Historia fizyki: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 349 bajtów ,  9 lat temu
szablon, wstęp, zielone linki, linki do Kalendarium nauki WP:SK
m (r2.7.1) (robot dodaje: ja:物理学の歴史)
(szablon, wstęp, zielone linki, linki do Kalendarium nauki WP:SK)
{{Główny artykuł|fizyka}}
'''Krótka historia [[fizyka|fizyki]]''' - Od starożytności ludzie próbowali zrozumieć zachowanie się materii oraz jej pochodzenie: dlaczego niepodparte ciała spadają na ziemię, dlaczego różne materiały mają różne własności, itd. Rozumową analizę tego rodzaju problemów zapoczątkował [[Tales z Miletu|Tales]] głosząc przekonanie jakoby każda materia zbudowana była z kombinacji kilku spośród czterech żywiołów (ziemi, powietrza, ognia i wody) (zasadniczo uważa się, że Tales znajdował pramaterią, od której wywodzi się wszystko, wodę). Była to pierwsza teoria głosząca, że wyjaśnienia skomplikowanej różnorodności świata należy szukać we względnej prostocie jego składników i interakcji między nimi. Rozumowanie to zrobiło ogromną karierę, zaś wespół z rozwojem wiedzy matematycznej i muzycznej (harmonia dźwięków, [[pitagorejczycy]]) stało się [[paradygmat]]em rozwojowym [[nauka|nauki]] i [[filozofia|filozofii]].
{{Główny artykuł|historia nauki}}
'''Historia fizyki''' – dział [[historia nauki|historii nauki]] wyróżniony na podstawie badanej dziedziny jaką jest [[fizyka]].
 
'''Krótka historia [[fizyka|fizyki]]''' - Od starożytności ludzie próbowali zrozumieć zachowanie się materii oraz jej pochodzenie: dlaczego niepodparte ciała spadają na ziemię, dlaczego różne materiały mają różne własności, itd. Rozumową analizę tego rodzaju problemów zapoczątkował [[Tales z Miletu|Tales]] głosząc przekonanie jakoby każda materia zbudowana była z kombinacji kilku spośród czterech żywiołów (ziemi, powietrza, ognia i wody) (zasadniczo uważa się, że Tales znajdował pramaterią, od której wywodzi się wszystko, wodę). Była to pierwsza teoria głosząca, że wyjaśnienia skomplikowanej różnorodności świata należy szukać we względnej prostocie jego składników i interakcji między nimi. Rozumowanie to zrobiło ogromną karierę, zaś wespół z rozwojem wiedzy matematycznej i muzycznej (harmonia dźwięków, [[pitagorejczycy]]) stało się [[paradygmat]]em rozwojowym [[nauka|nauki]] i [[filozofia|filozofii]].
 
Zagadką była również natura [[wszechświat]]a: kształt [[Ziemia|Ziemi]], zachowanie się ciał niebieskich takich jak [[Słońce]] czy [[Księżyc]], ruch na nieboskłonie gwiazd stałych i planet. Proponowano wiele teorii. Wiele z nich było sformułowanych w terminach filozoficznych i nigdy nie sprawdzonych przez testy doświadczalne. Były jednak wyjątki: np. w III wieku p.n.e. [[Archimedes]] podał wiele poprawnych ilościowych opisów z zakresu mechaniki i hydrostatyki.
 
Początek ścisłym naukom przyrodniczym dała wykładana na uczelniach magia naturalna (''magia naturalis''). Z wysokiego poziomu wykładów w tej dziedzinie słynęła w XVI w. [[Uniwersytet Jagielloński|Akademia Krakowska]]. Zwolennikiem magii naturalnej był [[Giordano Bruno]] oraz [[Giambattista della Porta]]. Fizykę stosowaną, czyli wówczas – mechanikę, od magii naturalnej oddzielił [[Francis Bacon (filozof)|Francis Bacon]], zwolennik eksperymentu.<ref>Roman Bugaj, Nauki tajemne w Polsce z dobie odrodzenia, Ossolineum, Wrocław,Warszawa itd. 1976</ref>.
 
