Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 384 bajty ,  8 lat temu
syst. APG, drobne redakcyjne, cytat, kat.
{{DisambigR|buraka zwyczajnego|[[Burak (ujednoznacznienie)|inne znaczenia tego słowa]]}}
{{RoślinaTakson infobox
| nazwa = Burak zwyczajny
| łacinaobrazek = BetaBeets vulgarisproduce-1.jpg
| autor = [[Karol Linneusz|L.]]
| opis obrazka = Burak ćwikłowy (odmiana)
| systematyka_ref=<ref name=apweb>{{cytuj stronę |url=http://www.mobot.org/MOBOT/research/APweb/orders/caryophyllalesweb.htm | tytuł=Caryophyllales | opublikowany=Angiosperm Phylogeny Website | data dostępu=2009-10-07 | autor = Stevens P.F. | rok=2001– | język=en}}</ref>
| system = Reveala
| domena= [[eukarionty]]
| podkrólestwo = [[Rośliny naczyniowe|naczyniowe]]
| królestwo= [[rośliny]]
| nadgromada = [[Rośliny nasienne|nasienne]]
| gromada klad1= [[okrytonasiennerośliny naczyniowe]]
| klasa klad3= ''[[Rosopsidarośliny nasienne]]''
| rząd klasa= [[goździkowceokrytonasienne]]
| rodzina rząd= [[komosowategoździkowce]]
| rodzina = [[szarłatowate]]
| rodzaj = [[burak]]
| gatunek = burak zwyczajny
| obrazekłacina = BeetsBeta produce-1.jpgvulgaris
| autor = [[Karol Linneusz|L.]]
| cytat = [[species Plantarum|Sp. pl. 1:222. 1753]]
| commons = Beta vulgaris
}}
{{cechy taksonu|jadalny}}
[[Plik:Suikerbiet bloeiwijze Beta vulgaris.jpg|170px|thumb|170px|Kwiatostany]]
[[Plik:SugarBeet.jpg|170px|thumb|170px|Korzenie buraka cukrowego]]
'''Burak zwyczajny''' (''Beta vulgaris'' [[Karol Linneusz|L.]]) - [[Gatunek (biologia)|gatunek]] [[roślina roczna|rośliny rocznej]] lub [[roślina dwuletnia|dwuletniej]] zw różnych systemach klasyfikacyjnych zaliczany do rodziny [[komosowate|komosowatych]] lub [[szarłatowate|szarłatowatych]]. Wszystkie znane odmiany buraka pochodzą od buraka dzikiego (''Beta maritima''), który rośnie do dzisiaj na [[Bliski Wschód|Bliskim Wschodzie]], między wybrzeżami Morza Śródziemnego i Czarnego, w okolicach Morza Kaspijskiego i w Indiach. W Polsce pospolita [[roślina uprawna]].
 
