Czameria: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 82 bajty ,  9 lat temu
(link to sh wiki)
[[Plik:Chameria map2.jpg|thumb|300px]]
'''Czameria''' ([[język albański|alb.]] ''Çamëria'', [[język grecki|gr.]] ''{{grc|Τσαμουριά''}}) - albańska nazwa nadmorskiego regionu [[Epir]]u, obecnie w większości w greckiej [[Nomos (podział administracyjny Grecji)|prefekturze]] [[Nomos Tesprotia|Tesprotia]].
 
Jego granicę zachodnią stanowi [[Morze Jońskie]], na północy rzeka Pavël ([[Pavlle]]), na południu rzeka [[Acheron (rzeka w Grecji)|Acheron]], wschodnia granica Czamerii przebiega wzdłuż pasma gór [[Paramithias]] i [[Tsamanta]].
 
== Historyczne przesłanki konfliktu narodowościowego ==
W przeszłości w tym regionie mieszkali m.in. albańscy [[Czamowie (Albańczycy)|Czamowie]], w większości [[muzułmanin|muzułmanie]], ale także prawosławni. W czasach [[Imperium osmańskie|Imperium Osmańskiego]] była to część [[sandżak]]u [[Janina (miasto)|Joanina]]. W XVII-XVIII w. nastąpiła prawie całkowita islamizacja miejscowej ludności. W Czamerii rekrutowano wtedy oddziały, w służbie Sułtana, krawo tłumiące greckie powstania narodowe.
 
 
== Skutki wojen bałkańskich i wojny grecko-tureckiej ==
W [[1913]] r. na kończącej [[wojny bałkańskie]] konferencji londyńskiej, mocarstwa zdecydowały przekazać większość tego obszaru Grecji, natomiast po stronie albańskiej znalazła się niewielka część obszaru Czamerii, z miastem [[Konispol]]. W myśl uzgodnień mocarstw, w latach [[1923]]-[[1930]] dokonano [[Wymiana ludności między Grecją i Turcją|wymiany ludności]] między Grecją i Turcją, z wyznaniem, jako jedynym kryterium uznawania narodowości. Na tej podstawie prawnej i pod kontrolą Ligi Narodów, przymusowo przesiedlono do Turcji kilkanaście tysięcy muzułmanów z Czamerii - rodzin uznanych przez Greków za szczególnie niepożądane. Uwzględniający kategorię językową i religijną grecki spis powszechny z [[1928]] r. określał liczbę albańskojęzycznych muzułmanów w całym państwie na 19 198 osób, z czego 17 008 zamieszkiwało zachodnią część Epiru.<ref>Resultats statistiques du rencensement de la population de la Grece du 15-16 mai 1928, Athenes 1933, vol. IV.</ref>.
 
 
== Skutki II wojny światowej ==
W trakcie [[Wojna grecko-włoska 1940-19411940–1941|wojny grecko-włoskiej 1940-41]] znaczną część Albańczyków - mężczyzn internowano, wysyłając ich na greckie wyspy. Po wspólnej agresji Włoch i Niemiec, wskutek przymusowych dostaw żywności do Rzeszy oraz brytyjskiej blokady kontynentalnej, Grecję ogarnęła klęska głodu, implikując śmierć ponad 300 tysięcy ludności. Muzułmanie często zaciągali się wtedy do pro-hitlerowskich formacji zbrojnych - co umożliwiało uniknięcie przez rodzinę głodu - całymi wioskami, stając się celem ataków greckich partyzantów. W końcowym okresie wojny muzułmanie padli też ofiarą wypędzeń <ref>http://www.cameriainstitute.org/en/history Chameria</ref>, organizowanych przez rojalistyczną partyzantkę grecką, ściśle współpracującego z Brytyjczykami generała Napoleona Zerwasa. W trakcie walk i wypędzeń, w źródłach albańskich określonych jako ludobójstwo, zginąć miało 2909 osób, w tym 11,7% stanowiły kobiety i dzieci. Zdaniem Greków, proporcja ta wskazuje raczej na typowy wynik starć zbrojnych, prowadzonych w kilkudziesięciu miejscowościach, niż na zamierzone ludobójstwo.
 
