Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 14 bajtów ,  8 lat temu
m
WP:SK, popr. przypisu, zdjecie linkowania z dat
| pseudonimy =
| link_do_zdjęcia =
| znany z =
| zawód =
| commons = Category:Marinus van der Lubbe
| quote =
}}
'''Marinus (Rinus) van der Lubbe''' (ur. [[13 stycznia]] [[1909]] w [[Lejda|Lejdzie]], zm. [[10 stycznia]] [[1934]] w [[Lipsk]]u) – [[Holandia|holenderski]] [[Komunizm|komunista]], oskarżony i stracony za podpalenie [[gmach parlamentu Rzeszy w Berlinie|gmachu]] [[Reichstag]]u w [[1933]] ([[pożar Reichstagu]]). Uniewinniony pośmiertnie w 2008<ref name="Urteil 2008">{{cytuj stronę| url = http://www.generalbundesanwalt.de/de/showpress.php?themenid=10&newsid=298| tytuł = Aufhebung des Urteils gegen Marinus van der Lubbe festgestellt| data dostępu = 13 maja 2009| autor = Der Generalbundesantwalt beim Bundesgerichtshof| opublikowany = | język = de}}</ref>.
 
== Życiorys ==
Pochodził z prowincji [[Holandia Południowa]]. Jego rodzice rozwiedli się, a matka zmarła kiedy Marinus miał 12 lat. Następnie wychowywał się w rodzinie swojej przyrodniej siostry. Kiedy pracował jako murarz zetknął się z ruchem robotniczym. W [[1925]] wstąpił do [[Holenderska Partia Komunistyczna|Holenderskiej Partii Komunistycznej]]. W [[1926]] doznał wypadku w pracy, w wyniku którego omal nie stracił wzroku. W jej następstwie musiał zrezygnować z pracy i zaczął żyć z zasiłku w wysokości 7,44 [[gulden]]ów tygodniowo. Podejmował ponadto różne dorywcze prace. W [[1927]] przeprowadził się do Lejdy i założył tam "dom Lenina".
 
Planował wyjechać do [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|Związku Radzieckiego]], ale nie miał na to pieniędzy<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/LubbeMarinus/index.html| tytuł = Marinus van der Lubbe| data dostępu = 10 maja 2009| autor = Deutsches Historisches Museum | opublikowany = | język =de}}</ref>. Dalej działał w ruchu bezrobotnych, aż w [[1931]] doszło do jego konfliktu z [[Holenderska Partia Komunistyczna|Holenderską Partią Komunistyczną]], w wyniku czego van der Lubbe wstąpił do [[Międzynarodowa Grupa Komunistyczna|Międzynarodowej Grupy Komunistycznej]]. W [[1933]] wyjechał do [[Niemcy|Niemiec]], by tam podjąć działalność w organizacjach komunistycznych.
 
== Podpalenie Reichstagu ==
{{main|Pożar Reichstagu}}
[[27 lutego]] [[1933]] spłonął [[gmach parlamentu Rzeszy w Berlinie|gmach Reichstagu]]. Na miejscu policja zatrzymała van der Lubbego i natychmiast oskarżono go o podpalenie. Już poprzedniego dnia próbował podpalić Biuro Dobroczynności w [[Berlin|berlińskiej]] dzielnicy [[Neukölln (metro berlińskie)|Neukölln]], [[Czerwony Ratusz w Berlinie|Czerwony Ratusz]] i [[Zamek w Berlinie|zamek berliński]], jednak bez powodzenia. Van der Lubbe nie stawiał oporu podczas aresztowania. Zeznał, że wszedł przez okno w zachodniej części budynku. Najpierw podłożył ogień w biurze nazistowskiej frakcji parlamentarnej, a następnie w sali plenarnej. Mimo, iż van der Lubbe sprawiał wrażenie niezrównoważonego psychicznie – szef berlińskiej policji politycznej uważał podpalenie za czyn szaleńca<ref name="Diels">{{cytuj stronę| url = http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/sub_document.cfm?document_id=1494| tytuł = Raport komendanta głównego pruskiej policji politycznej, Rudolfa Dielsa z 1949| data dostępu = 2 maja 2009| autor = Germanhistorydocs.ghi-dc.org| opublikowany = | język = en}}</ref>, [[narodowy socjalizm|naziści]] wykorzystali to zdarzenie do rozprawy z [[Komunistyczna Partia Niemiec|Komunistyczną Partią Niemiec]] ([[język niemiecki|niem.]] ''Kommunistische Partei Deutschlands'', KPD) (wówczas trzeciej co do wielkości partii, zajmującej sto miejsc w Reichstagu i dysponującej 17% głosów<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Benz | imię = Wolfgang |nazwisko2 = Dunlap | imię2 = Thomas | url = http://books.google.be/books?id=3UXEYZ3h82EC&pg=PA25&dq=Reichstag+Third+Reich&lr=&as_brr=3&as_pt=ALLTYPES&client=firefox-a&hl=en#PPA25,M1| tytuł = A concise history of the Third Reich | wydawca = University of California Press | miejsce = | rok =2006 | strony = 25| isbn = 0520234898 |język =en| data dostępu= 16 maja 2009}}</ref>), która rychło została [[delegalizacja|zdelegalizowana]].
 