Pod koniec [[XVI wiek|XVI]] w. [[Galileusz]] zapoczątkował użycie eksperymentu jako środka potwierdzającego teorię fizyczną, co stało się kluczową ideą [[metoda naukowa|metody naukowej]]. Sformułował i z powodzeniem potwierdził doświadczeniem wiele wyników z dziedziny dynamiki, m.in. zasadę bezwładności, prawo spadania ciał i zasadę względności. W [[1687]] [[Isaac Newton|Newton]] opublikował ''PrincipiaPhilosophiae Mathematicanaturalis principia mathematica'' omawiające dwie obszerne teorie fizyczne: [[Zasady dynamiki Newtona|prawa ruchu]], które zapoczątkowały powstanie [[mechanika klasyczna|mechaniki klasycznej]], oraz prawo [[grawitacja|grawitacji]]. Obie teorie potwierdzał eksperyment. Mechanika klasyczna została znacząco rozwinięta przez [[Joseph Louis Lagrange|Lagrange'a]], [[William Rowan Hamilton|Hamiltona]] i innych, którzy formułowali ją na wiele odmiennych sposobów, podali nowe zasady i wyniki. Prawo grawitacji zainicjowało powstanie [[astrofizyka|astrofizyki]] opisującej zjawiska [[astronomia|astronomiczne]] przy użyciu nowo powstałych teorii fizycznych.
 
Poczynając od [[XVIII wiek|XVIII]] w., rozwijana była termodynamika ([[Robert Boyle|Boyle]], [[Thomas Young|Young]] i wielu innych). W [[1733 w nauce|1733]] [[Daniel Bernoulli|Bernoulli]] użył rozumowania statystycznego w połączeniu z zasadami mechaniki klasycznej otrzymując wyniki znane termodynamice, co zainicjowało powstanie [[mechanika statystyczna|mechaniki statystycznej]]. W [[1798 w nauce|1798]] [[Benjamin Thompson|Thompson]] zademonstrował proces przemiany energii w ciepło, a w [[1847 w nauce|1847]] [[James Joule|Joule]] sformułował [[zasada zachowania energii|zasadę zachowania energii]], zarówno w formie ciepła, jak i w formie energii mechanicznej.
 
[[Elektryczność]] i [[magnetyzm]] były studiowane przez [[Michael Faraday|Faradaya]], [[Georg Ohm|Ohma]] i innych. W [[1855 w nauce|1855]] [[James Clerk Maxwell|Maxwell]] zunifikował obie dziedziny w jedną: [[Oddziaływanie elektromagnetyczne|elektromagnetyzm]]. Kluczem do niej są [[równania Maxwella]]. Przewidywała ona, że światło jest falą elektromagnetyczną.
 
W [[1895 w nauce|1895]] [[Wilhelm Röntgen|Röntgen]] odkrył [[Promieniowanie rentgenowskie|promienie X]], jak się wkrótce okazało, [[promieniowanie elektromagnetyczne]] o wysokiej częstości. [[Radioaktywność|Promieniotwórczość]] została odkryta w [[1896]] przez [[Henri Becquerel|Becquerela]], a następnie badana przez [[Maria Skłodowska-Curie|Marię Skłodowską-Curie]], [[PiotrPierre Curie|Pierre'a Curie]] i innych. Badania te zainicjowały powstanie [[fizyka jądrowa|fizyki jądrowej]].
 
W [[1897 w nauce|1897]], [[Joseph John Thomson|Thomson]] odkrył [[elektron (cząstka elementarna)|elektron]], cząstkę elementarną, która przenosi prąd elektryczny. W [[1904 w nauce|1904]] zaproponował pierwszy model [[atom]]u znany jako model typu "ciasto z rodzynkami".
 
W [[1905 w nauce|1905]] [[Albert Einstein|Einstein]] sformułował [[szczególna teoria względności|szczególną teorię względności]] unifikującą [[czas (fizyka)|czas]] i [[przestrzeń]] w jedną strukturę: [[czasoprzestrzeń]]. Wymóg zgodności z teorią elektromagnetyzmu Maxwella doprowadził do modyfikacji naszego spojrzenia na czas i przestrzeń oraz na własności i rolę materii. W nowej teorii transformacje między [[układ inercjalny|inercjalnymi układami odniesienia]] wyglądają inaczej niż w mechanice klasycznej – rozwinięta została [[Szczególna teoria względności|mechanika relatywistyczna]], która zastąpiła mechanikę klasyczną. W granicy małych prędkości obie teorie pokrywają się. W [[1915]] Einstein rozszerzył szczególną teorię względności, tak by tłumaczyła zjawisko [[grawitacja|grawitacji]]. Tak powstała [[ogólna teoria względności]], która zastąpiła newtonowskie prawo grawitacji. W zakresie małych mas i energii te dwie teorie także pokrywają się.
 
