Łącznie w wypadkach z różnych przyczyn utracono aż 25 sztuk, z tego pierwszy 16 grudnia 1958. Część samolotów uległa wypadkom z powodu błędów pilotów. Znaczna część załóg zginęła w wypadkach, Dwa samoloty rozbiły się podczas pokazów na [[Międzynarodowy Salon Lotniczy w Paryżu|Paryskich Salonach Lotniczych]] w Le Bourget (3 czerwca 1961 i 15 czerwca 1965). 8 grudnia 1964 w kolizji w bazie w Bunker Hill w stanie [[Indiana]] zapalił się B-58A (nr 60-1116) 305. Skrzydła z ładunkiem 4 bomb atomowych [[B43]] i ładunku termojądrowego w zasobniku. Nie doszło do wybuchu, lecz ładunki uległy uszkodzeniu, powodując lokalne skażenie terenu<ref name=cz2/>.
 
B-58 pobił w 1961 kilka światowych rekordów prędkości, w różnych warunkach. Pokonał też w 1961 trasę z Nowego Jorku do Paryża w 3 godziny 19 minut i 58 sekund<ref name=cz2/>.
 
== Konstrukcja ==
[[FilePlik:Convair XB-58 Hustler in flight (SN 55-0660) 061101-F-1234P-010.jpg|thumb|250px|Pierwszy prototyp XB-58]]
[[FilePlik:Convair YB-58A Hustler 3-4 front view (SN 55-0667) with a test installation of the two component pod (TCP). 061101-F-1234P-015.jpg|thumb|250px|YB-58 z dwuczęściowym zasobnikiem TCP]]
Metalowy [[średniopłat]] ze [[skrzydło delta|skrzydłem delta]], w układzie [[bezogonowiec|bezogonowym]], wykonany z duraluminium. Skrzydło o cienkim profilu (3%), prostej krawędzi natarcia o skosie 60° i ujemnym kącie krawędzi spływu -10°, wyposażone w [[sterolotki]]. Skośny statecznik pionowy.
 
Kadłub półskorupowy, zaprojektowany zgodnie z [[reguła pól|regułą pól]], o owalnym przekroju. Trzyosobowa załoga zajmowała miejsca w kabinie w nosie kadłuba, w układzie tandem, wyposażona w [[fotel wyrzucany|fotele wyrzucane]]. W latach 1962-63 zamontowano na samolotach indywidualne rozkładane naokoło foteli katapultowych kapsuły ratunkowe, umożliwiające bezpieczniejsze katapultowanie się przy prędkości naddźwiękowej<ref name=cz2/>.
 
Podwozie główne: pojedyncze golenie z ośmiokołowymi wózkami (cztery koła na jednej osi) chowane hydraulicznie do skrzydeł w kierunku kadłuba (wózki chowane w kadłubie). Podwozie przednie: goleń z dwoma kołami, chowana do kadłuba przed kabiną, łamana przy chowaniu (z uwagi na zasobnik podkadłubowy). W tylnej części kadłuba [[spadochron hamujący]]<ref name=cz1/>.
Cztery silniki turboodrzutowe General Electric J79-GE-5 (ciąg 4536 kg/44,45 kN bez dopalania, 7080 kg/69,38 kN z dopalaniem). Silniki umieszczone były w pojedynczych gondolach pod skrzydłami, z ruchomymi stożkami regulującymi ilość powietrza we wlotach. Integralne zbiorniki paliwa w skrzydłach i zbiorniki w kadłubie, łącznie 41 350 l<ref name=cz1/>.
 
System celowniczy AN/ASQ-42 ze [[radar|stacją radiolokacyjną]] z radiowysokościomierzem, komputerem i układem astronawigacyjnym KS-39<ref name=cz1/>.
 
System walki radioelektronicznej: urządzenie ostrzegające przed opromieniowaniem przez radar AN/ALR-12, urządzenie zakłóceń aktywnych AN/ALQ-16, wyrzutnik dipoli AN/ALE-16<ref name=cz1/>.
 
{{Przypisy}}
 
{{przypisy}}
 
== Bibliografia ==
* E.F. Rybak, J. Gruszczyński: ''Zapomniany bombowiec strategiczny Convair B-58 Hustler. Cz.I'', w: nowa Technika Wojskowa 2/1999, s. 31-37
* E.F. Rybak, J. Gruszczyński: ''Zapomniany bombowiec strategiczny Convair B-58 Hustler. Cz.II'', w: nowa Technika Wojskowa 3/1999, s. 37-44
* Miller, Jay. "History of the Hustler." ''Airpower, Vol. 6, No. 4, July 1976''.
 
* [[Dassault Mirage IV]]
* [[Tupolev Tu-22|Tupolev Tu-22 'Blinder']]
 
 
== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.B-58.com/ B-58.com - The B-58 Hustler Page]
* [http://www.aerospaceweb.org/aircraft/bomber/b58/ Aerospaceweb.org profile of the B-58]
* [http://www.xs4all.nl/~mvburen/b-58/ Convair B-58 Hustler Rendezvous]
 
{{Amerykańskie samoloty wojskowe po2WŚ}}
 
 
[[Kategoria:Amerykańskie samoloty bombowe po 1945]]