== Proces sądowy ==
Obok van der Lubbego, o podpalenie Reichstagu oskarżono prominentnych działaczy partii komunistycznej: [[Ernst Torgler|Ernsta Torglera]], który jako ostatni opuścił gmach Reichstagu w dniu pożaru<ref name="Apter">{{cytuj książkę |nazwisko = Apter Klinghoffer | imię = Judith | url =http://books.google.be/books?id=6OcpzG7iNtoC&pg=PA32&dq=Wilhelm+B%C3%BCnger+van+der+Lubbe&lr=&as_brr=3&as_pt=ALLTYPES&client=firefox-a&hl=en#PPA13,M1 | tytuł =International citizens' tribunals: mobilizing public opinion to advance human rights | wydawca = Palgrave Macmillan | miejsce = | rok = 2002| strony =13 | isbn =0312293879 | data dostępu = 26 kwietnia 2009| język =en}}</ref> oraz [[Bułgaria|bułgarskich]] członków [[Międzynarodówka Komunistyczna|Kominternu]] [[Georgi Dimitrow (działacz komunistyczny)|Georgi Dimitrowa]] (późniejszego komunistycznego premiera Bułgarii), [[Błagoj Popow|Błagoja Popowa]] i Wassila Tanewa<ref name="Breydy">{{cytuj książkę |nazwisko = Breydy | imię = Hans-Georg | url = http://www.zlb.de/projekte/kulturbox-archiv/brand/breydy2.htm#angeklagte | tytuł = Der Reichstagsbrandprozeß in Leipzig 1933 | wydawca = | miejsce = | rok = | strony = | isbn = | data dostępu = 26 kwietnia 2009| język =de}}</ref>. Proces rozpoczął się w Lipsku [[21 września]] [[1933]]<ref>Sekcja ta bazuje na informacjach zawartych w {{cytuj książkę |nazwisko = Apter Klinghoffer | imię = Judith | url =http://books.google.be/books?id=6OcpzG7iNtoC&pg=PA32&dq=Wilhelm+B%C3%BCnger+van+der+Lubbe&lr=&as_brr=3&as_pt=ALLTYPES&client=firefox-a&hl=en#PPA13,M1 | tytuł =International citizens' tribunals: mobilizing public opinion to advance human rights | wydawca = Palgrave Macmillan | miejsce = | rok = 2002| strony =31-42 | isbn =0312293879 | data dostępu = 26 kwietnia 2009| język =en}} oraz w {{cytuj książkę |nazwisko = Christenson | imię = Ron | url = http://books.google.be/books?id=wBdOvs2THGEC&pg=PA107&dq=Wilhelm+B%C3%BCnger+Reichstag&lr=&as_drrb_is=q&as_minm_is=0&as_miny_is=&as_maxm_is=0&as_maxy_is=&as_brr=3&as_pt=ALLTYPES&client=firefox-a&hl=en | tytuł =Political trials in history: from antiquity to the present | wydawca = Transaction Publishers | miejsce = | rok = 1991| strony =106-109 | isbn = 0887384064 | data dostępu = 26 kwietnia 2009| język =en}}</ref>. Oskarżenie próbowało przedstawić podpalenie jako sygnał dla komunistycznych wystąpień zbrojnych przeciwko państwu niemieckiemu.
 