W [[1911 w nauce|1911]] [[Ernest Rutherford|Rutherford]] na podstawie eksperymentów rozpraszania wydedukował obecność skupionego [[jądro atomowe|jądra]] w atomie zawierającego dodatnio naładowane składniki nazywane odtąd [[proton (cząstka elementarna)|protonami]]ami. [[Neutron]], neutralny składnik jądra został odkryty w [[1932 w nauce|1932]] przez [[James Chadwick|Chadwicka]].
 
Poczynając od [[1900 w nauce|1900]], [[Max Planck|Planck]], [[Albert Einstein|Einstein]], [[Niels Bohr|Bohr]] i inni rozwijali teorie [[kwant]]owe próbując wyjaśnić anomalne wyniki różnych eksperymentów poprzez wprowadzenie dyskretnych poziomów energetycznych. W [[1925 w nauce|1925]] [[Werner Heisenberg]] i [[Erwin Schrödinger]] sformułowali [[mechanika kwantowa|mechanikę kwantową]], która wyjaśniła poprzedzające ją teorie kwantowe. W mechanice kwantowej wynik pomiaru fizycznego jest z natury rządzony zasadami [[teoria prawdopodobieństwa|prawdopodobieństwa]], a teoria jedynie podaje sposób obliczania odpowiednich prawdopodobieństw. Mechanika kwantowa z powodzeniem opisuje zachowanie materii w skali małych odległości.
 
Mechanika kwantowa dostarczyła teoretycznych narzędzi [[fizyka materii skondensowanej|fizyce materii skondensowanej]], dziedzinie badającej zachowanie materii w stanach stałym i ciekłym, a m.in. obiekty takie jak [[FazaCiało krystalicznakrystaliczne|kryształy]], [[półprzewodnikpółprzewodniki|półprzewodniki]]i, i zjawiska takie jak [[nadprzewodnictwo]] czy [[nadciekłość]]. Jednym z pionierów tej dziedziny był [[Felix Bloch|Bloch]] – twórca kwantowo-mechanicznego opisu zachowania elektronów w strukturze krystalicznej ([[1928 w nauce|1928]]).
 
Podczas [[II wojna światowa|II wojny światowej]], obie strony konfliktu prowadziły badania w zakresie [[fizyka jądrowa|fizyki jądrowej]]. Cel – konstrukcja broni jądrowej, nie został osiągnięty przez Niemców, których wysiłkami kierował Heisenberg. Udało się to Amerykanom w ramach [[projekt Manhattan|projektu ManhattanEngineering District]] prowadzonego przez [[Enrico Fermi|Fermiego]]. Jego zwieńczeniem była pierwsza kontrolowana przez człowieka [[reakcja łańcuchowa]] ([[1942 w nauce|1942]]). W [[1945]] w [[Alamogordonauce|1945]] w stanie [[Alamogordo (Nowy Meksyk)|Alamogordo]] miała miejsce pierwsza w dziejach ludzkości eksplozja nuklearna.
 
[[Kwantowa teoria pola]] została sformułowana jako rozszerzenie mechaniki kwantowej by zapewnić spójność ze szczególną teorią względności. Osiągnęła swoją współczesną formę w końcu lat 40. [[XX wiek|XX w.]] wraz z pracami [[Richard Feynman|Feynmana]], [[Julian Schwinger|Schwingera]], [[ShinichiroShin'ichirō Tomonaga|Tomonagi]] i [[Freeman Dyson|Dysona]]. Sformułowali oni [[elektrodynamika kwantowa|elektrodynamikę kwantową]] opisującą oddziaływania elektromagnetyczne. Elektrodynamika kwantowa stanowi obecnie najlepiej sprawdzoną i zgodną z doświadczeniem teorię fizyczną: ścisłość jej przewidywań (błąd statystyczny) sięga obecnie szóstego miejsca po przecinku.
 
Kwantowa teoria pola dostarczyła ram dla współczesnej [[fizyka cząstek elementarnych|fizyki cząstek elementarnych]] badającej [[oddziaływania podstawowe]] i cząstki elementarne. W [[1954 w nauce|1954]] [[Yang Chen Ming|Yang]] i [[Robert Mills|Mills]] rozwinęli klasę [[teoria pola z cechowaniem|teorii z cechowaniem]], której przykładem jest [[Model Standardowy]] z powodzeniem opisujący prawie wszystkie obecnie obserwowane cząstki elementarne.
 
=== Zobacz też ===
== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.fuw.edu.pl/~akw/historia.html Elementy historii nauki i rozwoju fizyki] [[Andrzej Kajetan Wróblewski]]
{{Historia nauki}}
 
[[Kategoria:Historia fizyki| ]]
 
{{Linklink FA|zh}}
 
{{Linklink GA|fi}}
 
[[ar:تاريخ الفيزياء]]