Rajtaria: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 7 bajtów ,  8 lat temu
m
poprawa linków
(→‎Zobacz też: szablon)
m (poprawa linków)
Rajtarzy uzbrojeni byli najczęściej w dwa kołowe pistolety typu [[puffer]] (ewentualnie trzeci noszono za cholewą buta) oraz [[rapier]] lub [[pałasz waloński]]. Niekiedy uzbrojenia dopełniała broń długa, najczęściej w postaci [[bandolet]]u, choć niekiedy zdarzały się [[karabin]]y.
 
Ubrani zwykle byli w rajtrok ([[kolet]], skórzany kaftan), [[kapelusz]]e z szerokim rondem, spodnie i [[botforty]] - długie, sięgające za kolana skórzane buty zwane po staropolsku "rajtarskimi". W niektórych państwach (np. [[Rosja]], [[Austria]], [[Niemcy]], [[Szwecja]]) rajtarzy używali [[zbroja kirasjerska|zbroi i hełmów]], w innych (np. [[Francja]], także i Szwecja) walczyli bez uzbrojenia ochronnego.
Typowa zbroja rajtarska - w postaci [[hełm]]u typu [[szturmak]] lub [[pappenheimer]] (rzadziej [[morion (hełm)|morion]]) oraz [[kirys]]u niekiedy z naramiennikami, nałokietnikami, parą zarękawi, folgowanymi nabiodrkami i parą nakolanków - chroniła cały korpus, przy czym ochrona w żadnym miejscu nie była dostateczna (grubość napierśnika nie przekraczała 3 mm), a sama zbroja znacznie cięższa np. od [[husaria|husarskiej]].
 
Rajtaria dysponująca uzbrojeniem ochronnym zwykle dosiadała cięższych [[Koń|koni]], stąd w XVII w. zaczęto odróżniać rajtarię lekką i ciężką. Ta ostatnia częściowo wyparła w poszczególnych państwach jednostki arkebuzerów i tzw. półkirasjerów, stanowiące wcześniej jazdę średniozbrojną.
 
W walce rajtaria stosowała taktykę zwaną [[karakol]]em. Król szwedzki [[Gustaw II Adolf]] po doświadczeniach w walce z husarią polską jako pierwszy użył rajtarii na dużą skalę w roli typowej dla kawalerii, stosując gwałtowne uderzenie zwartej masy rajtarów walczących rapierami i pistoletami w bezpośrednim zwarciu z przeciwnikiem ([[szarża]]). Od tego czasu rajtaria szwedzka, a następnie także innych państw, stosowała oba rodzaje taktyki (karakol i szarżę).
 
W czerwcu [[1632]] roku Rosja przystąpiła do formowania pułku rajtarii na [[Wojna polsko-rosyjska 1632-1634|wojnę z Polską]]. Rosyjscy rajtarzy, którzy zaciągani byli spośród [[dzieci bojarskie|dzieci bojarskich]] lub [[dworianie|dworian]], posiadali konie na własność, ale ekwipunek (dwa pistolety, rapier lub [[szabla]], [[Zbroja płytowa|napierśnik]] i hełm) otrzymywali od cara. Miesięczny żołd wynosił 3 [[rubel|ruble]] i 2 ruble na paszę dla konia.
 
Lekka rajtaria była używana zarówno w walce, jak i do zadań łupieżczo-pacyfikacyjnych w większości armii zachodnioeuropejskich. Stąd po okresie wojen polsko-szwedzkich w połowie [[XVII wiek]]u słowo "rajtar" stało się w [[Polska|Polsce]] synonimem rabusia, grabieżcy.
Rajtaria nigdy nie uchodziła za typowo polski rodzaj jazdy, jednak polscy rajtarzy wielokrotnie odznaczyli się w toczonych przez Rzeczpospolitą wojnach. Na przykład, w [[Bitwa pod Gniewem|bitwie pod Gniewem]] piękną kartę zapisał regiment rajtarów litewskich, dowodzony przez wojewodzica smoleńskiego [[Mikołaj Abramowicz (wojewoda trocki)|Mikołaja Abrahamowicza]]. Był on zresztą dość nietypowy, został bowiem zaciągnięty systemem towarzyskim, a ponieważ jego żołnierze nosili zbroje husarskie, regiment ten niekiedy był brany za jednostkę husarii. W [[Bitwa pod Chocimiem|bitwie pod Chocimiem]] w 1621 r. rajtarzy salwą swych pistoletów odpierali atak Turków na szańce polskich wojsk, a pod [[Bitwa pod Kircholmem|Kircholmem]] rajtarzy kurlandzcy dowodzeni osobiście przez księcia [[Fryderyk Kettler|Fryderyka Kettlera]] pomagali husarzom w zwalczaniu piechoty szwedzkiej w centrum bitwy.
 
Od czasów [[Jan III Sobieski|Jana III Sobieskiego]] zaczęto w Polsce używać zamiennie pojęć rajtaria i arkebuzeria, co było związane z rozwiązaniem tej drugiej formacji w tym właśnie czasie.
 
W I poł. XVIII w. przestano rozróżniać rajtarię ciężką jako odrębny od kirasjerów typ jazdy. W państwach gdzie była jazdą lekką została rozwiązana; w Polsce w [[1717]] r. na mocy postanowień tzw. [[sejm niemy|sejmu niemego]].
 
Żyjący później w epoce romantyzmu [[Aleksander Orłowski (malarz)|Aleksander Orłowski]] namalował obraz pt. ''[[Rajtar na białym koniu]]''.