Van der Lubbe, nie współpracował ze swoim obrońcą, sprawiał wrażenie zdezorientowanego a nawet chorego psychicznie. Jednak na podstawie przeprowadzonych badań psychiatrycznych stwierdzono, że jest zdrowy<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Apter Klinghoffer | imię = Judith | url =http://books.google.be/books?id=6OcpzG7iNtoC&pg=PA32&dq=Wilhelm+B%C3%BCnger+van+der+Lubbe&lr=&as_brr=3&as_pt=ALLTYPES&client=firefox-a&hl=en#PPA13,M1 | tytuł =International citizens' tribunals: mobilizing public opinion to advance human rights | wydawca = Palgrave Macmillan | miejsce = | rok = 2002| strony =32 | isbn =0312293879 | data dostępu = 26 kwietnia 2009| język =en}}</ref>. Van der Lubbe przez cały czas utrzymywał, że działał w pojedynkę. Rozczarowany faktem, że lud pracujący nie podejmuje żadnych działań przeciwko faszyzmowi, postanowił sam podjąć walkę. Podpalenie Reichstagu miało na celu zniszczyć symbol systemu. W czasie procesu wyszło jednak na jaw, że van der Lubbe zapalił w biurze frakcji nazistowskiej szereg małych ogieńków rzucając na ziemię niewielkie skrawki papieru, które po kolei podpalał używając zapałek do rozpalania w piecu, z którymi go pochwycono. Robił to według tego co ustalono w śledztwie przez 10 do 15 minut i najdalej w 24 minuty po dostaniu siesię do Reichstagu został pochwycony. Ogieńki wzniecone przez van der Lubbego wygasły same nie wyrządzając większych szkód, tymczasem olbrzymi, widoczny z daleka w mieście pożar, objął górną część budynku. Dlatego zarówno obrona jak i oskarżyciele zwracali uwagę na rzekomych wspólników oskarżonego.
 
Propaganda komunistyczna przedstawiła van der Lubbego jako prowokatora. Pojawiły się publikacje sugerujące, że najprawdopodobniej był on manipulowany przez [[Gestapo]] oraz wskazujące na to, że nie był on już od kilku lat członkiem partii komunistycznej. Rozpowszechniono też plotkę jakoby był homoseksualistą, manipulowanym przez szefa SA [[Ernst Röhm|Ernsta Röhma]]. Oskarżenia te pojawiły się już w trakcie procesu w tzw. drugiej Brunatnej Księdze terroru hitlerowskiego (Brown Book, wydana w wielu językach w 1933 roku, uzupełniona z czasem o mowy Dymitrowa z procesu) i zostały powtórzone w alternatywnym procesie o podpalenie Reichstagu zorganizowanym przez lewicę wiosną 1933 roku w Londynie<ref>{{cytuj pismo| url = http://read-all-about-it.org/archive_english/germany_prior_to_WW2/reichstagfire_0509.html | imię= Fred|nazwisko= Blahut|tytuł = Myths, Wartime Propaganda and the Burning of the Reichstag| data dostępu = 2010-06-16| czasopismo= The Barnes Review| opublikowany = | strony = 22–26| data =January 1996 | język = en}}</ref>.
== Wyrok i wykonanie kary śmierci ==
[[Plik:Gedenkteken Marinus van der Lubbe.jpg|thumb|Grób van der Lubbego w [[Holandia|Holandii]]]]
Wyrok, częściowo nie podlegający [[apelacja (prawo)|apelacji]], zapadł 23 grudnia 1933. Oskarżeni: Torgler, Dimitrow, Popow i Tanew zostali uniewinnieni z braku wystarczających dowodów. Oskarżony van der Lubbe został uznany winnym zdrady stanu, podżegania do podpalenia oraz próby podpalenia. Sąd skazał go na karę śmierci i utratę praw obywatelskich. Aby można było wydać taki wyrok [[Adolf Hitler]] ogłosił [[29 marca]] tzw. ''Lex van der Lubbe''<ref>{{cytuj stronę| url = http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/sub_document.cfm?document_id=1495 | tytuł = Cabinet Discussion of the Reichstag Fire and Necessary Changes in the Law (March 7, 1933) | data dostępu = 2 maja 2009| autor = Germanhistorydocs | opublikowany = | język = en}}</ref> – prawo, które z mocą wsteczną ustanawiało karę śmierci za podpalenia, zamachy, porwania i opór z bronią w ręku. Van der Lubbe został ścięty na [[gilotyna|gilotynie]] w lipskim więzieniu [[10 stycznia]] [[1934]]<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Breydy | imię = Hans-Georg | url = http://www.zlb.de/projekte/kulturbox-archiv/brand/breydy2.htm#angeklagte | tytuł = Der Reichstagsbrandprozeß in Leipzig 1933| wydawca = | miejsce = | rok = | strony = | isbn = | data dostępu = 26 kwietnia 2009| język =de}}</ref>.
 
