Komisje Rozdawnicze Koronna i Litewska: Różnice pomiędzy wersjami

Anulowanie wersji nr 27161908 autora Mathiasrex nie trzeba od razu kasowac calosci- wprowadzilem takze poprawki majace usprawnic styl tekstu
(Anulowanie wersji nr 27152003 autora Hoodinski źródła są w bibliografii)
(Anulowanie wersji nr 27161908 autora Mathiasrex nie trzeba od razu kasowac calosci- wprowadzilem takze poprawki majace usprawnic styl tekstu)
[[Plik:Ignacy Massalski.PNG|thumb|Biskup wileński Ignacy Jakub Massalski, pierwszy prezes KEN, oskarżony o defraudację 300 tysięcy [[Złoty polski|złp]] z majątku pojezuickiego przeznaczonego na edukację]]
[[Plik:Adam Poniński.png|thumb|Marszałek Adam Poniński był zwolennikiem sprzedaży pojezuickich dóbr ziemskich rodowitej szlachcie]]
 
'''Komisje Rozdawnicze Koronna i Litewska 1774-1776''' – komisje ustanowione przez [[Sejm Rozbiorowy 1773-1775]] w celucelem sprzedaży majątku zakonu [[Jezuici|jezuitów]], skasowanego w [[Rzeczpospolita Obojga Narodów|Rzeczypospolitej]] zakonu [[Jezuici|jezuitów]].
 
W 1773 roku Sejm Rozbiorowy w milczeniu przyjął [[breve]] kasacyjne [[Klemens XIV|Klemensa XIV]] ''[[Dominus ac Redemptor]]''. {{fakt|data=2011-07|Król [[Stanisław August Poniatowski]] dążył do przejęcia zarządu nad majątkiem pojezuickim przezpoprzez podsunięte osoby, by tym samym uzyskać nowe źródło rozdawnictwa dóbr dla kaptowania swoich zwolenników.}} Wyznaczona przez monarchę komisja miała administrować pojezuicką masą majątkową i czuwać nad jak najkorzystniejszym obrotem kapitałów, przeznaczonych na edukację publiczną. Projekt ten wniósł w czasie obrad delegacji [[8 października]] 1773 roku [[podkanclerzy litewski]] [[Joachim Chreptowicz]]. Zgodzono się utworzyć komisję edukacyjną oraz lustracyjną. Do zadań tej drugiej miało należeć zbadanie wartości pojezuickiego majątku ruchomego i nieruchomego. Marszałek [[Adam Poniński]] przystał na ten projekt z zastrzeżeniem, by nieruchomości pojezuickie oddano w [[emfiteuza|emfiteuzę]] szlachcie rodowej. {{fakt|data=2011-07|Realizując pomysł [[Ambasadorowie i posłowie rosyjscy w Rzeczypospolitej 1763-1794|ambasadora rosyjskiego]] [[Otto Magnus von Stackelberg|Ottona Magnusa von Stackelberga]] [[14 października]] 1773 roku powołano [[Komisja Edukacji Narodowej|Komisję Edukacji Narodowej]].}}
W [[1773]] roku Sejm Rozbiorowy w milczeniu przyjął [[breve]] kasacyjne [[Klemens XIV|Klemensa XIV]] ''[[Dominus ac Redemptor]]''.
[[Stanisław August Poniatowski]] dążył do przejęcia zarządu majątkiem pojezuickim przez podsunięte osoby, by tym samym uzyskać nowe źródło rozdawnictwa dóbr dla kaptowania swoich zwolenników. Wyznaczona przez monarchę komisja miała administrować pojezuicką masą majątkową i czuwać nad jak najkorzystniejszym obrotem kapitałów, przeznaczonych na edukację publiczną. Projekt ten wniósł w czasie obrad delegacji [[8 października]] 1773 roku [[podkanclerzy litewski]] [[Joachim Chreptowicz]]. Zgodzono się utworzyć komisję edukacyjną oraz lustracyjną. Do zadań tej drugiej miało należeć zbadanie wartości pojezuickiego majątku ruchomego i nieruchomego. Marszałek [[Adam Poniński]] przystał na ten projekt z zastrzeżeniem, by nieruchomości pojezuickie oddano w [[emfiteuza|emfiteuzę]] szlachcie rodowej. Realizując pomysł [[Ambasadorowie i posłowie rosyjscy w Rzeczypospolitej 1763-1794|ambasadora rosyjskiego]] [[Otto Magnus von Stackelberg|Ottona Magnusa von Stackelberga]] [[14 października]] 1773 roku powołano [[Komisja Edukacji Narodowej|Komisję Edukacji Narodowej]].
 