=== Charakterystyka ===
 
=== Zastosowanie ===
** '''Historia[[Rośliny uprawyuprawne|Roślina uprawna]]: Od kiedy to tylko było możliwe, próbowano uszlachetnić buraka''', :tak by w zależności od potrzeby wytwarzał większy korzeń lub większe liście. Obecnie jest uprawiany na wszystkich kontynentach i w wielu odmianach. Po raz pierwszy o buraku wspomina jeden z dokumentów pochodzących z [[Babilonia|Babilonii]]. W roku 722 p.n.e. uprawiano go w ogrodach króla Meodaka-baladana, pod nazwą ''selqu''. Około 400 p.n.e. uprawiano buraki w Grecji, a 200 lat później dotarły one na tereny republiki rzymskiej. W czasach [[Karol Wielki|Karola Wielkiego]] i przez resztę średniowiecza uprawiany był burak ćwikłowy jako warzywo liściaste we Francji i Italii, a w Niemczech od XII wieku. W XV wieku odmiana czerwona buraka zawędrowała do Włoch. W [[1583]] opisano po raz pierwszy w sposób naukowy kilka uprawianych wtedy odmian. W [[1747]] Andreas Sigismund Marggraf odkrył w burakach [[sacharoza|sacharozę]]. W [[1753]] [[Karol Linneusz]] opisał wszystkie gatunki i podgatunki buraków oraz nadał im nazwy łacińskie, obowiązujące do dziś. W [[1801]] Franz Carl Achard rozpoczął produkcję [[cukier buraczany|cukru buraczanego]], na Śląsku. Od [[1830]] rozpoczęto hodowlę buraków według cech zewnętrznych takich jak wielkość korzenia i forma. Olbrzymi wpływ na produkcję buraków miała teoria mineralnego odżywiania roślin, którą ogłosił [[Justus von Liebig]] (1803-1873). W [[1924]] r, Austriak Waldecker rozpoczął pierwsze doświadczenia z otoczkowaniem nasion buraka. W [[1934]] r. w miejscowości Bordonos w ZSRR odkryto po raz pierwszy pojedyncze jednonasienne rośliny buraków.
* '''[[Rośliny uprawne|Roślina uprawna]]''' : Od kiedy to tylko było możliwe, próbowano uszlachetnić buraka, tak by w zależności od potrzeby wytwarzał większy korzeń lub większe liście. Obecnie jest uprawiany na wszystkich kontynentach i w wielu odmianach.
* [[Warzywa|Warzywo]] uprawiane w celach spożywczych.
** '''Historia uprawy buraka''' : Po raz pierwszy o buraku wspomina jeden z dokumentów pochodzących z [[Babilonia|Babilonii]]. W roku 722 p.n.e. uprawiano go w ogrodach króla Meodaka-baladana, pod nazwą ''selqu''. Około 400 p.n.e. uprawiano buraki w Grecji, a 200 lat później dotarły one na tereny republiki rzymskiej. W czasach [[Karol Wielki|Karola Wielkiego]] i przez resztę średniowiecza uprawiany był burak ćwikłowy jako warzywo liściaste we Francji i Italii, a w Niemczech od XII wieku. W XV wieku odmiana czerwona buraka zawędrowała do Włoch. W [[1583]] opisano po raz pierwszy w sposób naukowy kilka uprawianych wtedy odmian. W [[1747]] Andreas Sigismund Marggraf odkrył w burakach [[sacharoza|sacharozę]]. W [[1753]] [[Karol Linneusz]] opisał wszystkie gatunki i podgatunki buraków oraz nadał im nazwy łacińskie, obowiązujące do dziś. W [[1801]] Franz Carl Achard rozpoczął produkcję [[cukier buraczany|cukru buraczanego]], na Śląsku. Od [[1830]] rozpoczęto hodowlę buraków według cech zewnętrznych takich jak wielkość korzenia i forma. Olbrzymi wpływ na produkcję buraków miała teoria mineralnego odżywiania roślin, którą ogłosił [[Justus von Liebig]] (1803-1873). W [[1924]] r, Austriak Waldecker rozpoczął pierwsze doświadczenia z otoczkowaniem nasion buraka. W [[1934]] r. w miejscowości Bordonos w ZSRR odkryto po raz pierwszy pojedyncze jednonasienne rośliny buraków.
* Uprawiany w celach spożywczych jako [[warzywa]].
* [[rośliny pastewne|Roślina pastewna]].
* Wykorzystywany w przemyśle cukrowniczym. do produkcji cukru
[[ImagePlik:Ropa Euromaus 2.jpg|thumb|widthpx|Ładowarko-czyszczarka pobiera buraki z pryzmy, oczyszcza je i ładuje na pojazd]]
=== Systematyka ===
Odmiany hodowlane:
* [[burak korzeniowy]] (''Beta vulgaris'' ssp. ''vulgaris'' convar. ''crassa''), w uprawie występują jego następujące odmiany:
** [[burak cukrowy]] (''Beta vulgaris'' ssp. ''vulgaris'' convar. ''crassa'' var. ''altissima'') – uprawiany ze względu na korzeń, który zawiera około 20% cukru.
** [[burak ćwikłowy]] (''Beta vulgaris'' ssp. ''vulgaris'' convar. ''crassa'' var. ''conditiva'') – roślina warzywna - uprawiana ze względu na korzeń.
** [[burak pastewny]] (''Beta vulgaris'' ssp. ''vulgaris'' convar. ''crassa'' var. ''rapacea'') - uprawiany na paszę.
=== Choroby ===
* [[Zgorzel liści sercowych i sucha zgnilizna korzeni buraka]] - choroba wywołana niedoborem [[bor]]u.
 
=== Zobacz też ===
[[Sztuka kulinarna|Kulinaria]]
 
{{Przypisy|stopień= ===}}
 
{{wikisłownik|burak}}
 
[[Kategoria:KomosowateSzarłatowate]]
[[Kategoria:Rośliny pastewne]]
[[Kategoria:Warzywa]]
123 194

edycje