== Unieważnienie wyroku ==
Od końca [[II wojna światowa|II wojny światowej]] trwa dyskusja, czy Reichstag został podpalony przez nazistów, jak i czy van der Lubbe działał sam. Jest faktem, że w planach architektonicznych stolicy świata Germania przygotowywanych na polecenie Hitlera przez Generalbauinspektor für die Reichshauptstadt (GBI) [[Albert Speer (ojciec)|Alberta Speer]] od 1937 roku, Reichstag miał być sprowadzony do roli podrzędnego budynku, a w przyszłości rozebrany. Podpalenie budynku stało się też pretekstem dla fali nazistowskiego terroru nie tylko wobec komunistów, ale też socjalistów i socjaldemokratów, oraz związków zawodowych, które praktycznie w ciągu kilku miesięcy po pożarze przestały istnieć jako licząca się siła polityczna w Niemczech<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Peukert | imię = Detlev J.K. | autor link = | tytuł = Inside Nazi Germany; Yale University Press 1982 (str. 103-105103–105)) | język = en}}</ref>.. Wielu autorów wysuwało wobec tego przypuszczenie, że prawdziwymi sprawcami podpalenia byli naziści.
 
W latach 50. brat van der Lubbego wniósł o proces rewizyjny. [[21 kwietnia]] [[1967]] sąd w Berlinie uchylił wyrok śmierci wydany na podstawie prawa wprowadzonego po pożarze, wbrew przyjętej we wszystkich krajach zachodnich zasadzie, że prawo nie może działać wstecz i wymierzył karę za podpalenie w wysokości 8 lat<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Landgericht Berlin | imię = | autor link = | tytuł =Beschluss vom 21. April 1967 2 P Aufh 9/66 (126/66) | język = de}}</ref>.
 
W [[1970]] o rewizję tego procesu wystąpił [[Robert Kempner]], reprezentującego w [[Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze|procesie norymberskim]] prokuratora generalnego [[Robert Houghwout Jackson|Roberta H. Jacksona]], przekonanego o niewinności van der Lubbego. W [[1980]] Kempner uzyskał całkowite uniewinnienie van der Lubbego. Wyrok ten został jednak uchylony w [[1983]]<ref> {{cytuj książkę |nazwisko = Kammergericht | imię = | autor link = | tytuł = Beschluss vom 21. April 1981, 4 Ws 53/81, NStZ 1981, 273 | wydawca = | miejsce = | rok = | strony = | isbn =}}</ref>. Ostatecznie [[10 stycznia]] [[2008]] ze względów formalnych uchylono wyrok sądu lipskiego z [[1933]]. Prokuratura federalna unieważniła wyrok na mocy ustawy z 1998 (niem. ''Gesetz zur Aufhebung nationalsozialistischer Unrechtsurteile''), z uzasadnieniem, że kara śmierci została wyznaczona na podstawie konkretnych zapisów nazistowskich niezgodnych z elementarnymi zasadami praworządności<ref name="Urteil 2008"/>.
 
Okoliczności pożaru Reichstagu do tej pory nie zostały wyjaśnione<ref>{{cytuj stronępismo| url =httphttps://www.bundestagbtg-bestellservice.de/aktuellpdf/archiv/2008/19530690_reichstagsbrand/index40111100.htmlpdf | tytuł czasopismo= DemokratieBlickpunkt in FlammenBundestag.Vor 75 JahrenSpezial: AmReichstagsgebäude 27.und Februardeutsche 1933Geschichte| branntetytuł der= ReichstagFreiheit hinter Schloss und Riegel | data dostępu = 185 majalistopada 20092010| autorwydawca = Deutscher Bundestag | data = 9. September 2008|strony=11| opublikowany = www.btg-bestellservice.de| język = de}}</ref>.
 
{{Przypisy|2}}
 
{{DEFAULTSORT:Lubbe, Marinus van der}}
 
[[Kategoria:Komuniści]]
[[Kategoria:Ofiary represji Niemiec nazistowskich w Europie 1933-1945]]
13 455

edycji