{{fakt|data=2011-07|Jednak przed przybyciem lustratorów [[Magnateria polska|magnaccy]] fundatorzy dzieł jezuickich i ich sukcesorzy zdołali zabrać dużą część majątku pojezuickiego, niejednokrotnie zajmując ich grunta i przesuwając kopce graniczne. SamiTakże sami lustratorzy dopuszczali się kradzieży. }}
 
[[14 marca]] [[1774]] przyjęto wniosek [[kanclerz wielki koronny|kanclerza wielkiego koronnego]] [[Biskupi poznańscy|biskupa poznańskiego]] [[Andrzej Stanisław Młodziejowski|Andrzeja Stanisława Młodziejowskiego]] by powołać dwie komisje rozdawnicze: ([[Korona Królestwa Polskiego|koronną]] ioraz [[Wielkie Księstwo Litewskie|litewską]], liczące po 14 senatorów, i 32 posłów), do sprzedaży dóbr pojezuickich.
 
{{fakt|data=2011-07|Szacowana wartość mienia jezuitów przejętego przez RzeczypsopolitąRzeczpospolitą wynosiła32wynosiła 32 mln złp.}} MianoW sprzedaćzakupie dobradóbr ziemskieziemskich miała uczestniczyć tylko dawnejdawna szlachcieszlachta rodowitejrodowita, zaś nieruchomości w miastach mogła nabywać również świeżejświeża szlachcieszlachta i mieszczanom,mieszczanie; kolegia pojezuickie mianomiały zostać zostawićpozostawione do dyspozycji KENKENu. Dobra ruchome i sprzęty nieprzydatne w edukacji sprzedano na licytacji.
 
Wszelkie srebra kościelne oddano do mennicy, nie wyłączając nawet [[monstrancja|monstrancji]]. W czasie likwidacji majątku dopuszczano się wielu malwersacji, nagminnie dochodziło do przypadków korupcji.
{{fakt|data=2011-07|Oblicza się, że niekiedy nawet połowa materiału przesyłanego do mennicy mogła być przejęta na cele prywatne przez lustratorów i ich pomocników. Według świadectw współczesnych dochodziło do sytuacji, gdy ludzie klękali przed końmi, których [[szory]] były zrobione ze sreber pojezuickich znajdujących się na ołtarzach.}}
 
{{fakt|data=2011-07|Ze sprzedaży naczyń kościelnych dano 1,5 mln złp przypadło [[August Kazimierz Sułkowski|Augustowi Kazimierzowi Sułkowskiemu]], 600 tysięcy złp wziął [[Biskupi wileńscy|biskupbiskupowi wileńskiwileńskiemu]] [[Ignacy Jakub Massalski|Ignacemu Jakubowi Massalskiemu]], tyle samo kanclerzkanclerzowi MłodziejowskiMłodziejowskiemu. Znaczną sumę przekazano także królowi. }}
 
W komisjach rozdawniczych dużą rolę odgrywali m. in. Adam Poniński, [[hetman polny koronny]] [[Franciszek Ksawery Branicki]], [[marszałek wielki litewski]] [[Władysław Gurowski]], biskup wileński Ignacy Jakub Massalski, biskup poznański Andrzej Stanisław Młodziejowski. [[Przedstawiciele Stolicy Apostolskiej w Polsce|nuncjusz]] [[Giuseppe Garampi]] skarżył się na wymienionych biskupów do [[Rzym]]u, że przeprowadzając sekularyzację dóbr pojezuickich, przywłaszczyli sobie znaczne sumy, pozwalając na zabór kielichów, sreber i naczyń kościelnych, z wielkiem zgorszeniem ludu. Wzburzony nazywał [[Polacy|Polaków]] narodem bezprzykładnym. Sam biskup Massalski dopuścił się defraudacji 300 000 [[złoty polski|złotych polskich]] z funduszy przeznaczonych na edukację. {{fakt|data=2011-07|Według współczesnych świadectw członkowie komisji dopuszczali się łupiestw i kradzieży, rozdzielając pomiędzy siebie lub swoich krewnych za bezcen dobra pojezuickie. Dobra i kapitały jezuitów przejmowali komisarze rozdawniczy, członkowie delegacji sejmowej, dworzanie i faworyci królewscy. Niejednokrotnie król podpisywał przywileje na emfiteuzę na żądanie swoich faworytek. }}
 
Ustanowiono też dwie komisje sądownicze po 32 członków każda dla dóbr, w stosunku do których toczyły się procesy sądowe. Już 5 komisarzy wystarczało do kompletu.
 
Dopiero [[Sejm 1776]] ustanowił komisję egzaminacyjną, która zajęła się działalnością KENKENu, komisji rozdawniczych i sądowych. Na wniosek [[Biskupi płoccy|biskupa płockiego]] [[Michał Jerzy Poniatowski|Michała Poniatowskiego]] [[22 października]] rozwiązał komisje rozdawnicze i sądowe, pzrelewającprzelewając ich kompetencje na KEN.
 
== Bibliografia ==
10 010

edycji