== Skutki wojny domowej ==
Po II wojnie światowej, w Grecji toczyła się [[Wojna domowa w Grecji|wojna domowa]]. Uciekając przed bratobójczymi walkami i przymusowym poborem, ponad 200 tysięcy ludności Grecji opuściło wtedy swe domy, częściowo chroniąc się w krajach sąsiednich. Poczynając od [[1948]], ludność małych miejscowości Czamerii, podobnie jak ponad 800 tysięcy ludności całej północno-zachodniej Grecji, podległa przymusowemu wysiedleniu do otwartych, ale drobiazgowo nadzorowanych policyjnie obozów, lokalizowanych na peryferiach dużych miast. Większość tych osób nigdy nie wróciła na wieś, a często emigrowano także poza Grecję. Poczynając od 1948, wiele zabudowań zostało zniszczonych, gdyż wojska królewskie używały ciężkiej artylerii, lotnictwa i bomb burzących, od 1949 roku także bomb napalmowych. Najcięższe w całej Grecji walki toczyły się w Epirze. Przeciw komunistycznym partyzantom [[Demokratyczna Armia Grecji (DSE)|DSE]] wypalano całe, uprzednio wysiedlone miejscowości, z otaczającą je szatą roślinną. Często prowadziło to do katastrof ekologicznych. Materiał wojenny dostarczono w ramach pomocy USA, a operacje prowadzono zgodnie z bieżącymi wskazówkami amerykańskich doradców wojskowych.
 
== Sytuacja od II połowy XX wieku ==
W początkach lat 50-tych [[XX wiek|XX]] wieku, Grecja ustawowo uchyliła własność wszystkich gruntów rolnych, nieuprawianych od ponad trzech lat. Mogło następować przejęcie tych pól, w pierwszej kolejności przez krewnych, w następnej kolejności przez sąsiadów. Jednocześnie, grecki rząd sponsorował budowę całkowicie nowych i zelektryfikowanych domostw, wszystkim mieszkańcom wsi, którzy powrócili tam, podejmując produkcję rolną. Zmiany te uderzyły w tysiące rodzin ze stref przygranicznych, uprzednio chroniących się przed wojną do krajów sąsiednich, których granice zostały następnie zamknięte przez ich komunistyczne rządy.
 
W Grecji, przez dziesięciolecia okresu powojennego utrudnione, a często niemożliwe było publiczne posługiwanie się językiem albańskim, nawet w wypadku prawosławnych Czamów.
Po stronie albańskiej wprowadzono ustrój komunistyczny, w którym zarówno religijność (każde z wyznań), jak i ludność grecka, podlegały drastycznym prześladowaniom.
Po upadku komunizmu w Albanii zauważalnych jest coraz więcej oznak normalizacji sytuacji, po obu stronach. Sprzyja temu praca setek tysięcy Albańczyków w Grecji, wzrost zamożności obu społeczeństw, coraz lepsza współpraca rządów oraz niemal pełne otwarcie granicy pomiędzy Grecją i Albanią.
 
 
== Wybitni Czamowie ==
Z Czamerii pochodziło wielu działaczy [[Albańskie odrodzenie narodowe|albańskiego odrodzenia narodowego]]: m.in. [[Abedin Dino]] (1843-1908), [[Hoxha Tahsin]] (1811-1881), Osman Taka (zm. 1887), [[Ali Dino]] (wnuk Abedina, poseł do parlamentu greckiego, zm. w 1938). ; [[Thrasiwulos Tsakalotos]] - grecki generał, rojalista, dowódca 3 Brygady Górskiej, w bitwie o [[Rimini]], w II wojnie światowej, grecki dowódca w wydarzeniach ''Dekemvriana'' w Atenach 1944-45, następnie zwycięzca nad siłami komunistycznej partyzantki DSE na Peloponezie i w Epirze.
 
{{Przypisy}}
 
== Bibliografia ==
* T. Czekalski, ''Pogrobowcy Wielkiej Idei'', Kraków 2007.
* M. Mazower, ''Three forms of Political Justice: Greece 1944-1945'', [w:] ''After the war was over. Reconstructing the Family, Nation and State in Greece, 1943-1960'', ed. M. Mazower, Princeton 2000, s. 25.
* ''"[[Emeis oi Ellines]]" - Historia Wojen Współczesnej Grecji'' - uniwersytecka praca zbiorowa.
 
 
== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.cameriainstitute.org/en/history Chameria. Genocide and etnic religious cleansing] {{lang|en}}
* [http://www.wikitude.com/wiki/Cham_Albanians historia Czamerii] (po angielsku)]{{lang|en}}
{{Przypisy}}
 
[[Kategoria:Geografia Grecji]]
[[Kategoria:Geografia Albanii]]
[[Kategoria:Historia Albanii]]
 
 
[[bg:Чамерия]]
15 183

edycje